واکسن پنوموکوک برای تحریک سیستم ایمنی کودکان در مقابل ذات الریه

واکسن پنوموکوک (pneumococcal conjugate vaccine) و واکسن ذات الریه (pneumococcal polysaccharide vaccine) از فرد در برابر عفونت‌های پنوموکوکی، که منشا باکتریایی دارند، محافظت می‌کنند.

این باکتری از راه تماس با فرد حامل باکتری گسترش یافته و باعث ایجاد عفونت‌های شدیدی همچون ذات الریه، عفونت خون، و مننژیت باکتریایی می‌شود.

PCV13 از فرد در برابر 13 نوع باکتری پنوموکوکی (13 نوعی که باعث رایج‌ترین عفونت‌های پنوموکوکی در کودکان می‌شوند) محافظت می‌کند. PPSV23 از فرد در برابر 23 نوع باکتری محافظت می‌کند. این واکسن‌ها نه تنها از کودک در برابر عفونت محافظت می کنند، بلکه مانع گسترش عفونت نیز می‌شوند.

واکسن باعث تحریک سیستم ایمنی کودک و تولید آنتی بادی‌های ضد عفونت‌های پنوموکوکی می‌شود. تولید این آنتی بادی‌ها به محافظت از کودک در برابر بیماری‌های ناشی از باکتری‌های پنوموکوکی کمک می‌کند. واکسن پنوموکوک از فرد در برابر بسیاری از انواع باکتری‌های پنوموکوکی (نه تمام آنها) محافظت می‌کند.

در صورتی که مایل هستید درباره نحوه انجام این واکسیناسیون و اثرات و عوارض آن بیشتر بدانید، بهترین راه مراجعه به متخصص اطفال (لینک به متخصص) برای افزایش آگاهی در این زمینه است. همچنین متخصص می تواند شرایط کودک شما را برای دریافت این واکسن بررسی نماید. برای رزرو وقت ملاقات با پزشک متخصص اطفال در کلینیک من و کودکم می‌توانید با شماره تلفن  03136826450  تماس حاصل فرمایید.

بیماری پنوموکوکی چیست؟


بیماری پنوموکوکی عفونتی است که در اثر باکتری استرپتوکوک پنومونیه یا پنوموکوک ایجاد می‌شود. ممکن است افراد به  عفونت باکتریایی مبتلا شوند، یا عفونت در گلوی آنها وجود داشته باشد اما بیمار نباشند. افراد حامل عفونت نیز می‌توانند از طریق ترشحات بینی و دهان در هنگام تنفس، سرفه یا عطسه بیماری را گسترش دهند.

بیماری پنوموکوکی بسته به عضو یا اندام عفونی شده، باعث ایجاد بیماری‌های جدی می‌شود که برخی از آنها عبارتند از:

  • مننژیت باکتریایی، عفونت غشای مغز و نخاع است که باعث گیجی، کما، مرگ و همچنین مشکلات جسمی مانند نابینایی یا فلج می‌شود.
  • ذات الریه، یا عفونت ریه‌ها که باعث سرفه، تب و مشکل تنفسی کودکان می‌شود.
  • اوتیتیس مدیا یا عفونت گوش میانی که باعث درد، التهاب، خواب آلودگی، تب و حساسیت می‌شود.
  • باکتریمی، یا وجود یک عفونت خطرناک در خون.
  • عفونت سینوسی

در کودکان زیر پنج سال، عفونت با باکتری پنوموکوک سالانه باعث حدود 480 مورد مننژیت و 4000 مورد باکتریمی یا دیگر عفونت‌های تهاجمی می‌شود. مشکل اصلی در اکثر کودکان این است که علائم شناخته شده‌ی مننژیت و ذات الریه در آنها وجود ندارند و در نتیجه تشخیص بیماری مشکل است.

چند نوع واکسن پنوموکوک وجود دارد؟


دو نوع واکسن پنوموکوک دارای مجوز برای استفاده توسط اداره غذا و داروی (FDA) وجود دارد که عبارتند از:

واکسن پنوموکوک (پرونار 13)

واکسن پنوموکوک از فرد در برابر 13 نوع باکتری پنوموکوکی که رایج‌ترین علت ایجاد عفونت‌های جدی در کودکان و بزرگسالان هستند، محافظت می‌کند. همچنین این واکسن به پیشگیری از عفونت گوش و ذات الریه‌ی ناشی از 13 نوع باکتری پنوموکوکی ذکر شده کمک می‌کند.

واکسن ذات الریه (پنومووکس 23)

پزشکان یک دوز از این واکسن را به بیمار تزریق می‌کند. افرادی که به بیماری‌های مزمن خاصی مبتلا هستند، یک یا دو دوز اضافی از این واکسن نیز دریافت می‌کنند. این واکسن از فرد در برابر عفونت‌های جدی که توسط 23 نوع باکتری پنوموکوک ایجاد می‌شوند محافظت می‌کند.

 

برنامه ایمن سازی


واکسن PCV13  در چهار نوبت به تمام نوزادان تزریق می‌شود:

  • اولین نوبت در 2 ماهگی
  • سپس در 4 ماهگی، 6 ماهگی و 12 تا 15 ماهگی

ممکن است برخی از کودکان بیش از دو سال، مثلا کودکانی که یک یا دو نوبت واکسن دریافت نکرده یا به بیماری مزمنی (همچون بیماری قلبی یا ریوی) یا بیماری تضعیف کننده سیستم ایمنی (مانند عدم عملکرد صحیح طحال، ایدز و غیره) دچار هستند نیز به یکبار تزریق واکسن پنوموکوک نیاز داشته باشند. پزشک تعیین می‌کند که کودک چه زمانی و چند وقت یک مرتبه باید واکسن پنوموکوک دریافت کند.

تزریق واکسن PPSV23  به منظور محافظت بیشتر از افراد 2 تا 18 ساله در برابر بیماری‌های پنوموکیک که به بیماری‌های مزمنی همچون بیماری قلبی، ریوی و کبدی، دیابت، نارسایی کبد، ضعف سیستم ایمنی (بیماری‌هایی همچون سرطان)، ایدز، یا کاشت حلزون دچار هستند توصیه می‌شود.

روش تزریق این واکسن چگونه است؟


قبل از تزریق واکسن به کودک، باید بروشور دارو مطالعه شود. مطالب موجود در بروشور اطلاعاتی در مورد پرونار 13 و عوارض احتمالی که ممکن است در کودک ایجاد شود را به فرد می‌دهد. اگر فرد سوالی در مورد واکسن داشت، باید با پزشک یا پرستار مشورت کند.

این واکسن معمولا در عضله ران یا بالای بازو تزریق می‌شود. اما اگر کودک بیماری خاصی دارد که باعث خونریزی بیش از حد او می‌شود، واکسن به زیر پوست تزریق می‌شود.

چه افرادی نباید واکسن پنوموکوک دریافت کنند؟


افرادی که در دوره‌های قبلی به واکسن پنوموکوک یا برخی از دیگر واکسن‌ها آلرژی شدید داشته‌اند نباید واکسن پنوموکوک دریافت کنند. اگر کودک چنین آلرژی شدیدی به هر نوع واکسنی داشت، باید با پزشک در مورد نحوه‌ی دریافت واکسن مشورت کرد.

آیا موردی وجود دارد که نیاز به احتیاط از طرف والدین داشته باشند؟


کودکانی که بیماری خفیفی دارند می‌توانند واکسن دریافت کنند. اما اگر کودک به تب یا بیماری شدیدی همچون ذات الریه مبتلا باشد، باید تا بهبود کودک صبر کرده و سپس واکسن دریافت کند. زمانی که کودک سالم باشد، بدنش بهتر می‌تواند واکسن را قبول کند.

عوارض احتمالی این دارو چیست؟


واکسن‌ها نیز مانند دیگر داروها علاوه بر فوایدی که دارند، ممکن است باعث ایجاد عوارض ناخواسته‌ شوند، و البته تمام کودکان دچار عوارض واکسن نمی‌شوند. واکسن‌های پنوموکوکی اغلب مشکلی به وجود نمی‌آورند اما عوارض احتمالی واکسن‌ها در جدول زیر آمده اند. لیست کامل عوارض در بروشور واکسن آمده است. اگر هر یک از عوارض زیر تداوم یافت یا باعث ایجاد ناراحتی برای کودک شد، باید با پزشک مشورت کرد.


در صورت ابتلای کودک به این عوارض، والدین چه کنند؟

عوارض رایج واکسن پنوموکوک

این عوارض به زودی برطرف می شوند. اگر والدین نگران هستند
باید با یک پزشک یا درمانگر مشورت کنند. پزشک مصرف دوز پایین
پاراستامول را برای کودک توصیه می‌کند.

افزایش دمای بدن (تب خفیف)، درد، تورم و قرمزی اطراف محل
تزریق

این عارضه به زودی و به خودی خود برطرف می‌شود.

کج خلقی، خواب آلودگی یا بی قراری در خواب، راش پوستی

کودک باید مایعات زیادی بنوشد. اگر سینه پهلو بهبود نیافت، به
پزشک مراجعه شود.

کم اشتهایی، احساس بیماری، استفراغ، اسهال

معمولا پزشک یا پرستار از فرد می‌خواهند پس از تزریق واکسن چند دقیقه صبر کنند تا اطمینان حاصل شود که حساسیت یا واکنشی به واکسن نشان نمی‌دهد. هرچند واکنش‌های آلرژیک بسیار کم پیش می‌آیند، اما اگر چند روز پس از تزریق واکسن، کودک دچار تنگی نفس، تورم، یا راش شد، باید به پزشک مراجعه کرده و درمان شود.
اگر فرد علائم دیگری داشت که فکر می‌کرد در اثر تزریق واکسن ایجاد شده‌اند، باید با پزشک یا داروساز مشورت کند.

سوالات متداول


دو مورد از سوالات رایج در این زمینه عبارت اند از:

آیا واکسن باعث تحمیل بار اضافی بر سیستم ایمنی بدن کودک می‌شود؟

واکسن‌ها باعث تحمیل بار اضافی بر سیستم ایمنی بدن نمی‌شوند. هر روزه، سیستم ایمنی کودکان سالم با موفقیت با هزاران میکروب مبارزه می‌کند. آنتی ژن‌ها بخش‌هایی از میکروب‌ها هستند که باعث فعالیت سیستم ایمنی بدن و تولید آنتی بادی‌هایی برای مبارزه با بیماری‌ها می‌شوند.‌

آنتی ژن‌های موجود در واکسن‌ها از میکروب‌ها تشکیل شده‌اند، اما این میکروب‌ها ضعیف شده یا کشته شده‌اند و بنابراین باعث ایجاد مشکل جدی نمی‌شوند. حتی اگر نوزاد چندین واکسن را در یک روز دریافت کند، واکسن‌ها فقط دارای مقدار کمی آنتی ژن‌هایی که فرد هر روزه در محیط با آنها روبرو می‌شود، است. واکسن‌ها باعث تولید آنتی بادی‌های مورد نیاز برای مبارزه با بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن در بدن کودک می‌شوند.

آیا واکسن پرونار13 در ایران در دسترس است؟قیمت آن چقدر است؟

واکسن پنوموکوک با نام تجاری پرونار 13، جزء واکسن های اجباری در ایران نیست ولی با هزینه نسبتاَ بالایی نسبت به سایر واکسن ها، کم و بیش در دسترس می باشد. برای کسب اطلاعات بیشتر در این باره می توانید به مراکز بهداشت مراجعه نمایید.