راه جلوگیری از زردی نوزاد قبل از تولد با کنترل وضعیت جسمانی مادر

زردی

زردی یا هیپربیلی روبینمی یک مشکل پزشکی رایج است که طی دو روز یا چهار روز اول زندگی نوزادان رخ می­دهد. این مشکل ناشی از سطح بالای بیلی­روبین، یک ماده زائد ناشی از تخریب سلولهای خونی، می­باشد که در خون و صفرا یافت می­‌شود. کبدهایی که رشد کامل داشته‌­اند می­توانند بیلی­روبین را تصفیه کرده و از بین ببرند، اما کبدهای رشد نیافتۀ نوزادان ممکن است باعث بروز زردی شوند. با اینکه راه قطعی برای پیشگیری کامل از زردی وجود ندارد، آگاهی از عوامل خطرساز می تواند به جلوگیری از ابتلا به زردی نوزادان و آمادگی برای رویارویی با آن کمک کند.

زردی نوزادان همان زرد شدن پوست و چشمان نوزاد است. این مشکل بسیار رایج بوده و زمانی رخ می­دهد که سطح بیلی­روبین، رنگدانه­ای زرد که طی تخریب عادی گلبولهای قرمز خون تولید می­شود، در بدن نوزاد بالا باشد. هیچ راه قطعی برای پیشگیری از زردی نوزادان وجود ندارد. در طول بارداری، می توان گروه خون را مورد آزمایش قرار داد. پس از تولد، در صورت لزوم گروه خون نوزاد آزمایش می­شود تا احتمال ناسازگاری گروه خونی که می­تواند منجر به زردی نوزاد شود مشخص شود.

به منظور کسب اطلاعات بیشتر در خصوص پیشگیری از زردی نوزادان و درمان آن زیر نظر پزشک متخصص اطفال یا رزرو نوبت در کلینیک من و کودکم می‌توانید با شماره  03136826450  تماس حاصل فرمایید.

چه عواملی روی زردی گرفتن نوزاد پیش از تولد اثرگذار است؟


زردی گرفتن نوزاد پیش از تولد

برخی ناسازگاریهای خونی می­تواند باعث تخریب سلولهای خونی و تولید بیلی­روبین بیشتر شود.

  • مادران با خون اِرهاش منفی یا گروه خونی O+ باید تحت آزمایش خون بیشتری برای نوزادشان قرار گیرند زیرا ناسازگاری اِرهاش و ناسازگاری ABO از جمله بالاترین عوامل خطر هستند.
  • کمبود ژنتیکی آنزیمها، نظیر کمبود گلوکز 6- فسفات دهید روژناز، نیز می­تواند خطر ابتلا به زردی را بالا ببرد زیرا باعث تخریب برخی سلولهای خونی و ایجاد بیلی­روبین بیشتر در جریان خون می­شود.
  • علاوه بر آزمایشهای خون پیش از تولد، پزشکان اکنون بطورمعمول نوزاد را پیش از ترک بیمارستان برای زردی مورد آزمایش قرار می­دهند.

راه­های پیشگیری از زردی نوزاد چیست؟


وضعیت جسمانی مادر یکی از عوامل مهم در زردی گرفتن یا نگرفتن نوزاد می­باشد. در این بخش به مراقبت­های ویژه مادران برای جلوگیری از زردی گرفتن نوزاد اشاره شده است

خطر زایمان زودرس را کاهش دهید

کودکانی که پیش از 38 هفتگی متولد می­شوند در خطر بالای ابتلا به زردی قرار دارند. کبد یک نوزاد زودرس نسبت به یک نوزاد کامل رشد نیافته است و این باعث می­شود دفع بیلی­روبین برای کبد نوزاد زودرس مشکلتر باشد.

  • برخی عوامل خطرساز، نظیر سن یا چندقلوزایی، را نمی­توان تغییر داد اما بسیاری از عوامل محیطی قابل تغییرند.
  • از مراقبتهای پیش از تولد آگاه باشید. انجام مراقبتهای پیش از تولد از ابتدا و بصورت پیوسته، سلامت شما و کودکتان را در دوران بارداری تا حد امکان تضمین می­کند و از این طریق می­توان هر مشکلی را که منجر به زایمان زودرس می­شود به دقت مشخص نمود.
  • از آلاینده­های شیمیایی دوری کنید. تنباکو، الکل، مواد مخدر و برخی داروها ممکن است احتمال زایمان زودرس را بالا ببرند. اگر نیاز به ترک آنها دارید با پزشک متخصص اطفال خود صحبت کنید. آلاینده­های زیست محیطی نیز می­تواند باعث خطر شود.
  • تا حد امکان آرامش خود را حفظ کنید. استرس [یا تنش عصبی] یک عامل مهم در تولد زودرس است. عدم پشتیبانی اجتماعی، شغلی که به لحاظ جسمانی یا عاطفی دشوار باشد، و خشونت خانگی چه جسمی و چه عاطفی، می­تواند باعث استرس شده و منجر به تولد زودرس شود.
  • از خطر برخی عفونت آگاه باشید و آنها را کاهش دهید. عفونتهایی نظیر تبخال، سیفلیس، سی ام وی، و توکسوپلاسموز می­تواند باعث تولد زود­رس و همچنین زردی شود.

احتمال ابتلا به زردی در کودکانی که با شیر مادر تغذیه می­شوند بیشتر است

احتمال ابتلا به زردی

با این وجود، این معمولاً به سادگی درمان شده و کوتاه مدت است.

  • شیر مادر بطور طبیعی چند روز پس از زایمان تولید می­شود. در چند روز اول زندگی، کودکان پیش از خوردن شیر مادر با ماده ای به نام آغوز تغذیه می­شوند که به لحاظ مقدار بسیار اندک بوده اما به لحاظ مواد مغذی بسیار سرشار است.
  • چون این نوزادان در چند روز اول زندگی به اندازه نوزادان شیرخشکی تغذیه نمی­شوند، سیستم گوارشی آنها به سرعت تخلیه نشده و این امر باعث تجمع بیلی­روبین در سیستم گوارشی آنها می­شود. بطور معمول دلیلی برای نگرانی از این مورد وجود ندارد و متخصصان همچنان تغذیه با شیر مادر را توصیه می­کنند.
  • چون نوزادان تغذیه شده با شیر مادر اغلب به حالت ضعیفی از زردی دچار می­شوند، غیر معمول نیست که در صورت بالا بودن خطر ابتلا به زردی، پزشکان تغذیه مکمل با شیر خشک را در روزهای نخست زندگی نوزاد توصیه کنند تا تأمین شیر مادر تثبیت شود.

تغذیه با شیر مادر را بلافاصله آغاز کنید

شیردادن به نوزاد بلافاصله پس از تولد می­تواند خطر ابتلا به زردی را کاهش دهد و اگر نوزاد به آن دچار شده باشد شروع به درمان آن می­کند.

  • مادرانی که ظرف چند ساعتِ نخست پس از تولد نوزاد شیردادن را آغاز می­کنند، نسبت به مادرانی که با تأخیر این کار را انجام می­دهند احتمال موفقیت بیشتری دارند. وزن گرفتن زودهنگام نوزاد می­تواند به تکامل وی کمک کرده و سبب شود کبد آسانتر به وظایف خود عمل کند.
  • علاوه بر این، تغذیه با آغوز که در ابتدا تولید می شود، سیستم گوارش نوزاد را وادار به از بین بردن مواد زائد نموده و به دفع بیلی­روبین اضافی از روده ها کمک می­کند. به بیان دیگر، هر چه نوزاد زودتر شروع به دفع کند، زردی زودتر از بین می­رود.
  • اگر تصمیم دارید نوزاد خود را با شیر مادر تغذیه کنید با یک متخصص شیردهی مشورت کنید تا روش‌های شیردهی شما بهبود پیدا کند. این متخصصان به مادرانی که به تازگی صاحب فرزند شده­اند می­‌آموزند که چگونه موضع درستی داشته­ باشند تا نوزاد بتواند شیر کافی دریافت کند.

نوزاد را بطور مکرر شیر بدهید

تأمین پیوسته شیر باعث افزایش وزن و رشد نوزاد می­شود که از جملۀ آن تکامل یافتن کبد است. این مورد هم برای نوزادان تغذیه شونده با شیر مادر و هم نوزادان شیر خشکی صدق می­کند. بطور ایده آل، نوزادان باید در چند روز نخست زندگی، دستِ کم هشت تا دوازده بار بطور روزانه تغذیه شوند، بویژه اگر در معرض خطر ابتلا به زردی قرار داشته باشند.

  • اگر به نوزاد شیر مادر می­دهید، تغذیه مکرر در چند روز نخست زندگی (دست کم هشت تا دوازده بار در روز) باعث می­شود شیر زودتر تولید شده و تأمین آن به شکل مناسب تثبیت شود.

نوزاد خود را در برابر نور قرار دهید

اشعه فرابنفش با بیلی روبین واکنش می­دهد و آن را به شکلی تبدیل می­کند که لازم نیست برای دفع شدن از کبد بگذرد، از این رو بیلی­روبین زائد بدن را از بین برده و خطر زردی را کاهش می­دهد.

  • نوزاد برهنه یا پوشک شده را یک یا دو بار در روز، هر بار برای کمتر از پنج دقیقه در معرض نور آفتاب قرار دهید. این میزان را افزایش ندهید زیرا قرارگرفتن در معرض آفتاب برای طولانی مدت باعث می­شود نوزاد به سادگی دچار آفتاب سوختگی شده و عوارض بیشتری به وجود آید. با بالا بردن دمای اتاق یا قرار دادن نوزاد در مقابل سینه خود هنگام آفتاب گرفتن، اطمینان حاصل کنید که نوزاد احساس سرما نکند.
  • از سوی دیگر، تلاش کنید تخت نوزاد نزدیک یک پنجره آفتابی پرده­دار باشد. پرده و پنجره تا حد زیادی اشعه فرابنفش که می­تواند مشکل ساز شود را تسویه کرده و امکان آفتاب گرفتن نوزاد بدون آفتاب سوختگی را فراهم می­کنند.

از نحوه بوجود آمدن زردی مطلع شوید

زردی بطورمعمول در روز دوم یا سوم زندگی و عموماً به دنبال یک الگوی قابل پیش­بینی بوجود می­آید.

  • در بدنهای سالم، بیلی­روبین یک محصول جانبی است که با تخریب سلولهای خونی در جریان خون ایجاد می­شود. بیلی­روبین به سوی کبد می­رود و در آنجا وارد مجاری صفراوی شده و در نهایت وارد مدفوع می­شود. در موارد نوزادان مبتلا به زردی، کبد هنوز کارایی مؤثر خود را آغاز نکرده است بنابراین، بیلی­روبین به جای رفتن به مجاری صفراوی، در کبد و خون تجمع می­یابد.
  • نوزادان در بیمارستان بطورمعمول برای زردی مورد آزمایش قرار می­گیرند. این مشکل بسیار رایج است- حدود 60 درصد نوزادان کامل دچار زردی می­شوند، و این تعداد در نوزادان زودرس حتی بیشتر است. در یک روند عادی، نوزاد تازه متولد شده را با فرو کردن سوزن به پاشنه اش و گرفتن مقدار اندکی خون، برای تعیین سطح بیلی­روبین مورد آزمایش قرار می­دهند.
  • یک کودک با سطح بیلی­روبین کمتر از 5 میلی­گرم بر دسی­لیتر (mg/dc) طبیعی می­باشد، درحالیکه هر مقدار بیش از 5 میلی­گرم بر دسی­لیتر، سطح بالا در نظر گرفته می­شود.
  • بیشتر کودکان مبتلا به زردی خفیف یا متوسط نیاز به درمان ندارند و زردی پس از یک یا دو هفته از بین می­رود.
  • اگر سطح بیلی­روبین بسیار بالا باشد، به سرعت بالا رود، یا پس از دو هفته پایین نیاید، پزشکان ممکن است نوردرمانی (درمان با اشعۀ فرابنفش که بدون ضرر بوده و بیشتر نوزادان از آن بهره می­برند) را تجویز کنند.
  • در مواردی نادر، نوزاد ممکن است برای کاهش زردی حاد، نیاز به تزریق خون داشته باشد.

نشانه­‌های زردی را بشناسید

نشانه های زردی

بیشترِ نوزادانی که در بیمارستان متولد می­شوند برای تعیین سطح بیلی­روبین یک یا چند بار مورد آزمایش قرار می­گیرند، اما برخی نشانه­‌ها می­تواند حاکی از زردی باشد:

  • زردی رنگ پوست و سفیدی چشم­ها. این متداول­ترین مشخصه زردی است.
  • خواب­آلودگی و تغذیه دشوار. گاهی سطح بیلی­روبین باعث می­شود نوزاد کسل شده و این امر تغذیه با شیر مادر یا شیشه شیر را دچار مشکل می­کند. لباسهای نوزاد را دربیاورید تا به غذا خوردن تحریک شود.

چه موقع زردی نشانه یک مشکل است

زردی بسیار رایج است و بیشتر اوقات خود به خود از بین می­رود. اما در موارد نادری می­تواند باعث برخی عوارض شده و نیاز به درمان دارد.

  • گرچه زردی در میان نوزادان امری رایج است، سطح بالای بیلی­روبین در خون (آنچه که به لحاظ پزشکی با عنوان هیپربیلی روبینمی نامیده می­شود) در صورت درمان نشدن، می­تواند باعث ورود بیلی­روبین به مغز شده و عوارض جدی ایجاد نماید.
  • هرچند نادر، این عوارض ممکن است منجر به آسیب­دیدگی دائم مغز (فلج مغزی، مشکلات یادگیری، یا ناتوانی­های رشدی)، رشد نامناسب مینای دندان، یا نقص شنوایی شوند.
  • نشانه­هایی که باید مراقب آنها بود شامل رخوت، رنگ زرد روشن، و پاهای زرد (بویژه کف پاها) می­باشد. همچنین، انقباض [یا تونوس] ماهیچه­ای ضعیف، گریه غیرعادی با صدای زیر، تب یا بدخلقی نیز ممکن است مشاهده شود.
  • اگر سطح بیلی­روبین نوزاد پس از یک یا دو روز از تولد همچنان افزایش یابد پزشک ممکن است شیرخشک را به عنوان مکمل شیر مادر توصیه نماید. در بیشتر موارد، استفاده از مکمل ضروری نیست مگر اینکه سطح بیلی­روبین نوزاد به 20 میلی­گرم بر دسی­لیتر یا بالاتر برسد یا نوزاد در معرض عوامل دیگری برای ابتلا به زردی باشد نظیر زودرس بودن، اختلالات خونی یا کاهش شدید وزن. استفاده از مکمل شیر خشک، تثبیت تغذیه موفق با شیر مادر را مشکلتر می­کند. پیش از استفاده از مکمل با پزشک در خصوص مزایا و معایب آن صحبت کنید.

درمان سنتی زردی نوزاد با داروهای گیاهی و مواد غذایی مناسب


برای افرادی که می‌­خواهند مسیر درمانی ملایم‌­تری را در پیش بگیرند، برخی درمان‌های خانگی زردی در طول بارداری ارائه می­شود. توصیه می‌­شود این نوع درمان‌ها و مراقبت‌ها حتما با مشورت پزشک متخصص اطفال انجام شود.

  • به مقدار کافی، دو یا سه بار در روز پاپایا بخورید. آنزیم پکتین موجود در پاپایا به بهبودی زردی کمک می­کند.
  • چند عدد مغز بادام را به مدت یک شب در آب خیس کنید. پوست آنها را کنده و خرد کنید تا به شکل خمیری درآید. آنها را همراه با خرمای خشک و پودر هل، پس از خیساندن در آب به مدت یک شب، میل نمایید.
  • دو عدد گوجه­­ فرنگی را آب گرفته و سپس نمک و فلفل را به آن اضافه کنید و هر روز صبح بنوشید. لیکوپن موجود در گوجه فرنگی می تواند آسیبهای کبدی را کاهش داده و بهبودی را تسریع نماید.

مصرف دو گیاه دارویی ترنجبین و شیرخشت یکی از بهترین نسخه‌های گیاهی برای درمان زردی در نوزادان است. به شرط آنکه مصرف این گیاهان با مشاوره متخصص اطفال انجام شود.