ایدز (HIV) در کودکان با نشانه ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن کودک

ایدز

سندروم کمبود ایمنی سیستم بدن (ایدز) شدیدترین نوع عفونت است که به وسیله ویروس HIV رخ می دهد. کودکی که به بیماری HIV مبتلاست، هنگامی که حداقل یک بیماری پیچیده بگیرد و یا توانایی بدن وی برای دفاع از خود در برابر عفونت کاهش چشمگیری پیدا کند به عنوان بیمار مبتلا به ایدز تلقی می‌شود. از هنگامی که اپیدمی بیماری ایدز آغاز شده، حدود ده هزار مورد از آن در کودکان و نوجوانان کم سن و سال گزارش شده است. در سال 2003، کمتر از صد مورد جدید از این بیماری در کودکان کمتر از 13 سال تشخیص داده شد. در سرتاسر جهان، ویروس HIV، مشکلی شایع در میان کودکان است. حدود 2 میلیون کودک به عفونت HIV مبتلا هستند.

ویروس نقص ایمنی اکتسابی انسان (HIV)، ویروسی عفونی و مسری بوده که می‌تواند در مدت بارداری، از مادر مبتلا به کودکش منتقل شود. بیش از دو میلیون کودک کمتر از 15 سال در سرتاسر جهان به ویروس HIV مبتلا هستند. در صورتی که شما نیز باردار بوده و مبتلا به HIV هستید با پزشک خود در مورد علائم اولیه ویروس HIV در کودکان مشورت کنید.

برای رزرو نوبت و مشاوره با پزشک متخصص اطفال در مورد بیماری ایدز می توانید با شماره 03136826450 در کلینیک من و کودکم تماس بگیرید.

انواع مختلف ویروس ایدز در کودکان به صورت زیر طبقه بندی می شود


انواع مختلف ویروس ایدز در کودکان

دو نوع ویروس نقص ایمنی اکتسابی انسان وجود دارد:

  • HIV-1
  • HIV-2

به طور تقریبی در تمام مناطق جغرافیایی جهان، ابتلا به ویروس HIV-1 بسیار شایع‌تر از ویروس HIV-2 است. هر دو نوعِ این ویروس ها، به طور پیشرونده، لنفوسیت ها (تنابه‌یاخته) را که نوع خاصی از گلبول های سفید خون هستند، نابود می‌کنند؛ لنفوسیت ها جزء مهمی از سیستم ایمنی بدن انسان هستند. پس از نابودی آن ها، بدن مستعد حمله سایر ارگانیزم‌های عفونی می‌شود. بسیاری از علائم و عوارض ویروس HIV از جمله مرگ، ناشی از حمله سایر ویروس‌ها و عفونت‌های غیر از HIV است. ممکن است که ویروس HIV، بدن فرد مبتلا را به عفونت‌هایی سخت و متنوع با ویروس‌هایی دچار کند، که به طور معمول افراد سالم را آلوده نمی‌کنند.

انتقال ویروس HIV به کودکان


رایج ترین راه انتقال ویروس HIV به کودکان:

  • در زمان بارداری از مادر آلوده
  • پس از زایمان از طریق شیر مادر

می توان گفت که ابتلا به ویروس HIV در کودکان خردسال، تقریباً در تمام موارد از طریق مادرصورت می گیرد. بیش از 95 درصد از کودکان مبتلا به ویروس HIV، از طریق مادرشان درگیر این بیماری می شوند، این اتفاق ممکن است که پیش از تولد و یا در هنگام آن رخ دهد (به این نوع از انتقال، انتقال عمودی یا انتقال مادر به فرزند نیز می‌گویند). خطر انتقال ویروس در مادرانی بیشتر است که:

  • در زمان بارداری یا شیردهی به ویروس HIV مبتلا شده‌اند.
  • به شدت بیمارند.
  • ویروس زیادی در بدنشان دارند.

امروزه انتقال عمودی کاهش چشمگیری داشته است. این روش انتقال، از 25 درصد در سال 1991 به 1 درصد در سال  2013 رسیده است. این کاهش به دلیل تلاش‌های بی‌شائبه در تشخیص و درمان زنان باردار مبتلا در حین بارداری و زایمان اتفاق افتاده است. ویروس HIV از طریق شیر مادر نیز قابل انتقال است. حدود 12 تا 14 درصد از نوزادانی که در زمان تولد مبتلا نشده بودند، در صورتی که از مادر مبتلا به HIV شیر بخورند به این بیماری مبتلا می شوند. در اکثر موارد، انتقال بیماری در چند هفته یا ماه ابتدایی زندگی نوزاد رخ می‌دهد ولی احتمال ابتلا پس از این بازه زمانی نیز وجو دارد. انتقال ویروس از طریق شیردهی در میان مادرانی محتمل تر است که میزان بسیار بالایی ویروس در بدنشان دارند، از جمله کسانی که در زمان شیردهی به کودک به این ویروس مبتلا شده اند. ویروس HIV از این راه‌ها منتقل نمی‌شود:

  • غذا
  • آب
  • لوازم منزل
  • ارتباطات اجتماعی در خانه، محل کار یا مدرسه

علائم بالینی ویروس HIV در کودکان


علائم بالینی ویروس HIV در کودکان

به ندرت امکان دارد که در ماه های اول ابتلا، علائمی در کودک مشاهده شود. در صورت درمان نشدن کودکان، تنها حدود 20 درصد از آنان مشکلاتی را در اولین یا دومین سال زندگیشان تجربه خواهند کرد. احتمالاً آن دسته از کودکانی که علائم را بروز می دهند مدت‌ها پیش از تولد به ویروس مبتلا شده‌اند. برای آن 80 درصد باقیمانده نیز عوارض بیماری تا قبل از 3 یا حتی 5 سالگی ظاهر نمی‌شود. احتمالاً چنین کودکانی در حین تولد یا کمی پیش از آن  به ویروس مبتلا شده‌اند.

علائم شایع ایدز در اطفال درمان نشده عبارتند از:

  • اختلال در رشد و بلوغ دیررس
  • ورم و بزرگ شدن گره‌های لنفاوی در نقاط مختلف بدن
  • اسهال مکرر
  • عفونت دستگاه تنفسی
  • ورم و بزرگ شدن طحال یا کبد
  • عفونت قارچی دهان (بیماری برفک)

گاهی اوقات کودکان دائما به عفونت‌های باکتریایی مقطعی مانند عفونت گوش میانی، سینوزیت، وجود باکتری در خون (باکتریمی) و سینه پهلو، دچار می‌شوند. به تدریج با زوال سیستم دفاعی کودک، علائم و عوارض متنوعی از بیماری نیز پدیدار می‌شود. حدوداً یک سوم کودکان مبتلا به ایدز، دچار التهاب ریه (پنومونی بینابینی) همراه با سرفه و مشکلات تنفسی هستند.

  • در تعداد قابل توجهی از کودکان مبتلا به ایدز، ضایعه مغزی پیشرونده بروز می کند که از رشد کودک در مراحل مهم زندگی مثل راه رفتن و صحبت کردن جلوگیری کرده و یا آن را به تأخیر می‌اندازد. ممکن است که به هوش این کودکان آسیب رسیده و سری کوچک‌تر از بدن خود داشته باشند. بیش از 20 درصد کودکان مبتلای درمان نشده، به طور پیشرونده‌ای مهارت‌های اجتماعی و زبانی خود مانند، کنترل عضلات را از دست می‌دهند. ممکن است که تقریباً فلج شده و نتوانند روی پای خود بایستند و یا اینکه عضلاتشان خشک و انعطاف ناپذیر شود.
  • کم خونی (تعداد پایین گلبول‌های قرمز خون) در میان کودکان مبتلا به ایدز کاملاً شایع است و موجب ضعف و خستگی مفرط در آنها می شود. حدود 20 درصد از کودکان درمان نشده به دچار مشکلات قلبی مانند ضربان تند یا نامنظم قلب یا نارسایی قلبی می‌شوند.
  • همچنین اکثر این کودکان به التهاب کبد (هپاتیت) یا التهاب کلیه‌ها (ذات‌الکلیه) مبتلا می‌ شوند. ابتلا به سرطان در میان این کودکان شایع نیست، ولی امکان ابتلا به سرطان لنفوم نان-هوچکین و لنفوم مغز تا حدودی وجود دارد.

کودکان مبتلا به HIV با استفاده از داروی ضد رتروویروسی (درمان ART)، هیچ یک از علائم ابتلا به ایدز را نشان نمی‌دهند. روش درمانی ART بطرز چشمگیری نمود ابتلا به ایدز را در کودکان تغییر داده است. اگرچه سینه‌پهلو و سایر عفونت‌های باکتریایی (مانند باکتریمی و عفونت مکرر گوش میانی) در کودکان مبتلا به ایدز به نسبت بیشتر رخ می‌دهند ولی با استفاده از روش درمانی ART عفونت‌های فرصت طلب و اختلال در رشد، نسبت به قبل کمتر دیده می‌شوند. با این وجود که ART به طور آشکاری تأثیر اختلالات مغزی و نخاعی را کاهش می‌دهد، اما  باعث افزایش نرخ مشکلات رفتاری، رشدی و ادراکی در کودکان مبتلای تحت درمان می شود. هنوز مشخص نیست که دلیل این مشکلات، ابتلا به HIV است، یا داروهایی که برای درمان آن استفاده می‌شود، عوامل بیولوژیکی، روانشناسانه و اجتماعی هم می توانند باعث این مشکلات شوند. روش درمانی ART با افزایش طول عمر کودکان و بزرگسالان مبتلا به ایدز، باعث شده است که افراد بیشتری عوارض بلند مدت این بیماری را نشان دهند. مرض چاقی، بیماری قلبی، دیابت و بیماری کلیوی از جمله این عوارض بلند مدت است. عوارض پیش گفته، هم به ویروس HIV و هم به تأثیرات مشخصی از داروهای ART برمی‌گردند.

تشخیص ایدز در کودکان


  • غربالگری پیش از تولد
  • آزمایش خون
  • نظارت مستمر پس از تشخیص

تشخیص ویروس HIV در کودکان از طریق تشخیص ابتلای زنان باردار و غربالگری خون پیش از تولد، صورت می‌گیرد. یکی دیگر از راه ها، گرفتن تست فوری ایدز، در زمان زایمان زنان باردار است. نتیجه این تست‌ها، در عرض چند دقیقه تا چند ساعت مشخص می شود.

برای تشخیص بیماری در کودکان بزرگتر از 18 ماه و نوجوانان، می‌توان از روش آزمایش خون تشخیصی بزرگسالان استفاده کرد. این آزمایشات خون معمولا به منظور یافتن آنتی بادی‌ها و آنتی‌ژن‌های ویروس HIV انجام می‌گیرند.

در کودکان زیر 18 ماه، نمی‌توان از آزمایش خون بزرگسالان برای یافتن آنتی‌بادی یا آنتی‌ژن‌های ایدز استفاده کرد، زیرا تقریباً در تمام موارد حتی در صورت عدم ابتلا، خون کودکی که از مادر مبتلا متولد شده حاوی آنتی‌بادی HIV بوده که از طریق جفت به وی منتقل شده است. بنابراین، برای تشخیص قطعی ایدز در کودکان زیر 18 ماه، آزمایشات مخصوصی گرفته می‌شود که به آن آزمایش تکثیر نوکلئیک اسید می‌گویند. در این روش با استفاده از آزمایش PRC یا آزمایش واکنش زنجیره­ ای پلیمراز، اجزاء ژن (DNA یا RNA) شناسایی می‌شوند. در صورت یافتن اجزاء ژنی ویروس HIV در خون کودک، آزمایش تکثیر نوکلئیک اسید ابتلای کودک به ویروس را مسجل می‌کند.

معمولاً پزشکان پس از تشخیص ایدز، در بازه‌های زمانی 3 الی 4 ماهه آزمایشاتی می‌گیرند تا تعداد CD4 + لنفوسیت‌ها (شمارش CD4) و تعداد اجزای ویروس در خون را (سنجش لود ویروسی) شمارش کنند. مقدار CD4 با وخامت بیماری HIV کاهش می‌یابد. اگر مقدار CD4 کم باشد، احتمال ابتلای کودک به بیماری‌های جدی و سایر عوارض HIV مثل برخی سرطان‌های خاص افزایش می‌یابد. سنجش لود ویروسی با وخامت بیماری افزایش می‌یابد. لود ویروسی در چند سال آینده  به پزشکان کمک خواهد کرد تا میزان کاهش CD4 تخمین بزنند. شمارش CD4 و سنجش لود ویروسی در تعیین زمان شروع استفاده از داورهای ضد رتروویروسی، تأثیرات احتمالی درمان و نیاز بیمار به سایر داروها برای پیشگیری از بیماری‌های جانبی موثر است.

درمان ایدز در کودکان


درمان ایدز در کودکان

  • داروها
  • نظارت مستمر
  • ترغیب به پایبندی به درمان

درمان دارویی

کودکان هم می‌توانند مانند بزرگسالان تا حد زیادی از داروهای ضد رتروویروسی استفاده کنند (رک. داروهای ضد رتروویروسی) معمولاً داروهای ART در ترکیبی از داروهای زیر به کار می روند:

  • دو مهارکننده‌ نوکلئوزیدی آنزیم نسخه‌بردار معکوس (NRTIها) بعلاوه
  • یک مهارکننده‌ آنزیم پروتئاز یا بازدارنده‌ اینتگراز

گاهی اوقات یک مهارکننده نوکلئوزیدی آنزیم نسخه‌بردار معکوس بهمراه دو NRTI داده می‌شود. با این وجود، نمی‌توان تمام داروهایی که برای بزرگسالان تجویز می‌شود را برای کودکان خردسال نیز تجویز نمود، قسمتی از آن به این دلیل است که تمام داروها بصورت شربت وجود ندارند. بطور کلی کودکان نیز همان عوارض جانبی بزرگسالان را نشان می‌دهند ولی معمولا با سرعت کمتری این اتفاق می افتد. عوارض ناشی از داروها می‌تواند تأثیر درمان را محدود کند.

پایبندی به درمان

پایبندی به درمان (یعنی استفاده از داروها به همان شیوه تجویز شده) برای مصرف دوز داروهای ART از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. در صورتی که کودکان کمتر از مقدار تجویزی، از داروی ART استفاده کنند، ویروس HIV به سرعت می‌تواند در مقابل یک یا چند دارو، برای همیشه مقاوم شود. با این حال، ممکن است پیروی و پایبندی کامل به رژیم پیچیده دارویی، برای والدین و کودکان دشوار باشد. این عدم پایبندی می تواند باعث محدودیت اثربخشی درمان شود. برای تسهیل این رژیم دارویی و افزایش پایبندی به درمان، قرص‌هایی حاوی سه دارو یا بیشتر به بیمار داده می‌شود. امکان دارد تنها یک تا دو بار در روز از این قرص‌ها استفاده شود. همچنین ممکن است، استفاده از شربت این داروها، که طعم بهتری دارند، پایبندی بیمار به درمان را افزایش دهد.

واکسیناسیون

تقریباً تمام کودکان مبتلا به ایدز باید واکسیناسیون منظم کودکان را دریافت کنند. از جمله این واکسن ها:

  • واکسن دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه
  • واکسن فلج اطفال
  • واکسن هموفیلوس آنفولانزا
  • واکسن استرپتوکوک پنومونیه
  • واکسن هپاتیت A و واکسن هپاتیت B

اثربخشی واکسیناسیون در کودکان مبتلا به ایدز کمتر است. کودکان مبتلا به ایدز که شمارش CD4 و سلول‌های آنها کم باشد، مشکوک به بیماری‌های مصون از واکسن هستند و در صورتی که  عامل یکی از این بیماری‌ها (برای مثال سرخک، کزاز یا آبله مرغان) به بدن کودک مبتلا به ایدز وارد شود فارغ از اینکه وی واکسن را تزریق کرده‌ است یا نه، به آن بیماری مبتلا می شود و باید به آنها ایمونوگلوبولین وریدی تزریق شود. همچنین باید به اعضای خانواده که در معرض سرخک قرار گرفته‌اند، ایمونوگلوبولین وریدی یا واکسن فوری سرخک - گوشک - سرخجه تزریق شود.

مشکلات اجتماعی

برای کودکانی که در پرورشگاه زندگی می‌کنند، پزشک می‌تواند در ارزیابی احتمال ابتلای کودک به بیماری‌های مسری کمک کند. به طور کلی انتقال بیماری‌های مسری، مانند آبله مرغان به کودک مبتلا به HIV (یا هر نوع بیماری نقص سیستم ایمنی بدن) خطر بیشتری نسبت به انتقال آن بیماری از این کودک به کودکان سالم دارد. به هرحال نباید کودک خردسال مبتلا به ایدز که زخم‌های باز یا عادت به رفتارهای خطرناکی مانند گاز گرفتن دارد، در پرورشگاه نگهداری شود. کودکان مبتلا به ایدز باید در حد توان بدنی خود در فعالیت‌های کودکانه شرکت کنند. تعامل با سایر کودکان علاوه بر افزایش توانایی اجتماعی به اعتماد به نفس آنها نیز کمک می‌کند. به دلیل نگاه نادرست جامعه به مبتلایان به ایدز، انجام منظم توصیه‌های پزشکی در مدارس و پرورشگاه‌ها و همچنین احتمال بسیار کم انتقال ایدز به سایر کودکان، هیچکس بجز والدین کودک، پزشک و پرستار مدرسه نباید از وضعیت HIV کودک مطلع باشد. با وخامت حال کودک، بهتر است که درمان در بازترین فضای ممکن، در صورت امکان در خانه ادامه یابد. با این کار کودک می‌تواند زمان بیشتری را در منزل بگذراند.

پیشگیری ایدز در کودکان


پیشگیری ایدز در کودکان

روش های جلوگیری از ابتلای کودک به ایدز به صورت زیر می باشد.

پیشگیری از انتقال برای مادران مبتلا

درمان محتاطانه برای زنان باردار مبتلا به ایدز، به منظور به حداقل رساندن امکان انتقال بیماری به فرزندشان بسیار اثربخش است. مبتلایان باردار باید از داروهای خوراکی ART استفاده کنند. بهتر است که استفاده از داروهای ART به محض تشخیص ابتلا به ایدز آغاز شود و زنان نیز برای پیروی از درمان به همان صورتی که تجویز شده آماده باشند. زنان باردار مبتلا که داروی ART  را از قبل مصرف می‌کرده‌اند بهتر است استفاده از داروهای خود را درحین بارداری نیز ادامه دهند.

علاوه بر ART، داروی ضد رتروویروسی زیدوودین نیز بصورت تزریق وریدی در زمان زایمان به بیمار داده می‌شود. پس از زایمان، داروی خوراکی زیدوودین (ZDV) برای نوزاد تجویز می شود. این دارو باید دو بار در روز و  تا 4 الی 6 هفتگی به نوزاد داده شود.

 پیشگیری انتقال ایدز در کودکان

ممکن است که وضعیت ابتلای کودک به HIV مشخص نباشد، از این رو تمام مدارس و پرورشگاه‌ها موظف هستند تا سازوکارهای خاصی برای مدیریت سوانح، مانند خون دماغ و همچنین پاکسازی گندزدایی از سطوح آلوده به خون در پیش بگیرند. توصیه می‌شود که در حین انجام عملیات پاکسازی، از تماس پوست با خون جلوگیری شود. بهتر است از دستکش‌های لاتکس استفاده شود و پس از درآوردن دستکش دست ها نیز شسته شوند. سطوح آلوده بایستی با محلول ضدعفونی کننده پاکسازی و گندزدایی شوند. این محلول حاوی 1 بخش ضدعفونی کننده خانگی و 10 تا 100 بخش آب است. این سازوکارها (که به آنها توصیه‌های بین‌المللی نیز می‌گویند) تنها مختص به این شرایط نیست بلکه باید برای تمام  سوانح منجر به خونریزی اجرا شود.