درمان اختلالات و مشکلات خواب کودکان و نوزادان چند ماهه تا چند ساله

برای هر پدر و مادری سخت است که ببینند که فرزندشان اختلال خواب دارد. هیچ پدر و مادری نمی‌خواهند ببینند که فرزندشان برای خوابیدن یا خواب ماندن در طول شب مشکل دارد و بی‌قراری می‌کند. بااین‌حال، مطالعات اخیر برآورد کرده‌اند که تقریباً 30٪ کودکان ممکن است دچار اختلال خواب در برخی مراحل زندگی خود باشند.
درحالی‌که اختلالات خواب کودکان ممکن است با شدت‌های مختلفی همراه باشد، اکثر آن‌ها می‌توانند درمان شوند. مهم است که والدین علائم اختلالات خواب را تشخیص دهند تا بتوانند علل زمینه‌ای را بیابند و نشانه‌ها را درمان کنند.

کودکان و نوجوانان حداقل 9 ساعت خواب در شب نیاز دارند. مشکلات خواب و کمبود خواب می‌تواند تأثیرات منفی بر عملکرد کودکان در مدرسه، فعالیت‌ها و روابط اجتماعی آن‌ها داشته باشد.
کمبود خواب ممکن است باعث مسائل زیر شود:

• حوادث و صدمات
• مشکلات رفتاری
• مشکلات خلقی
• مشکلات حافظه، تمرکز و یادگیری
• مشکلات عملکردی
• واکنش کندتر
• پرخوری

اگر کودک شما دچار مشکلاتی مانند کم‌خوابی یا پرخوابی، کابوس‌های شبانه یا راه رفتن در خواب است، ممکن است مبتلابه اختلال خواب باشد و لازم است هر چه سریع‌تر برای جلوگیری از عوارض سخت‌تر، به پزشک مراجعه نموده و مراحل تشخیص و درمان را طی کنید. برای رزرو وقت ملاقات با پزشک متخصص اطفال در  کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم می‌توانید با شماره تلفن  03136826450  تماس حاصل فرمایید.

کودکان به چه مقدار خواب نیاز دارند؟

میزان خواب موردنیاز کودکان و نوزادان در سنین مختلف عبارتند از:

کودک یک تا چهار هفته

نوزادان تقریباً 16 تا 17 ساعت در روز با دوره‌های بیداری حداکثر 1 تا 3 ساعت می‌خوابند. بااین‌حال، اغلب نوزادان چرخه خواب شبانه یا روزانه منظمی را ندارند بنابراین دوره خواب و بیداری آن‌ها می‌تواند در تمام ساعت‌های روز متفاوت باشد. اکثر والدین مجبور خواهند بود برنامه‌های خواب خود را با نوزادان تنظیم کنند تا با او همراه باشند.

کودک یک تا چهارماهه

نوزادان در این سن هنوز در حدود همان تعداد ساعات مشابه با نوزادان یک تا چهار ماهه می‌خوابند اما چرخه‌ی خواب شبانه و روزانه آن‌ها تقریباً منظم و مشخص‌شده است. آن‌ها بیشتر در شب می‌خوابند هرچند برای تغذیه و تعویض پوشک بیدار می‌شوند.

نوزاد4 ماهه تا 1 سال

نوزادان در این سن هنوز نیاز به 14 تا 15 ساعت خواب روزانه دارند. بااین‌حال، بسیاری از آن‌ها قادر به خوابیدن در طول زیادی از شب هستند و در طول روز و عصر سه بار خواب کوتاه دارند. در طول این دوره مهم است که واقعاً شروع به ایجاد عادات سالم خواب برای کودک خود کنید.

کودک 1 تا 3 سال

اکثر کودکان نوپا به حدود 12 تا 14 ساعت خواب نیاز دارند اما اغلب به دلیل برنامه‌های والدین و کودکان بزرگ‌تر در خانه این مدت کمتر می‌شود. آن‌ها احتمالاً خواب اول صبح و عصر را از دست می‌دهند و تمایل دارند فقط یک‌بار در روز بخوابند.

کودک 3 تا 6 سال

تقریباً 11 تا 12 ساعت در روز می‌خوابند. کودکان جوان‌تر از این گروه در طول روز ممکن است نیاز به یک چرت کوتاه‌مدت داشته باشند، اما در زمان ورود به کلاس اول، نیاز به خوابیدن آن‌ها معمولاً کاهش می‌یابد.

کودک 7 تا 12 سال

کودکان این گروه سنی به حدود 10 تا 12 ساعت خواب شبانه احتیاج دارند اما اغلب فقط 9 تا 10 ساعت می‌خوابند.

فرد 13 تا 18 سال

نوجوانان در این سن نیاز به حدود 8 تا 10 ساعت خواب دارند اما به‌ندرت مقدار کامل را دریافت می‌کنند. درس‌های مدرسه، برنامه‌های پس از مدرسه و فعالیت‌های مختلف خواب شبانه آن‌ها را کاهش می‌دهد. اکثر نوجوانان حدود 6 تا 8 ساعت می‌خوابند.

علائم اختلال خواب در کودک و علل بروز آن

نشانه‌های وجود مشکلات خواب در کودک عبارتند از:

خواب‌آلودگی بیش‌ازحد در طول روز

خواب بیش‌ازحد در روز، یکی از شایع‌ترین علائم اختلالات خواب در کودکان و بزرگ‌سالان است؛ زیرا بیش از چندین اختلال خواب باعث خواب‌آلودگی روزانه می‌شود. کودکان غالباً احساس خستگی مفرط دارند. بااین‌حال، اگر خواب‌آلودگی روزانه آن‌ها نسبتاً منظم باشد، ممکن است دقیقاً به اختلال خواب مرتبط باشد، حتی اگر به نظر می‌رسد که آن‌ها در شب به‌اندازه کافی خوابیده‌اند.
اگر فرزند شما در تمام طول روز احساس خواب‌آلودگی داشته باشد، در سنی که بیشتر بچه‌ها نمی‌خوابند او دائماً چرت میزند، راه رفتن هنگام صبح برایش مشکل است یا در طول روز به‌طور کلی کمبود انرژی دارد احتمالاً کودک دچار خواب‌آلودگی بیش‌ازحد در طول روز دارد. اختلالات خواب که با خواب‌آلودگی بیش‌ازحد در طول روز علائم مشترک دارند عبارتند از: آپنه انسداد خواب، نارکولپسی و سندرم پای بی‌قرار.

اختلال خواب

اگر فرزند شما اغلب در مورد عدم توانایی خواب رفتن یا خواب ماندن شکایت می‌کند یا اغلب خیلی زودتر از زمان طبیعی بیدار می‌شود علائم بی‌خوابی را دارد. بی‌خوابی در کودکان می‌تواند با عوامل مختلفی ازجمله: استرس، درد یا اختلالات روانی همراه شود. استرس می‌تواند به دلایل مختلفی ازجمله مشکلات تحصیلی یا مدرسه، مسائل اجتماعی، مسائل خانوادگی یا تغییرات در الگوهای زندگی معمول خود مانند رفتن به یک شهر جدید به وجود آید.

خروپف

خروپف به‌خودی‌خود مضر نیست زیرا صدای ناشی از ارتعاشات در راه تنفسی است. بااین‌حال، ارتعاشات می‌تواند ناشی از انسداد هوایی باشد که به‌طور مؤثر به ریه نمی‌رسد و منجر به اختلال خواب شود. خروپف در کودکان اغلب به‌عنوان دلیل اختلال خواب نیست. بعضی از علل رایج خروپف در کودکان عفونت‌های تنفسی، گرفتگی بینی، سپتیک منفی یا بزرگ شدن لوزه‌ها و آدنوئید هستند.
بااین‌حال، تعداد کمی از کودکانی که خروپف می‌کنند ممکن است آپنه انسدادی خواب (لینک به وقفه تنفسی نوزاد) داشته باشند که ممکن است ناشی از برخی از علل ذکرشده خروپف در فوق باشد. 3 درصد از کودکان دارای آپنه انسدادی خواب هستند.

کابوس

کابوس رؤیاهای ترسناکی هستند که در طول خواب اتفاق می‌افتند و می‌تواند کودک را بیدار کند و احساس کند تهدید شده و ترس دارد و باعث می‌شود برای خوابیدن دوباره مشکل پیدا کند. کابوس‌ها در کودکان حدود 3 ساله بسیار رایج هستند و ممکن است بین سنین 6 تا 10 سال بیشتر باشد. معمولاً فرکانس کابوس‌ها پس از سن 10 سالگی کاهش می‌یابد.

کابوس‌ها اگر بسیار مکرر باشند و اغلب در طول شب کودک را از خواب بیدار کنند ممکن است به اختلال خواب منجر شوند. بیدار شدن مکرر می‌تواند خواب کودکان را مختل کند و منجر به اختلال خواب در روز، اضطراب و مشکلات رفتاری شود.

راه رفتن در خواب

راه رفتن در خواب در کودکان بسیار رایج است به‌طوری‌که 30٪ از کودکان 3 تا 7 ساله در خواب راه می‌روند. راه رفتن در خواب زمانی اتفاق می‌افتد که کودک درحالی‌که هنوز خواب است تختخواب را در وسط شب ترک می‌کند. چشمان آن‌ها ممکن است باز باشد و آن‌ها حرف‌های نامفهومی نیز می‌زنند. راه رفتن در خواب می‌تواند بین 5 تا 15 دقیقه طول بکشد اما گاهی اوقات طولانی‌تر می‌شود. اکثر کودکانی که در خواب راه می‌روند ممکن است این کار را در نوجوانی بیشتر هم تجربه کنند. راه رفتن در خواب می‌تواند خطرناک باشد، به‌خصوص اگر کودک در حال راه رفتن از پله‌ها استفاده می‌کند، وسایل را روشن می‌کند یا خانه را ترک می‌کند. برای جلوگیری از آسیب، محیط کودک خود را تا حد ممکن امن کنید. همچنین توصیه می‌شود کودک را در حال راه رفتن در خواب بیدار نکنید زیرا ممکن است باعث ایجاد ترس و سردرگمی در کودک شود.

وحشت شبانه

وحشت‌های شبانه از کابوس‌ها متمایز هستند زیرا در این شرایط کودک هرگز به‌طور کامل از خواب بیدار نمی‌شود. ازآنجایی‌که کودک در طول وحشت شبانه به‌ندرت بیدار می‌شود به‌اندازه‌ی کابوس برای آن‌ها ترسناک نیست اما ممکن است برای پدر و مادر که شاهد این اتفاق هستند بسیار ترسناک باشد. اغلب در اثر وحشت شبانه کودک در رختخواب نشسته و فریاد می‌زند یا گریه می‌کند. سایر علائم نیز می‌تواند شامل عرق کردن، تنفس سریع، افزایش ضربان قلب، باز شدن چشم‌ها (اگرچه کودک خواب است) و تنش عضلانی باشد.
ترس شبانه اغلب کمتر از 5 دقیقه طول می‌کشد که کودک به‌ندرت از خواب بیدار می‌شود. والدین بهتر است که سعی نکنند کودک را بیدار کنند زیرا ممکن است برای کودک بسیار ترسناک باشد.
علل وحشت شبانه احتمالاً به سیستم عصبی مرکزی نابالغ مرتبط است و اغلب در نوجوانی از بین می‌رود.

خیس کردن رختخواب

در اغلب کودکان ادرار کردن در خواب غیرمعمول نیست و به‌خودی‌خود موجب نگرانی نیست. خیس کردن رختخواب یک اختلال خواب نیست مگر اینکه کودک بیشتر از 5 سال داشته باشد و حداقل 2 بار در هفته اتفاق بیفتد. درصورتی‌که سابقه خانوادگی خیس کردن رختخواب، اختلال رشد، عدم کنترل مثانه و ناراحتی‌های احساسی وجود داشته باشد احتمال خیس کردن رختخواب توسط کودک افزایش می‌یابد. بااین‌حال، اگر فرزند شما دائماً تختخواب را خیس می‌کند و همچنین خواب‌آلودگی روزانه را تجربه می‌کند می‌تواند نشانه‌ای از آپنه انسدادی خواب باشد.

عوامل خطر

عوامل خطر آپنه خواب در کودکان جوان‌تر شامل آدنوئید و لوزه است. در نوزادان، علت مشکل ممکن است اندازه فک و شکل صورت باشد. مشکلات مانند ریفلاکس اسید که باعث تحریک بافت نرم در راه‌های تنفسی می‌شود می‌توانند موجب بروز التهاب در آن‌ها شوند. در کودکان بزرگ‌تر (همانند بزرگ‌سالان)مشکلاتی مانند چاقی و آلرژی شروع می‌شود.
آپنه خواب و سندرم پای بی‌قرار می‌توانند در خانواده‌ها منتقل شوند. مشکلات ژنتیکی مانند سندرم داون نیز می‌تواند به آپنه خواب منجر شود. 60 درصد کودکان مبتلابه سندرم داون خواب غیرطبیعی را از سن 4 سالگی به علت تنش عضلات ضعیف دهان و راه‌های تنفسی بالا گزارش کرده‌اند. در موارد غیر تنفسی، بیان علل دشوارتر است. در بچه‌های جوان‌تر، این مشکل ممکن است به‌عنوان خلق‌وخو - عناصر شخصیت شما- توصیف شود. بعضی از بچه‌ها خواب خوب دارند و در موارد دیگر، والدین به‌طور ناآگاهانه مثلاً با حرف زدن با کودک خود و دراز کشیدن کنار او مشکلات خواب را به وجود می‌آورند.
وحشت در خواب، کابوس و سایر رفتارهای غیرمعمول در حدود 60 درصد از موارد مربوط به سابقه خانوادگی (در میان بستگان درجه اول) است.

درمان اختلال خواب کودکان و نوزادان

اختلالات خواب در کودکان نه‌تنها باعث خستگی و بداخلاقی کودکان می‌شود بلکه به انواع مشکلات رفتاری در خانه، مدرسه و همچنین در زندگی اجتماعی آن‌ها منجر می‌شود. اگر فکر می‌کنید فرزند شما ممکن است اختلال خواب داشته باشد، اولین گام این است که متخصص اطفال را از هرگونه مشکلات مربوط به خواب آگاه کنید. شما ممکن است متوجه شوید که مشکلات ممکن است به‌خودی‌خود برطرف شوند، جراحی برای حذف لوزه‌ها و آدنوئید لازم باشد یا ممکن است نیاز به بررسی خواب باشد. نوزاد شما نیاز به استفاده از داروها و مکمل‌های خاص مانند مکمل آهن دارد که این درمان‌ها باید توسط پزشک انجام شود. بااین‌وجود راه‌های ساده‌ای وجود دارد که ممکن است در حل مشکل خواب کودک به شما کمک کند. این نکات عبارتند از:
• هر شب یک ساعت منظم و دقیق را برای خواب بگذارید و از آن پیروی کنید. همچنین زمان بیداری در طول روزهای هفته نباید بیش از یک تا یک ساعت و نیم با آخر هفته متفاوت باشد.
• یک برنامه آرامش‌بخش قبل خواب، مانند حمام گرم و یا خواندن یک داستان کودک، ایجاد کنید.
• غذا و نوشیدنی‌های حاوی کافئین را شش ساعت قبل از خواب مصرف نکنید.
• اطمینان حاصل کنید که درجه حرارت اتاق خواب مناسب است و اتاق خواب تاریک است.
• اطمینان حاصل کنید که میزان نویز در خانه کم است.
• از دادن غذا و وعده‌های غذایی بزرگ هنگام خواب اجتناب کنید.
• فعالیت‌های بعد از شام باید آرامش‌بخش باشند زیرا فعالیت بیش‌ازحد نزدیک به خواب می‌تواند بچه‌ها را بیدار نگه دارد.
• هنگامی‌که کودک می‌خواهد بخوابد هیچ تلویزیون، کامپیوتر، تلفن همراه، رادیو یا موسیقی نباید پخش شود. تلویزیون و بازی‌های ویدئویی حداقل یک ساعت قبل از خواب باید خاموش شود.
• نوزادان و کودکان باید هنگامی‌که خسته شده‌اند اما هنوز بیدار هستند به تختخواب بروند و نباید در آغوش پدر و مادر خود یا در اتاق دیگری بخوابند. والدین باید از رفتن به رختخواب کودک برای خواباندن او اجتناب کنند.