کنترل و درمان استرس در کودکان با علائم اختلال خواب و کم اشتهایی

استرس در کودکاناسترس به عنوان بخشی اجتناب ناپذیر از زندگی در نظر گرفته می‌شود. میزان مشخصی از استرس برای زنده ماندن طبیعی و ضروری است زیرا این امر به کودکان کمک می‌کند تا مهارت‌هایی را که برای مقابله با موقعیت‌های جدید نیاز دارند بیاموزند و انعطاف پذیری را در خود شکل دهند. استرس دوران کودکی می‌تواند با علائم و نشانه‌های جسمی و عاطفی متعددی همراه باشد و معمولا هنگامی اتفاق می‌افتد که کودک وضعیتی را تجربه می‌کند که نیاز به تغییر و سازگاری دارد. کودکان می‌توانند در ابتدای زندگی خود، حتی قبل از اینکه به دنیا بیایند، استرس را تجربه کنند و می‌توان از راه‌های مختلف با آن مقابله کرد.

کودکان و نوجوانان در خانواده خود متوجه استرس می‎شوند و به آن واکنش نشان می‌دهند و همچنین استرس خود را تجربه می‎کنند. مهم است که استرس را در کودکان تشخیص دهیم و رویکردهای مقابله با استرس را به آن‌ها آموزش دهیم. استراتژی‌هایی که آن‌ها یاد می‌گیرند اغلب تا بزرگسالی با آن‌ها می‌ماند.
اگر کودک شما علائمی مانند اختلال در خواب، کم اشتهایی، گریه، ترس و ... را بروز می‌دهد، توصیه می‌شود هر چه زودتر به پزشک متخصص مراجعه نموده و با تشخیص و درمان به موقع مشکل کودکتان، از اختلالات بزرگ‌تر در آینده جلوگیری نمایید جهت رزرو وقت مشاوره با پزشک متخصص اطفال در کلینیک من و کودکم می‌توانید با شماره تلفن 03136826450 تماس حاصل فرمایید.

انواع استرس در کودکان چیست؟


به طور کلی می‌توان سه نوع پاسخ استرسی را در کودکان مشاهده کرد:

  • پاسخ مثبت استرسی - به عنوان بخشی طبیعی از رشد سالم محسوب می‌شود، به عنوان مثال، رفتن به کمپ مدرسه یا شروع تحصیل در یک مدرسه جدید. هنگامی که استرس در یک محیط حمایتی تجربه می‌شود، می‌تواند فرصت‌های مهمی را برای یادگیری و تمرین پاسخ‌های درست به تغییرات زندگی به همراه داشته باشد.
  • پاسخ استرسی قابل تحمل - در نتیجه عوامل شدید و طولانی مدت، مانند طلاق والدین، بیماری یا آسیب و یا قلدری در مدرسه، سیستم‌های هشدار بدن را فعال می‌کند.
  • پاسخ استرسی سمی- می‌تواند زمانی رخ دهد که کودک اتفاقات متعددی را به صورت شدید و مستمر و بدون حمایت کافی از سوی بزرگسالان تجربه می‌کند، مثلا سوءاستفاده‌های جسمی یا احساسی، بی توجهی مداوم، بیماری روحی والدین یا قرار گرفتن در معرض خشونت. این می‌تواند رشد مغز را مختل کند و منجر به بسیاری از مشکلات سلامتی شود.

خبر خوب این است که اگر در صورت امکان کودک در همان اوایل زندگی در محیطی حمایتی و همراه با بزرگسالان دلسوز قرار گیرد، می‌توان از اثرات آسیب زننده استرس سمی پیشگیری یا روند آن را معکوس کرد. کودکانی که استرس قابل تحمل (و به ویژه سمی) را تجربه می‌کنند، ممکن است نیاز به حمایت از سوی یک روانشناس داشته باشند که بتواند حمایت و مشاوره درمانی را فراهم کند.

استرس در اوایل کودکی/ دوران دبستان چقدر شایع است؟


به نظر می‌رسد عوامل استرس زا در زندگی روزمره در چند سال اخیر افزایش یافته است. یک نظرسنجی در سال 2011 نشان داد که 40 درصد دانش آموزان بیش از حد نگرانند و از هر پنج کودک یک نفر دوره‌ای افسردگی را تجربه کرده است.

امروزه عوامل استرس زا برای کودکان چیست؟ آیا خیلی متفاوت از 10 یا 20 سال پیش می‌باشد؟


کودکان امروز با فشارهای زیادی از سوی عوامل خارجی و داخلی مواجه هستند، مثلا:

  • استرس در مدارس - امروزه فشار زیادی بر روی دانش آموزان برای عملکرد مناسب در مدرسه وجود دارد و به نظر می‌رسد فشار بیشتری در گروه همسالان باشد. افزایش میزان تکالیف دانش آموزان، ترس از شکست، نگرانی در مورد سازگاری با محیط جدید، انطباق و قلدری، بعضی از دلایل شایع‌تر برای استرس در مدارس می‌باشد.
  • استرس در خانواده - مسائل زیادی در یک خانواده وجود دارد که می‌تواند باعث ایجاد استرس در کودکان شود، به عنوان مثال، جدایی والدین، ازدواج مجدد (خانواده‌های مخلوط)، مشکلات مالی، فقر، استرس والدین، سر و کله زدن با والدینی که بیماری روحی دارند و ، معمولا انتظارات بی حد و حصر خانواده که بر روی کودکان فشار وارد می‌کند.
  • استرس رسانه‌ای و خطرات محیطی - بعضی از کودکان ممکن است از چیزهایی که در اخبار می‌شنوند و می‌بینند و یا در اثر ترس عمومی از سوی غریبه‌ها، دزدها و خشونت‌های خیابانی دچار استرس و نگران می‌شوند.

بسیاری از نگرانی‌های فوق، مانند استرس مدرسه، برای مدت‌های طولانی است که وجود دارد. تفاوت اصلی کنونی، در مقایسه با 10 یا 20 سال پیش این است که کودکان امروزی دسترسی بیشتری به رسانه هی اجتماعی دارند. تلویزیون، اینترنت و تلفن‌های همراه منجر به رفع موانعی شده است که کودکان را از جرایم، خشونت و حوادث فاجعه بار در رسانه‌ها محافظت می‌کنند. این قرار گرفتن در معرض انواع خشونت‌ها ممکن است تاثیر قالب توجهی بر افزایش سطح استرس کودکان و ترس آن‌ها در مورد ایمنی داشته باشد. قلدری سایبری یکی دیگر از عوامل استرس زا است که می‌تواند بسیار شدید و فراگیر باشد و اغلب موجب ناراحتی شدید احساسی و آسیب رساندن به کودکان می‌گردد.

آیا دوره‌هایی در زندگی کودک وجود دارد که تجربه استرس بیشتر محتمل باشد؟


بسیاری از عوامل داخلی و خارجی می‌توانند کودک را بیشتر مستعد داشتن استرس نمایند. کودکان در شرایط زیر، بیشتر در معرض استرس قرار می‌گیرند:

  • موقعیت‌های استرس زای چندگانه (به ویژه شرایطی که افراد جوان به راحتی نمی‌توانند کنترل کنند)
  • گذار (تغییرات زندگی).
  • استرس همراه با یک بیماری یا آسیب جدی.
  • انزوا یا تنهایی
  • سوء استفاده (در گذشته یا حال)
  • استرس والدین (به خصوص در مادران)

چه رفتارهایی ممکن است در کودکان دچار استرس مشاهده کنید؟


ممکن است برای نونهالان در تمام سنین، به ویژه کودکان کم سن و سال‌تر، تشخیص و بیان تجربه استرس دشوار باشد. برای کودکان، استرس می‌تواند خو درا از طریق تغییرات رفتاری نشان دهد. برخی از این علائم رفتاری عبارتند از:

  • تحریک پذیری یا دمدمی مزاج شدن
  • اجتناب از فعالیت‌هایی که برای آن‌ها لذت بخش بوده است
  • وابستگی شدید؛ عدم اجازه دادن به والدین برای رفتن به جایی خارج از دید آن‌ها
  • گریه کردن
  • رفتار خشونت آمیز
  • پسرفت به رفتارهای قبلی (از جمله انگشت مکیدن و یا شب ادراری)
  • امتناع از رفتن به مدرسه
  •  عدم تمایل به مشارکت در فعالیت‌های خانوادگی یا مدرسه

چگونه متوجه می‌شوید که سطح استرس کودکان بالا رفته است؟


هنگامی که تنش و فشار بیش از حد قابل تحمل باشد، کودک می‌تواند طیف وسیعی از علائم جسمی، عاطفی یا رفتاری را تجربه کند و حتی ممکن است در معرض خطر ابتلا به اختلال اضطراب یا سایر مشکلات سلامت روان قرار گیرد. برخی از علائم زیر، به ویژه اگر مداوم و شدید باشند، ممکن است نشان دهنده این باشد که کودک در معرض اختلال اضطرابی قرار دارد:

  • نگرانی مداوم و بیش از حد (تا جایی که تاثیر منفی بر عملکرد روزمره آن‌ها دارد).
  • علائم جسمانی مداوم (به عنوان مثال دل درد ، استفراغ یا سردرد.
  • اختلالات خواب قابل توجه.
  • ترس شدید.
  • تغییرات چشمگیر در عادات غذائی (کم اشتهایی، پرخوری یا زیاده روی)
  • ناتوانی در کنترل احساسات (مانند گریه کردن و یا خشونت غیر قابل کنترل)
  • دوری از دوستان و خانواده
  • رفتارها یا ایده‌های افراطی (از جمله فکر کردن به خود زنی یا خودکشی)

پیش دبستانی چگونه در مقابله با استرس به کودکان کمک می‌کند


مدارس واقعا می‌توانند در حمایت از دانش آموزان برای مقابله با استرس، نقش مهمی داشته باشند، برای مثال می‌توانند:

  • با وارد کردن آموزش‌های احساسی در برنامه درسی در تمام سطوح مدرسه، به دانش آموزان کمک کنند تا بیشتر در مورد احساسات خود آگاهی داشته باشند
  • به دانش آموزان یاد بدهند که چگونه علائم و نشانه‌های استرس فردی خود را تشخیص دهند و راه‌های مثبت برای مقابله با استرس (مثلا از طریق غذا خوردن سالم یا ورزش) را ایجاد کنند
  • جو کلاس درس را حمایتی، مثبت و ایمن نمایند
  • با والدین و مراقبان دانش آموزان بیشتر در ارتباط باشند (به عنوان مثال در جلسات تبادل اطلاعات والدین / معلمان)
  • اطمینان حاصل کنند که دانش آموزان، در یادگیری و دستیابی به اهداف آموزشی خود، حمایت فردی مورد نیاز را دریافت میکنند
  • در طول ساعات مدرسه زمانی را برای دانش آموزان فراهم کنند تا ورزش کافی و زمانی برای بازی / آرامش داشته باشند
  • قوانین و رویکردهای ضد قلدری را اجرا کنند
  • دانش آموزان را به داشتن خلاقیت و نشان دادن خود (مثلا از طریق هنر، ورزش و موسیقی) تشویق نمایند
  • به دانش آموزان مشاوره ارائه دهند و اهمیت صحبت کردن دانش آموزان و دسترسی به حمایت در زمان استرس یا نگرانی را بیشتر نشان دهند
  • برنامه‌های حمایت هدایتی (به عنوان مثال مهارت‌های همتایان) را در مدرسه ایجاد و اجرا نمایند.

والدین چگونه می‌توانند در مقابله با استرس به کودکان خود کمک کنند؟


لازم است که والدین به فرزندان خود آموزش دهند که احساسات خود را تشخیص داده و بیان کنند، و از راه‌های سالم برای مقابله با استرس‌هایی که تجربه می‌کنند، استفاده نمایند. والدین می‌توانند:

  • به طور منظم ساعت‌هایی را برای آرامش و تمدد اعصاب با کودکان خود سپری کنند
  • به فرزندان خود گوش داده و آن‌ها را به صحبت در مورد احساسات و نگرانی‌های خود تشویق کنند
  • یک محیط خانوادگی امن و تربیتی فراهم نمایند
  • فعالیت بدنی و عادات غذایی سالم را تشویق کنند
  • به جای اقدامات تنبیهی، از تشویق و پاداش مثبت استفاده نمایند
  • از انتقادگر و منفی بودن نسبت به فرزندان خود اجتناب کنند
  • به فعالیت‌ها و سرگرمی‌های کودکان علاقه فعال نشان داده و در صورت امکان در این سرگرمی‌ها شرکت کنند
  • نسبت به پیشرفت کودکان خود در مدرسه ذوق و علاقه نشان دهند و از آن‌ها در یادگیری و تکالیف شان حمایت کنند
  • بر دسترسی کودکان به رسانه‌ها نظارت داشته باشند و اطمینان حاصل کنند که کودکان از منابع آنلاین ایمن آگاه هستند
  • در صورت قرار گیری کودک در معرض آزار و اذیت، از او حمایت کنند
  • استرس خود را مدیریت کرده و یک الگوی مثبت باشند
  • از داشتن برنامه‌های متعدد برای کودکان اجتناب کنند و وقت آزادی برای بازی کردن، کتاب خواندن، گوش دادن به موسیقی و یا صرفا رها بودن به آن‌ها اختصاص دهید
  • با شناخت قابلیت‌های کودک به ایجاد احساس ارزشمندی در کودکان کمک کنند و از داشتن انتظارات غیر واقعی نسبت به آن‌ها اجتناب نمایند
  • اگر علائم استرس کاهش نیافته باشد، به دنبال کمک حرفه‌ای از سوی پزشک باشند.