نوزاد نارس:علت متولد شدن نوزاد قبل از 37 هفته و اختلالات آینده او

نوزاد نارسیک بارداری نرمال به طور معمول 40 هفته طول می‌کشد و زمانی که نوزاد زودتر از هفته‌ی 37 بارداری به دنیا می‌آید نارس در نظر گرفته می‌شود.

آخرین هفته‌های بارداری برای وزن گرفتن جنین و تکامل برخی از اندام‌هایحیاتی او مانند مغز و ریه‌ها ضروری است. به همین دلیل نوزادانی که نارس به دنیامی‌آیند بیشتر از دیگر نوزادان درگیر بیماری می‌شوند و بعد از تولد باید برای مدت طولانی‌تر در بیمارستان بستری شوند. همچنین این نوزادان ممکن است درطولانی مدت نیز دچار مشکلاتی مانند ناتوانی در یادگیری و یا ناتوانایی‌هایفیزیکی شوند.

در گذشته در برخی از کشورهای جهان تولد زودتر از موعد علت اصلی مرگ نوزادان محسوب می‌شد اما امروزه با افزایش سطح دانش و تجهیزات مراقبت از نوزادان نارس درصد زنده ماندن آن‌ها نیز افزایش پیدا کرده است. با این حال هنوز هم علت اصلی مرگ نوزادان در دنیا تولد نارس می‌باشد. به علاوه تولد زودتر از موعد در دراز مدت نیز باعث پدید آمدن بیماری‌ها و مشکلات عصبی در کودکان می‌شود.
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد نوزادان نارس، مشکلات و مراقبت‌های لازم و پیشگیری از نارس به دنیا آمدن نوزاد، می‌توانید برای رزرو وقت با شماره تلفن  03136826450 تماس حاصل نمایید تا متخصص اطفال در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم پاسخ گوی تمام سؤالات شما باشند.

دلایل زایمان زودتر از موعد


به طور معمول علت زایمان زودرس را نمی‌توان تشخیص داد. با این حال برخی از عوامل می‌توانند خطر زایمان زودرس را افزایش دهند.

یک زن باردار که هر یک از علائمی که در ادامه به آن اشاره شده را داشته باشد بیش از دیگران در خطر زایمان زودرس قرار دارد:

  • دیابت
  • بیماری‌های قلبی
  • بیماری‌های کلیوی
  • فشار خون بالا

فاکتورهای مختص بارداری که خطر زایمان زودرس را تشدید می‌کنند:

  • کمبود مواد مغذی در بدن پیش از بارداری و در طول آن
  • سیگار کشیدن، مصرف داروهای مخدر و یا مصرف بیش از اندازه‌ی مشروبات الکلی در طول دوران بارداری
  • برخی از عفونت‌های خاص مانند عفونت مجاری ادرار و عفونت مایع آمینوتیک
  • زایمان زودرس در بارداری‌های قبلی
  • مشکلات رحمی
  • ضعف دهانه‌ی رحم و باز شدن زودتر از موعد آن

همچنین زنانی که در زمان بارداری کم‌تر 17 سال و یا بیشتر از 35 سال سن دارند بیش از دیگران در معرض زایمان زودرس قرار دارند.

خطرات و مشکلات احتمالی ناشی از تولد زودرس در نوزادان چیست؟


هرچه نوزاد زودتر به دنیا بیاید احتمال ابتلای او به برخی بیماری‌ها نیز افزایش پیدا می‌کند. در ادامه به برخی از نشانه‌هایی که ممکن است بلافاصله بعد از تولد در نوزاد نارس بروز پیدا کند اشاره شده است:

  • مشکلات تنفسی
  • وزن کم
  • پایین بودن سطح چربی بدن
  • عدم توانایی در ثابت نگه داشتن دمای بدن
  • پایین بودن میزان فعالیت نوزاد در مقایسه با دیگر نوزادان
  • مشکلات حرکتی و عدم تناسب و هماهنگی در حرکات
  • رنگ پریدگی و یا زرد بودن بیش از اندازه‌ی رنگ پوست

همچنین گاهی نوزادان نارس با مشکلات و خطرات جدی و کشنده‌ای رو به رو می‌شوند که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره شده است:

  • خون ریزی مغزی
  • خون ریزی شش‌ها
  • هیپوگلیسمی یا پایین بودن قند خون
  • سپسیس یا عفونت خونی نوزادان
  • ذات الریه یا عفونت و التهاب ریه
  • مجاری شریانی باز یا بسته نشدن شریان اصلی قلب نوزاد
  • آنمی یا پایین بودن سطح گلبول‌های قرمز خون که مسئول انتقال اکسیژن در بدن هستند.
  • سندرم زجر تنفسی نوزادان که به دلیل عدم تکامل شش‌ها رخ می‌دهد

برخی از این مشکلات با مراقبت کافی و حرفه‌ای از نوزاد حل شده و درمان شده اما برخی دیگر موجب ناتوانی و بیماری‌های طولانی مدت می‌شوند.

به طور معمول پزشک بلافاصله بعد از تولد نوزاد نارس چندین آزمایش بر روی او انجام می‌دهد. این آزمایش‌ها کمک می‌کنند تا خطرات بیماری‌ها و عارضه‌های جدی کاهش پیدا کنند. به علاوه در طول مدتی که نوزاد در بیمارستان بستری است پزشک به طور مرتب او را معاینه می‌کند.

از رایج‌ترین این آزمایشات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • عکس برداری از قفسه‌ی سینه برای بررسی میزان تکامل قلب و ریه‌ها
  • آزمایش خون برای بررسی میزان گلوکز، کلسیم و سطح بیلی روبین
  • آزمایش گاز خون برای مشخص نمودن سطح اکسیژن خون

درمان نوزاد نارس


درمان نوزاد نارس

به طور معمول پزشک تلاش می‌کند با تجویز برخی داروها و به تعویق انداختن زایمان مادر از زایمان زودرس جلوگیری کند.

اما گاهی نمی‌توان از زایمان زودرس جلوگیری کرد و یا گاهی نیاز می‌شود تا جنین را زودتر از موعد از رحم مادر خارج کنند. در این صورت پزشک برای یک زایمان پر خطر آماده می‌شود. زایمان زودرس باید در بیمارستان اتفاق افتد که مجهز به بخش مراقبت‌های ویژه‌ی نوزادان می‌باشد. در این صورت می‌توان بلافاصله بعد از تولد مراقبت‌های لازم از نوزاد را به عمل آورد.

در طی روزها و هفته‌های اول بعد از تولد نوزاد پزشک تنها بر تکامل اندام‌های حیاتی او تمرکز می‌کند. در این دوره ممکن است نوزاد در دستگاه‌های مخصوص که دمای بدن او را کنترل می‌کنند نگهداری شود. همچنین ضربان قلب، تنفس و سطح اکسیژن خون او نیز توسط دستگاه بررسی می‌شود. گاهی چندین ماه طول می‌کشد تا نوزاد بتواند خود بدون کمک‌های پزشکی زنده بماند و نفس بکشد.

بسیاری از نوزادان نارس نمی‌توانند از طریق دهان خود تغذیه کنند چرا که هنوز بین عمل مکیدن و بلع آن‌ها هماهنگی وجود ندارد. این نوزادان معمولاً از طریق سرم و یا قرار دادن لوله‌ای که از طریق بینی و یا دهان وارد معده‌ی آن‌ها می‌شود با مواد مغذی حیاتی تغذیه می‌شوند. زمانی که نوزاد به اندازه‌ی کافی قدرت مکیدن و بلع را پیدا کرد می‌تواند از سینه‌ی مادر و یا شیشه‌ی شیر تغذیه کند.

در صورتی که ریه‌ی نوزاد به اندازه‌ی کافی تکامل نیافته باشد برای او ماسک اکسیژن قرار داده می‌شود. بسته به میزان تکامل ریه‌ها و نحوه‌ی تنفس نوزاد از چند طریق می‌توان به او اکسیژن رسانی کرد:

  • ونتیلاتور یا دستگاه تنفس مصنوعی که هوا را به درون ریه‌ها وارد می‌کند و بعد سپس خود بازدم می‌کند.
  • استفاده از فشار هوایی همواره مثبت که با اعمال کردن فشار هوایی ملایم مجاری تنفسی نوزاد را باز نگه می‌دارد.
  • استفاده از هود اکسیژن. این دستگاه بر روی سر نوزاد قرار می‌گیرد و از طریق شیلنگی به او اکسیژن می‌رساند.

به طور معمول زمانی که نوزاد بتواند فعالیت‌هایی که در ادامه به آن اشاره شده را انجام دهد از بیمارستان مرخص می‌شود:

عوارض طولانی مدت تولد زودرس


نوزادان نارس معمولاً نیازمند توجه و مراقبت‌های ویژه‌ای هستند به همین دلیل بلافاصله بعد از تولد به مرکز مراقبت‌های ویژه‌ی نوزادان منتقل می‌شوند. مرکز مراقبت‌های ویژه‌ی نوزادان شرایطی را ایجاد می‌کند که استرس و فشاری به نوزاد وارد نشود و همچنین مواد مغذی، گرما و حمایتی را که نوزاد برای رشد به آن احتیاج دارد را فراهم می‌نماید.

امروزه به دلیل پیشرفت‌های که در زمینه‌ی مراقبت از مادر و نوزاد به وجود آمده است نرخ بقای نوزادان نارس به شدت افزایش یافته است. بر طبق تحقیقات نرخ بقای نوزادانی که قبل از هفته‌ی 38 به دنیا آمده‌اند تا سال 1372 70% بوده و در سال 1392 به 79% افزایش پیدا کرده است.

با این حال همه‌ی نوزادان نارس در خطر ابتلا به بیماری‌های پیچیده قرار دارند. گاهی مشکلات تکاملی و رشد، بیماری‌ها و برخی از مشکلات رفتاری تا اواخر دوران کودکی با این نوزادان همراه است و حتی گاهی ممکن است به صورت دائمی باعث بروز برخی ناتوانی‌ها در این افراد شود.

در ادامه به برخی از جدی‌ترین عوارض طولانی مدت ناشی از تولد زودرس اشاره شده است:

  • مشکلات شنوایی
  • نابینایی و یا تاری شدید دید
  • عدم توانایی در یادگیری
  • ناتوانی‌های فیزیکی
  • تأخیر در رشد و عدم هماهنگی و تناسب در رفتارهای فیزیکی

والدین نوزادان نارس باید توجه ویژه‌ای به رشد و نمو فیزیکی و رفتاری فرزند خود داشته باشند. این شامل رسیدن به مهارت‌های خاصی مانند لبخند زدن، نشستن و راه رفتن می‌شود.

مهارت‌های رفتاری و حرف زدن نوزاد نیز باید کنترل و بررسی شود. برخی از نوزادان نارس ممکن است در طی دوران کودکی خود به فیزیوتراپی و گفتار درمانی احتیاج پیدا کنند.

جلوگیری از زایمان زودرس


در صورتی که مادر در دوران بارداری از ابتدا و به اندازه‌ی کافی از مراقبت‌های قبل از زایمان برخوردار باشد از خطر زایمان زودرس او به شدت کاسته می‌شود. در ادامه به برخی از دیگر فاکتورهایی که از زایمان زودرس مادر جلوگیری می‌کنند اشاره شده است:

  • داشتن رژیم غذایی سالم قبل و در طول دوران بارداری

مصرف زیاد حبوبات غلات، دانه‌های پروتئینی، سبزیجات و میوه‌ها و همچنین استفاده از مکمل‌های کلسیم و فولیک اسید به کاهش خطر زایمان زودرس کمک بسیاری می‌کند.

  • مصرف زیاد آب در طول روز

به طور معمول توصیه می‌شود تا هر فرد روزانه 8 لیوان آب بیاشامد اما در صورت ورزش کردن این مقدار می‌تواند افزایش پیدا کند.

  • شروع مصرف آسپرین به صورت روزانه از 3 ماه نخست بارداری

در صورتی که مادر در طول دوران بارداری دچار فشار خون بالا شود و یا سابقه‌ی زایمان زودرس داشته باشد پزشک توصیه می‌کند تا به صورت روزانه 60 تا 80 میلی گرم آسپرین مصرف کند.

  • ترک سیگار و یا دیگر داروهای مخدر و عدم استفاده‌ی بیش از اندازه از برخی از داروهایی که پزشک تجویز نموده است.

این فعالیت‌ها در طول دوران بارداری خطر بیماری‌های مادرزادی و همچنین سقط جنین را افزایش می‌دهند.

در صورتی که مادر در دوران بارداری در خصوص زایمان زودرس نگرانی‌های دارد باید حتماً در این خصوص با پزشک خود صحبت نماید. پزشک با تجویز برخی داروها و راهنمایی مادر تا حد امکان از زایمان زودرس جلوگیری می‌کند.