درمان پا و زانوی ضربدری در کودکان و بچه‌ها ناشی از نرمی استخوان

زانو و پای ضربدری که به عنوان ژنو والگوم نیز شناخته می‌شود، نوعی از تراز زانو است که زمانی دیده می‌شود که یک کودک (یا بزرگسال) در هنگام صاف ایستادن و در حالی که زانوها به یکدیگر چسبیده است، پاها و مچ پاها از هم جدا می‌شوند. نوع متفاوتی از این تراز، به نام پای پرانتزی کودکان (ژنو والگوم)، زمانی مشاهده می‌شود که پاها و مچ پای فرد در هنگام ایستادن به یکدیگر چسبیده است اما فاصله‌ای بین زانوها وجود دارد.

زانو و پای ضربدری اغلب با اندازه گیری زاویه استخوان قلم پا با استخوان ران (زاویه تیبیوفمورال) یا اندازه گیری فاصله بین مچ پا (فاصله اینترمالئولار) تعیین می‌شود. گاهی اوقات می‌توان برای اندازه گیری این زاویه عکس یا اشعه ایکس را انجام داد.

زانو و پای ضربدری یک بخش طبیعی از رشد و تکامل کودک است.

با این حال زانو و پای ضربدری ممکن است یک مشکل باشد اگرچه اغلب موارد یک بخش طبیعی از رشد هستند (زانو و پای ضربدری فیزیولوژیکی). اگر زاویه زانو بزرگ شود، بعد از هشت سالگی ایجاد شود یا بدتر شود، تنها در یکی از پاها اتفاق افتد، دردناک است یا موجب لنگش شده است، تحقیقات بیشتری در این زمینه لازم است (آسیب شناسی زانو).

پای ضربدری در کودکان تا سن مشخصی قابل پیشگیری می‌باشد، به این منظور می‌توانید برای معاینه کودکتان به پزشک متخصص اطفال مراجعه نمایید. جهت کسب اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت در کلینیک من و کودکم با شماره‌ی 03136826450 تماس حاصل فرمایید.

انواع زانو و پای ضربدری


  • نوع فیزیولوژیکی (رشد و پیشرفت طبیعی) (رایج‌ترین فرم)
  • پاتولوژیک

چه عاملی سبب زانو و پای ضربدری پاتولوژیک می‌شود؟


زانو و پای ضربدری پاتولوژیک ممکن است در بعضی از بیماری‌های عصبی مانند فلج مغزی یا اسپینا بیفیدا در نتیجهٔ تغییر عضله‌ای که استخوان‌ها را می‌کشد، رخ دهد.

بنابراین زانو و پای ضربدری ممکن است یکی از علائم اولیه اختلالی اساسی باشد. بیماری‌های استخوانی ناشی از مینرالیزیشن ضعیف، مانند راشیتیسم، ممکن است در زوایای بزرگ زانو در دوران کودکی ایجاد شوند. هنگامی که زانو و پای ضربدری پاتولوژیک در ترکیب با قد کوتاه و سایر اختلالات استخوانی و مفصلی مشاهده می‌شود، ممکن است دیسپلازی اسکلتی یا اختلال استخوانی متابولیکی وجود داشته باشد.

چاقی کودکان در دوران نوجوانی نیز با اختلال زانو و پای ضربدری شدیدتری همراه است و بیشتر در کودکان مبتلا به صافی کف پا و در افرادی که هایپرموبیل (مفاصل بیش از حد انعطاف پذیر) هستند، دیده می‌شود.

علائم زانو و پای ضربدری چیست؟


  • هنگامی که زانوها لمس می‌شوند، پاها و مچ پا از یکدیگر فاصله دارند
  • مشکلات در راه رفتن
  • راه رفتن به شکلی عجیب (گام)

چه نوع علائمی با زانو و پای ضربدری همراه هستند؟


ژنو والگوم اغلب با تغییر شکل صافی کف پا همراه است. هنگامیکه زانوها در وضعیت شدید زانو و پای ضربدری قرار دارند، مفاصل پا (مفصل سابتالار) به سمت خارج می‌چرخد. این حالت باعث ایجاد کشیدگی و وارد شدن فشار بیش از حد بر روی رباط‌ها، تاندون‌ها و بافت نرم در ناحیه قوس و مچ پا می‌شود. کودکانی که دچار نوع شدید زانو و پای ضربدری و صافی کف پا هستند، بسیار ضعیف می‌دوند و به طور کلی هماهنگی با همسالان خود ندارند. این کودکان با انجام فعالیت دچار خستگی زودرس می‌شوند و قادر نیستند همانند همسالان خود در فعالیت‌های ورزشی شرکت کنند. مشکلات زانو در کودکانی که دچار زانو و پای ضربدری هستند، بسیار رایج است. ناهنجاری ناحیه مفصل پاتلوفمورال معمولاً مشاهده شده و باعث عدم تعادل می‌شود. حرکت غیر طبیعی پاتلا (سر زانو) در شیار آن ممکن است به کندرومالاشیا و پتلار ساب لاکسیشن منجر شود. همچنین در فرم شدید زانو و پای ضربدری، فشار شدیدی نیز به بخش درونی استخوان فوقانی و تحتانی پا (سندرم استرس مدیال تیبا) وارد می‌گردد.

اثرات طولانی مدت زانو و پای ضربدری چیست؟


اگر فرزند شما در سنسن بالاتر و یا بزرگسالی شدت کمی از زانو و پای ضربدری داشته باشد، همچنان قادر به انجام ورزش خواهد بود و زندگی طبیعی خود را بدون درد ادامه خواهد داد.

چه شرایط دیگری باید در کودک مبتلا به زانو و پای ضربدری رد شود؟


بعضی از شرایط ممکن است کودک را مستعد بروز زانو و پای ضربدری کنند. شایع‌ترین علت شکستی است که در قسمت فوقانی استخوان پایینی پا ایجاد شده است (شکستگی پروگزیمال متافیزیال تیبیال). این شکستگی موجب مستعد کردن شرایط برای ایجاد زانو و پای ضربدری در کودک می‌گردد. اختلالات متابولیک (راشیتیسم هایپوفسفاتمیک)، دیسپلازی اپی فیزیال مولتیپل و سودوآکندروپلازی نیز باید از طریق اشعه ایکس بررسی و رد شوند.

 آیا این شرایط باید درمان شوند؟


معمولاً نگرانی والدین در مورد ظاهر کودک هنگام ایستادن یا راه رفتن و مراجعه به پزشک است که بررسی اولیه توسط پزشک متخصص را امکان پذیر می‌سازد. کودکان مبتلا به زانو و پای ضربدری نوع فیزیولوژیک به درمان یا نظارت مستمر نیازی ندارند، زیرا با گذشت زمان این مشکل بر طرف می‌شود.

تمرینات و کاهش وزن

درمان‌های محافظه کارانه ممکن است مفید باشند مانند تمرینات و برنامه‌های کاهش وزن برای کاهش چاقی و بهبود حرکت زانو در کودکان.

بریس

بریس زانو و اورتوز پا برای استئوآرتریت دردناک همراه با زانو و پای ضربدری در بزرگسالان. با این حال، این نوع درمان‌ها به شواهد علمی بیشتری در خصوص نحوهٔ استفاده از آن‌ها نیاز دارند، زیرا در حال حاضر شواهد خیلی زیاد نیست.

عمل جراحی

کودکان مبتلا به زانو و پای ضربدری نوع پاتولوژی و در حالت شدید یا رو به بدتر شدن، ممکن است نیاز به عمل جراحی ارتوپدی داشته باشند تا تراز زانوی خود راترمیم کنند، به ویژه در صورت وجود درد یا ناتوانی مداوم، بدون در نظر گرفتن علت اصلی، باید این عمل انجام شود.

عمل‌های جراحی زیادی برای درمان زانو و پای ضربدری انجام می‌شود. همیپیفیزیودسیز یک نوع از عمل جراحی "هدایت رشد" است که شامل قرار دادن استاپل و یا یک صفحه در قسمت داخلی زانو به منظور کاهش رشد در حالی که قسمت خارجی زانو رشد خود را ادامه می‌دهد، می‌باشد. این درمان به تدریج موجب اصلاح زاویهٔ زانو و صاف‌تر شدن آن می‌گردد. نتایج یک تحقیق دو سال پس از این عمل نشان دادند که 34 مورد از 38 مورد زانو و پای ضربدری درمان شده توسط این روش اصلاح شده‌اند.

یکی دیگر از روش‌های عمل جراحی برای درمان زانو و پای ضربدری پاتولوژیک، وج اوستئوتومی است که در طی این روش بالای استخوان ساق پا یا پایین استخوان ران بریده می‌شود و قسمت کوچکی از آن برای اصلاح تراز زانو برداشته می‌شود. در مطالعه‌ای که بر روی 23 نوجوان و بزرگسال مبتلا به زانو و پای ضربدری دردناک انجام شد، نتایج حاصل از وج اوستئوتومی نشان داد که توانایی پیاده روی و هم ترازی بعد از دو سال بهبود می‌یابد.

جراحی ارتوپدی به ندرت مورد نیاز است. برای اکثر کودکان، زانو و پای ضربدری فقط یک قسمت طبیعی از روند رشد است.

ورزش‌های اصلاحی برای درمان زانوی ضربدری در کودکان


زیر نظر پزشک متخصص حرکات اصلاحی زیر را برای کودکتان انجام دهید:

ساید لانژ

تمرین ساید لانژ روی عضلات ابداکتور، همسترینگ و کوادریسپز عمل می‌کند. در حالی که پاهای خود را به اندازهٔ ران باز کرده‌اید، بایستید و بازوهای خود را در مقابل سینه قرار دهید. در یک حرکت ثابت، یک گام بزرگ را به سمت چپ از پهلو بردارید. هنگامی که پای خود را به زمین می‌رسانید، زانوی خود را خم کنید و باسن خود را به عقب بکشید. هنگامی که یک انقباض قوی در ران و نواحی دیگر احساس می‌کنید، بلند شوید، پای خود را به عقب بر گردانید و حرکت را در طرف دیگر تکرار کنید. این حرکت رو به عقب و جلو را 10 تا 12 تکرار کنید. اگر می‌خواهید مقاومت بیشتری داشته باشید، یک توپ پزشکی را در مقابل سینه خود نگه دارید.

ساید استپ آپ

ساید استپ آپ، نیاز به استفاده از صندلی یا نیمکت دارد. با سمت راست خود رو به نیمکت بایستید و بازوهای خود را در مقابل سینه نگه دارید. در یک حرکت ثابت، پای راست خود را روی نیمکت قرار دهید، آن را به سمت پایین فشار دهید و بدن خود را در هوا بلند کنید. هنگامی که پای راست شما صاف است، آن را برای یک ثانیه نگه دارید، بدن خود را پایین بیاورید و تکرار کنید. پس از انجام 10 تا 12 تکرار این حرکت، طرفین را عوض کنید. همانند ساید لانژ، اگر می‌خواهید مقاومت بیشتری داشته باشید، یک توپ پزشکی را در مقابل سینه خود نگه دارید.

لایینگ ابداکشن

لایینگ ابداکشن در موقعیت جانبی انجام می‌شود. روی سمت راست بدن خود دراز بکشید و پاها را روی یکدیگر قرار دهید. در حالی که ثابت هستید، پای چپ خود را در زاویه 45 درجه نسبت به کف زمین قرار دهید و برای یک ثانیه نگه دارید. به آرامی پای خود را پایین بیاورید، این حرکت را برای 10 تا 12 بار تکرار کنید و سپس طرفین را عوض کنید. برای افزایش مقاومت، وقتی که پا را بالا می‌آورید، یک دمبل را در برابر ران خود نگه دارید.

وال ابداکتور اسکوییز

وال ابداکتور اسکوییز نیاز به یک توپ ورزشی دارد. از سمت چپ خود رو به دیوار بایستید و توپ را در برابر دیوار به ارتفاع شکم نگه دارید. پس از بلند کردن پای چپ، زانوی خود را خم کنید و ران خود را به موازات زمین قرار دهید. به طور مداوم با قسمت بیرونی پای چپ خود به توپ فشار داده و برای مدت یک ثانیه کامل نگه دارید. به آرامی فشار را بردارید و دوباره این حرکت را تکرار کنید. پس از انجام 10 تا 12 بار، طرفین را عوض کنید.