درمان فلج مغزی در کودکان با توانبشخی برای افزایش قدرت عضلانی

فلج مغزی

فلج مغزی یک اختلال نورولوژیکی است که بر حرکات و هماهنگی عضلات فرد تأثیر می‌گذارد. حرکات و هماهنگی در کودکان مبتلا به فلج مغزی بسیار متفاوت از هم بوده و معمولاً به دلیل نوع اختلالی که هر فرد دارد بستگی دارد. انواع مختلف فلج مغزی بر قسمت‌های مختلف مغز تأثیر می‌گذارد و در نتیجه علائم مختلف و متنوعی بروز می‌کند. درمان‌های شغلی و فیزیکی به بیماران مبتلا به فلج مغزی کمک می‌کند.

عواملی که احتمال ابتلا به فلج مغزی را افزایش می‌دهند عبارتند از:

  • عفونت، تشنج، اختلالات تیروئیدی و مشکلات و بیماری‌های دیگر مادر
  • نقص‌های مادرزادی به خصوص آنهایی که بر مغز، نخاع، سر، صورت، ریه‌ها یا متابولیزم تأثیر می‌گذارند.
  • ناسازگاری عامل آر اچ، تفاوت بین خون مادر و فرزند که می‌تواند باعث آسیب‌دیدگی مغز جنین شود (خوشبختانه این مشکلات همیشه تشخیص داده شده و در زنانی که مراقبت‌های پیش از تولد را به درستی انجام می‌دهند درمان می‌شود)
  • مصرف برخی داروها در طول دوره بارداری و وضع حمل
  • تولد زودرس
  • وزن کم در زمان تولد (به خصوص اگر وزن نوزاد در هنگام تولد کمتر از یک کیلو باشد)
  • زردی شدید پس از تولد
  • چندقلوها (دوقلوها و سه قلوها)
  • کمبود اکسیژن (هایپگزیا) در مغز قبل، حین و پس از تولد
  • آسیب‌دیدگی مغز پس از تولد به دلیل ابتلا به عفونت (مانند مننژیت)، آسیب‌دیدگی سر، کمبود اکسیژن یا خونریزی

دکتر پریسا ایروانی پس از معاینه دقیق و تشخیص بیماری فلج مغزی در کودکان و نوزادان، روش‌های درمانی مؤثری را برای درمان توصیه می‌کند.

برای کسب اطلاعات بیشتر و یا رزرو نوبت با شماره تلفن  03136826450  تماس حاصل فرمایید.

 انواع و علائم فلج مغزی


انواع شایع فلج مغزی در کودکان عبارتند از:

 فلج مغزی اسپاستیک

فلج مغزی اسپاستیک شایع‌ترین نوع این اختلال است که در 70 تا 80 درصد موارد ابتلا به فلج مغزی از این نوع هستند. فلج مغزی اسپاستیک باعث می‌شود که کودکان واکنش‌ها و رفلکس‌های شدید و گرفتگی عضلانی داشته باشد که برخی مواقع با دردهای عضلانی همراه است. بیشتر کودکان برخی درجات اختلالات راه رفتن را بسته به نوع فلج مغزی اسپاستیک که به آن دچار هستند دارند.

فلج مغزی اسپاستیک به چند زیرمجموعه تقسیم می‌شود که عبارتند از:

  • دیپلژی اسپاستیک که معمولاً باعث گرفتگی عضلانی در پاها می‌شود اما ممکن است بر دست کودک نیز تأثیر بگذارد
  • همی پلژی اسپاستیک که باعث بروز اختلالات حرکتی در یک طرف بدن می‌شود و در وهله اول بر دست طرف تحت تأثیر بیماری اثر می‌گذارد

کوادری پلژی اسپاستیک

کوادری پلژی اسپاستیک شدیدترین نوع فلج مغزی اسپاستیک است که به عنوان فلج مغزی اسپاستیک چهار اندام نیز گفته می‌شود و باعث ناتوانی در دست‌ها و پاها می‌شود. کودکان مبتلا به این نوع فلج مغزی به میزان زیادی در معرض ابتلا به مشکلات مرتبط با ستون فقرات، اختلالات گفتاری، تشنج، ناهنجاری و مشکلات شناختی قرار دارند.

 دیپلژی اسپاستیک

کودکان مبتلا به فلج مغزی که به عنوان دیپلژی اسپاستیک هم شناخته می‌شود ممکن است علائم متفاوتی داشته باشند که برخی از شایع‌ترین این علائم عبارتند از:

  • اختلالات شدید گفتاری
  • ناتوانی در راه رفتن بدون استفاده از وسایل کمکی
  • توسعه غیرعادی مهارت‌های حرکتی
  • خشک‌شدگی اندام و سستی گردن
  • مسائل شناختی که ممکن است از خفیف تا شدید باشد
  • تشنج، البته همه کودکان مبتلا به فلج مغزی دیپلژی دچار تشنج نمی‌شوند.

اسفیکسی نوزاد اولین دلیل فلج مغزی دیپلژی است اما بر اساس گزارش انجمن ملی اختلالات مغز و اعصاب و سکته مغزی حداقل 10 درصد به دلیل آسیب‌های زمان تولد اتفاق می‌افتد.

 فلج مغزی هایپرتونیک

فلج مغزی هایپرتونیک نوعی اختلال است که باعث شل شدن غیرعادی عضلات و کاهش حجم عضلانی می‌شود. این عارضه باعث می‌شود که نوزادان نتوانند سر خود را به درستی کنترل کنند و غالباً ویژگی‌های "عروسک کهنه" را دارند. زمانی که کودکان مبتلا به فلج مغزی هایپر تونیک رشد کرده و بزرگ‌تر می‌شوند نمی‌توانند درست بنشینند، در گفتار و راه رفتن خود دچار اختلال شده و رفلکس‌های آنها ضعیف می‌شود.

علائم دیگر ابتلا به فلج مغزی هایپرتونیک عبارتند از:

  • اسپاسم‌های عضلانی
  • مقاومت عضلانی در زمان تلاش برای حرکت
  • حرکات قیچی با پاها
  • انقباضات تصادفی عضلانی
  • مشکلات تنفسی
  • احتمال بروز نشانه‌های ابتلا به اوتیسم
  • حجم بدنی غیرعادی

 فلج مغزی غیر اسپاستیک (اکستراپیرامیدال)

فلج مغزی غیر اسپاستیک باعث حرکات غیرعادی در بازو، دست‌ها و پاها شده و کنترل حرکات بدن و هماهنگی بین اعضای بدن را مشکل می‌سازد. کودکان مبتلا به این نوع فلج مغزی ممکن است حرکات آرام یا تند چرخشی یا حرکات پرشی داشته باشند. راه رفتن و نشستن نیز برای این کودکان دشوار است. برخی از کودکان مبتلا به فلج مغزی غیر اسپاستیک ممکن است در کنترل حرکات صورت و زبان خود مشکل داشته باشند که باعث بروز اختلالات گفتاری در آنها می‌شود.

فلج مغزی غیر اسپاستیک، چهار نوع دارد که عبارتند از:

  • دیسکینتیک که با حجم عضلات که ممکن است خشک یا سست شوند مشخص می‌شود
  • آتتوئید که با نوسانات شدید عضلانی حتی در هنگامی که کودک خواب است مشخص می‌شود.
  • آتاکسیک، با حرکاتی که باعث می‌شود کودک زمخت و بدون کنترل به نظر برسد مشخص می‌شود.

کودکان مبتلا به فلج مغزی غیر اسپاستیک ممکن است مشکلاتی در مهارت‌های حرکتی ظریف مانند گرفتن اجسام کوچک نظیر ظروف، مداد
، مداد رنگی و... در دست داشته باشند. همچنین معمولاً این کودکان دچار مشکلات تعادلی در هنگام راه رفتن می‌شوند.

 فلج مغزی ترکیبی

گاهی اوقات، کودکان دچار ترکیبی از انواع فلج مغزی که در بالا ذکر شده می‌شوند. ترکیب دیسکینتیک و فلج مغزی اسپاستیک شایع‌ترین نوع آن است اما این امکان وجود دارد که کودکان به ترکیبی از هر یک از این بیماری‌ها با هم دچار شوند. معمولاً علائم به نوع فلج مغزی که کودک به آن مبتلا شده است بستگی دارد. فلج مغزی ترکیبی همچنین باعث بروز بیماری‌ها و اختلالات دیگر نیز می‌شود.

علائم شایع و بیماری‌هایی که کودکان مبتلا به فلج مغزی ترکیبی ممکن است به آنها دچار شوند عبارتند از:

  • گرفتگی عضلات و حرکات غیرارادی
  • ترکیب حرکات اسپاستیک و سست
  • تشنج
  • مشکلات شناختی
  • اختلالات گفتاری و بلع
  • مشکلات شنوایی
  • شکلک‌های غیرعادی در صورت و آبریزش غیرارادی از دهان
  • مشکلات دید شامل تنبلی چشم و کوری غشایی

 فلج مغزی دیپلژی

کودکان مبتلا به فلج مغزی که به عنوان دیپلژی اسپاستیک هم شناخته می‌شود ممکن است علائم متفاوتی داشته باشند که برخی از شایع‌ترین این علائم عبارتند از:

  • اختلالات شدید گفتاری
  • ناتوانی در راه رفتن بدون استفاده از وسایل کمکی
  • توسعه غیرعادی مهارت‌های حرکتی
  • خشک‌شدگی اندام و سستی گردن
  • مسائل شناختی که ممکن است از خفیف تا شدید باشد
  • تشنج، البته همه کودکان مبتلا به فلج مغزی دیپلژی دچار تشنج نمی‌شوند.

حدود 22.4 درصد از موارد فلج مغزی از نوع فلج مغزی دیپلژی هستند. معمولاً این عارضه در دروان نوزادی و در زمانی که نوزاد به اهداف رشد فیزیکی نمی‌رسد تشخیص داده می‌شود. یکی از اصلی‌ترین علائمی که پزشکان برای تشخیص این نوع فلج مغزی مورد بررسی قرار می‌دهند، استفاده از دست برای خزیدن توسط نوزادان بدون کمک گرفتن از پا است. برخی از نوزادان نیز اصلاً تلاشی برای خزیدن و حرکت کردن روی سینه خود نمی‌کنند.

علل ابتلا به فلج مغزی


فلج مغزی به دلیل آسیب‌دیدگی بخشی از مغز در هنگام رشد آن اتفاق می‌افتد.

  • این آسیب‌دیدگی ممکن است در اوایل دوران بارداری در زمانی که مغز شروع به شکل گرفتن می‌کند، در حین فرایند تولد و در زمان عبور نوزاد از کانال تولد یا پس از تولد در چند سال اول عمر اتفاق بیفتد
  • در بسیاری از موارد، دلیل اصلی آسیب‌دیدگی مغزی هرگز مشخص نمی‌شود.
  • از مشکلات حین تولد، معمولاً عدم اکسیژن‌رسانی کافی است که باعث ابتلا به فلج مغزی می‌شود.
  • کمتر از 10 درصد از موارد ابتلا به فلج مغزی در حین تولد اتفاق می‌افتد
  • در واقع، تصور امروزی بر این است که حداقل 70 تا 80 درصد از موارد ابتلا به فلج مغزی قبل از تولد اتفاق میافتند.
  • برخی آر موارد ابتلا به فلج مغزی نیز پس از تولد رخ می‌دهد.

در همه این احتمالات، دلیل بسیاری از موارد ابتلا به فلج مغزی، ترکیبی از عوامل قبل، حین و پس از تولد بیان می‌شود.

 چگونه می‌توان فلج مغزی را تست کرد؟


اگر کودک علائمی داشت که احتمال ابتلا به فلج مغزی را نشان می‌دهد باید تحت یک معاینه جامع قرار گیرد. آزمایش پزشکی برای تشخیص ابتلا به فلج مغزی وجود ندارد. تشخیص بر اساس اطلاعات مختلف جمع‌آوری شده توسط پزشک کودکان و در برخی موارد مشاوره‌های دیگر انجام می‌شود.

تست فیزیکی

این اطلاعات شامل اطلاعات جمع‌آوری شده از مصاحبه‌های تفصیلی در مورد سوابق پزشکی پدر و مادر خانواده، بیماری‌های مادر قبل و حین بارداری و گزارش مفصل بارداری، وضع حمل و دوران نوزادی کودک می‌شود.

از والدین خواسته می‌شود که به طور دقیق مشکلات و بیماری‌های مربوط به رشد فیزیکی و روانی کودک را گزارش دهند.

همچنین از والدین سؤالات دیگری نیز پرسیده می‌شود. پاسخ به همه این سؤالات از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.

 مطالعات تصویری برای تشخیص

در حد توان صادقانه و کامل پاسخ دهید زیرا پاسخ‌های شما ممکن است به کودک کمک کند. روش‌های دیگر تشخیص عبارتند از:

  • سونوگرافی مغز: در اولتراسوند از امواج صوتی بی‌ضرر برای تشخیص برخی انواع ناهنجاری‌های آناتومیک و ساختاری استفاده می‌شود. به عنوان مثال، در این تصاویر، هموراژ (خونریزی) در مغز یا آسیب‌دیدگی‌هایی که باعث کاهش اکسیژن‌رسانی به مغز شده‌اند نشان داده می‌شود.
  • سی تی اسکن از مغز: این اسکن مشابه عکس‌برداری به وسیله اشعه ایکس است اما جزئیات بیشتر همراه با تصاویر سه بعدی ارائه می‌شود. در این روش ناهنجاری‌ها، هموراژ و برخی ناهنجاری‌ها در نوزاد شفاف‌تر و واضح‌تر از سونوگرافی مشخص می‌شود.
  • ام آر آی مغز: این یک آزمایش اولویت‌دار است زیرا در این آزمایش تصویری، ساختارها و ناهنجاری‌های مغز واضح‌تر از روش‌های دیگر نشان داده می‌شود. کودکانی که نمی‌توانند 45 دقیقه تحت این آزمایش قرار گیرند ممکن است نیاز به مصرف آرام‌بخش داشته باشند.
  • ام آر آی نخاع: انجام این آزمایش ممکن است برای کودکان مبتلا به پاهای اسپاستیک و کودکانی که در عملکرد مثانه و روده خود به دلیل احتمال بروز اختلال در نخاع مشکل دارند توصیه شود. این ناهنجاری‌های مکن است به فلج مغزی کودک مرتبط باشند یا نباشند.
  • الکتروانسفالوگرافی یک روش تشخیصی برای ابتلا به اختلالات تشنجی است. برای تشخیص تشنج‌های جزئی یا عدم تشنج نیاز به یک شاخص بالای تردید است. این علت احتمالی ابتلا به فلج مغزی است که در صورت تشخیص در مراحل اولیه به راحتی قابل درمان است.
  • الکترومیوگرافی و مطالعات هدایت عصبی ممکن است در تشخیص و تمایز بین فلج مغزی و اختلالات عصبی یا عضلانی دیگر مفید باشد.

درمان فلج مغزی چیست؟


با این که برخی روش‌های درمانی به رشد برخی توانایی‌ها و مهارت‌ها کمک می‌کند اما هدف کلی از درمان این است که به فرد مبتلا به فلج مغزی کمک شود که به بیشترین ظرفیت فیزیکی، روانی و اجتماعی خود دست یابد. این هدف با روش‌های مختلفی که توسط تیم پزشکی به کار برده می‌شود دنبال می‌شود. مراقبت از افراد مبتلا به فلج مغزی پیچیده است و به سرویس‌ها و تخصص‌های مختلفی نیاز دارد. در برخی قسمت‌ها، مراقبت از طریق یک کلینیک چند رشته‌ای که می‌تواند به همه جوانب درمان کودک اشراف داشته باشد انجام می‌شود.

هدف از دارو درمانی، کاهش اثرات فلج مغزی و پیشگیری از بروز عواقب بعدی آن است. داروها برای کاهش حرکات غیرعادی و اسپاستیک و جلوگیری از بروز تشنج تجویز می‌شوند.

  • داروهای دوپامینرژیک: این داروها به طور گسترده برای بیماری پارکینسون تجویز می‌شوند، این داروها سطح ماده شیمیایی مغز به نام دوپامین را افزایش می‌دهند و در نتیجه حرکات سخت و غیرعادی کاهش می‌یابد. برخی از این داروها عبارتند از لودوپا / کاربیدوپا (سینمت) و تری هگزی فنیدیل (آرتان)
  • شل کننده‌های عضلات: این عوامل، گرفتگی را با شل کردن مستقیم عضلات کاهش می‌دهند. یکی از این داروها باکلوفن (لیوریزل) است. این دارو به صورت قرص یا کاشت پمپ برای تزریق خودکار مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • بنزودیازپین: این عوامل در مغز برای شل کردن عضلات کار می‌کنند. پرکاربردترین این عوامل، دیازپام (والیوم) است.
  • سم بوتالینیوم نوع آ: این ماده به نام بوتاکس معروف است. زمانی که بوتاکس تزریق می‌شود باعث فلج شدن جزئی عضلات شده و انقباضات را کاهش می‌دهد. در موارد ابتلا به فلج مغزی، این دارو برای کاهش گرفتگی عضلانی در دست‌ها و پاها به کار برده می‌شود و دامنه حرکتی و توانایی حرکات عمومی را افزایش می‌دهد. این کار برای کمک به کودک در استفاده از وسایل کمکی (بریس‌ها یا اسپلینت ها) یا حتی داشتن وضعیتی راحت‌تر روی ویلچر انجام می‌شود. اثر بوتاکس معمولاً 3 تا 6 ماه باقی می‌ماند. بوتاکس کمک می‌کند که روش‌های درمانی دیگر مانند درمان‌های فیزیکی یا گچ گرفتن اندام‌ها بهتر انجام شوند. در برخی موارد، استفاده از بوتاکس باعث می‌شود که نیاز به انجام عمل‌های جراحی از بین برود. تزریق بوتاکس برای برخی افراد که نسبت به آن حساسیت دارند باید محدود شده یا متوقف شود.

 داروها

داروها

داروهای کنترل تشنج

داروهای مورد استفاده برای کاهش تشنج عبارتند از:

  • داروهای ضد تشنج: این عوامل فعالیت‌های تشنجی را به سرعت متوقف کرده و از بروز دوباره تشنج جلوگیری می‌کنند. این داروها انواع مختلفی دارد که مکانیزم عملکرد آنها با هم متفاوت است.
  • بنزودیازپین ها: عواملی مانند دیازپام غالباً برای توقف تشنج در زمانی که به طور مرتب و به مدت طولانی اتفاق می‌افتد مصرف می‌شوند.
  • رژیم کتوژنیک: این رژیم غذایی سرشار از چربی‌هایی است که در تولید مقادیر اضافی کتون ها مؤثر هستند می‌باشد. کتون ها در مغز به عنوان کاهش‌دهنده تعداد دفعات بروز تشنج عمل می‌کنند.

توان‌بخشی

توان‌بخشی

برنامه جامع توان‌بخشی شامل فیزیوتراپی، استفاده از تجهیزات و درمان گرفتگی‌های عضلانی می‌شود. این برنامه غالباً تحت نظارت پزشک متخصص در توان‌بخشی (که گاهی اوقات به وی، متخصص فیزیوتراپی هم گفته می‌شود) انجام می‌شود.

درمان‌های فیزیکی

درمان‌های فیزیکی

درمان‌های فیزیکی شامل حرکات فیزیکی و کششی و فعالیت‌های دیگر که به تقویت، انعطاف‌پذیری و کنترل عضلات کمک می‌کند می‌شود. هدف از انجام این اقدامات درمانی، حداکثر کردن عملکرد و به حداقل رساندن انقباضات ناتوان‌کننده است. تمرکز بر افزایش توانایی‌های مهارتی مانند بالا نگه داشتن سر و نشستن یا راه رفتن بدون نیاز به محافظت است. ممکن است برای دست‌یابی به این اهداف از بریس‌ها، اسپلینت ها و گچ نیز استفاده شود.

  • برخی تجهیزات که ممکن است برای افراد مبتلا به فلج مغزی مفید باشند عبارتند از واکرها، تجهیزات موقعیت‌یابی، ویلچرهای سفارشی، اسکوتر و سه چرخه‌ها

 درمان‌های شغلی

درمان‌های شغلی

متخصص درمانی‌های مهارتی به افراد با آموزش توانایی‌های فیزیکی یا رفع نیازهای عملکردی برای افزایش استقلال در زندگی روزمره کمک می‌کند. به عنوان مثال برای غذا خوردن، آرایش و لباس پوشیدن از نمونه این کارها هستند.

 گفتار درمانی

گفتار درمانی

در این روش به کودک در غلبه بر مشکلات ارتباطی کمک می‌شود. بسیاری از کودکان مبتلا به فلج مغزی در گفتار خود مشکل دارند زیرا حرکات عضلات دهان و زبان آنها کنترل شده نیست. گفتار درمانی این عضلات را برای بهبود وضعیت گفتاری تقویت می‌کند. گفتار درمانی همچنین برای کودکان ناشنوا نیز مفید است. کودکانی که نمی‌توانند حرف بزنند ممکن است قادر باشند از فناوری‌های ارتباطی مانند ترکیب‌کننده‌های صوتی کامپیوتری استفاده کنند.