افسردگی در کودکان: علائم و درمان آن در خانه با رفتار صحیح والدین

افسردگی در کودکان

افسردگی در کودکان با حزن و اندوه معمولی و عواطف روزمره‌ی که در نتیجه رشد کودک تکامل می‌یابند، متفاوت است. مادامی که علائم تداوم داشته باشند و به فعالیت‌های اجتماعی، علایق، تکالیف مدرسه، و زندگی خانوادگی خدشه وارد شود، احتمالا کودک به افسردگی دچار شده است.

بیماری افسردگی نوعی خلق و خوی موقتی به حساب نمی‌آید، و عارضه‌ای نیست که بدون درمان صحیح برطرف گردد. غالبا افسردگی در کودکان غیر قابل تشخیص است، زیرا علائم آن به صورت تغییرات عاطفی و روانی معمول و با توجه به فرآیند رشد کودک بروز می‌کنند. به یاد داشته باشید بیماری افسردگی علیرغم اینکه نگران کننده است، اما قابل درمان نیز هست. در صورتی که والدین نسبت به هر گونه تغییرات رفتاری و خلق و خوی کودک‌شان احساس نگرانی می‌کنند، بایستی فرزند را نزد متخصص اطفال برده یا با یک متخصص سلامت و روان تماس بگیرند.

توجه داشته باشید افسردگی با احساس غم و اندوه موقتی فرق می‌کند. افسردگی بر طرز فکر، و دیدگاه‌تان درباره خودتان و آینده تاثیرگذار است. افراد مبتلا به افسردگی با وجود داشتن احساسات غم انگیزانه یا عصبانیت، ممکن است احساس پوچی کنند و تصور می‌کنند مشکلات هیچ وقت سروسامان نخواهند گرفت.

افسردگی ممکن است کودکان را از لذت بردن کارهای مورد علاقه‌شان بازدارد یا تمایلی به مشارکت در فعالیت‌های معمولی زندگی نشان ندهند.

اگر نشانه‌هایی مشکوک به افسردگی در کودک‌تان می‌بینید، بهتر است هر چه زودتر با یک پزشک متخصص اطفال مشورت کنید تا پس از تشخیص مشکل فرزندتان، در اسرع وقت درمان را شروع کرده و به او کمک کنید تا به زندگی شاد و کودکانه قبلی خود بازگردد. برای رزرو وقت مشاوره با پزشک اطفال در کلینیک کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم می‌توانید با شماره تلفن  03136826450  تماس حاصل فرمایید.

افسردگی چیست؟


افسردگی یک بیماری روانی است و احساس غم و اندوه مزمن، بدخلقی، علاقه نشان ندادن به انجام امور روزمره، احساس درماندگی و بی ارزشی، و گاهی اوقات افکار خودکشی از مشخصه‌های بارز آن هستند. این بیماری احساسات، افکار و رفتارهای کودکان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. کودکانی که به افسردگی دچار می‌شوند اغلب از اختلالاتی مانند تغییر در الگوی خواب، عادات غذایی و عدم تمرکز هم رنج می‌برند. افسردگی زمانی مورد تایید قرار می‌گیرد که علائم آن به مدت 2 هفته یا بیشتر تداوم داشته باشد و در توانایی انجام کارهای معمول فرد اختلال ایجاد کند.

افسردگی در کودکان تا چه حد شایع است؟


موسسه ملی سلامت و روان آمریکا برآورد کرده است دست کم 3.3 درصد از کودکان بین 13 تا 18 سال به افسردگی شدید مبتلا هستند. مرکز روانپزشکی نوجوان آمریکا این آمار را چیزی در حدود 5% تخمین زده است. خودکشی عامل اصلی مرگ و میر نوجوانان 10 تا 24 ساله تشخیص داده شده است.

افسردگی در کودکان چه عللی می‌تواند داشته باشد؟


دلایل افسردگی در کودکان مثل افسردگی در بزرگسالان است، مانند:

  • بیماری جسمانی (مانند دیابت یا صرع)
  • وقایع استرس زا در زندگی
  • محیط (مانند مشکلات خانوادگی)
  • سابقه خانوادگی (سایر بستگان هم به افسردگی دچار باشند)
  • مصرف الکل یا مواد مخدر

در چه صورت می‌توانیم بگوییم فرزندمان به افسردگی دچار است؟


تشخیص افسردگی

هر کودکی که به افسردگی دچار شده باشد احتمالا یک سری علائم خاص نیز در او آشکار خواهند شد. علائم و نشانه‌های افسردگی در کودکان عبارتند از:

  • بدخلقی، عصبانیت یا از کوره در رفتن
  • احساسات غم و درماندگی دائمی
  • لذت نبردن از انجام فعالیت‌هایی که قبلا دوست داشته‌اند، یا قطع ارتباط با دوستان و اعضای خانواده
  • تغییرات در اشتها (بی اشتهایی یا کم اشتهایی در کودکان)
  • اختلال خواب در کودکان (بی خوابی یا خواب زیاد)
  • گریه و زاری و بد خلقی پی در پی
  • عدم تمرکز
  • احساس خستگی و تنبلی
  • دردهای جسمانی (مانند دل درد در کودکان، سردرد در کودکان که حالت مزمن دارند)
  • عدم توانایی در انجام فعالیت‌های روزمره زندگی، تکالیف مدرسه، برنامه‌های تقویتی، و سرگرمی یا بازی
  • احساس گناه و بی ارزش بودن
  • صحبت درباره مرگ و خودکشی

البته تمامی این علائم در کودکان افسرده بروز نمی‌کنند. در واقع، اکثر علائم با توجه به شرایط، محیط و عوامل دیگر فرق می‌کنند. اگرچه برخی کودکان افسرده قادرند به عملکرد معقولانه‌شان در محیط‌های سازمان یافته تداوم بخشند، با اینحال اکثر کودکان مبتلا به افسردگی شدید از تغییر قابل توجه در فعالیت‌های اجتماعی، بی علائقی به ادامه تحصیل و نمرات ضعیف یا تغییر در ظاهر رنج خواهند برد. مصرف الکل یا داروهای مخدر نیز یکی از نشانه‌های بیماری روانی محسوب می‌گردند.

در موارد نسبتا نادری، ممکن است کودکان یا نوجوانان زیر 12 سال در برهه‌ای از زندگی و به دلیل اضطراب، عصبانیت یا خشم به طور ناخواسته اقدام به خودکشی کنند. احتمال خودکشی بین دختران بیشتر از پسران است، اما حقیقت امر این است که درصد موفقیت پسرانی که تصمیم به خودکشی می‌گیرند از دختران بیشتر است. کودکانی که سابقه خانوادگی خشونت، مصرف الکل، یا سوء استفاده‌های جسمی یا جنسی داشته باشند، در مقایسه با کودکانی که فقط به علائم بیماری افسردگی دچار هستند، بیشتر در معرض خطر خودکشی قرار دارند. اگر کودکان در منزل به سلاح گرم یا دارو دسترسی داشته باشند، ریسک اقدام به خودکشی برای آنها افزایش می‌یابد.

شیوه یاری کردن کودکان افسرده


شیوه یاری کردن کودکان افسرده

اگر متوجه شدید کودکتان مثل قبل رفتار نمی‌کند، اولین گام صحبت کردن درباره احساسات او و آگاهی از وقایع است. در صورتی که کودک با عبارت "نمی‌دانم" پاسخ داد، برخی واژه های احساسی را بکار بگیرید و ببینید دقیقا چه عاملی باعث رنجش آنها شده است.

اجازه دهید کودک از یاری گرفتن نترسد و نحوه کمک گرفتن از دیگران را یاد بگیرد و شما هم آماده شنیدن صحبت‌های آنها هستید. اگر از موقعیتی خاص احساس اضطراب و نگرانی می‌کنند، می‌توانید در رفع مشکل یا یافتن راهی برای اصلاح آن موقعیت به آنها یاری رسانید.

حتی می‌توانید برخی راهکارها نظیر سرگرمی، بردن کودکان به فضای باز و تشویق به ورزش یا اجرای برخی فعالیت‌های گروهی را امتحان کنید.

برخی از روش‌های مؤثر عبارت اند از:

زمان و مکانی مناسب را برای صحبت کردن با کودک فراهم سازید

زمان و مکانی مناسب را برای صحبت کردن با کودک فراهم سازید، و برای کسب بهترین نتایج پیشنهاد می‌کنیم این گفتگو بدون شتابزدگی و در محیطی فاقد از هر گونه سروصدا انجام گیرد. غالبا گفتگو زمانی برای کودکان راحت‌تر صورت می‌پذیرد که والدین همزمان با صحبت کردن تعامل فیزیکی هم با آنها داشته باشند. کارهای معمولی مانند بازی کردن و سرگرمی در منزل، خرید رفتن یا ترتیب مسافرتی طولانی می‌تواند کمک زیادی به تغییر رفتار آنها کند.

رک و روراست و بدون قضاوت به حرف‌های آنها گوش دهید

توصیه می‌کنیم شرایط را برای کودک فراهم کنید که تمام درد و دل‌های خود را برای شما بازگو کند، بنابراین اگر خیلی زود صحبت‌های او را قطع کنید و قضاوت یا نصحیت را شروع کنید، بی شک کودک از صحبت کردن با شما صرفنظر خواهد کرد. بگذارید کودکان تمامی احساسات و افکارشان را با زبان برایتان توصیف کنند. اگر با دقت به صحبت‌های آنها گوش دهید و به موقع از آنها سوال بپرسید، کودکان می‌فهمند که شما شرایط آنها را درک می‌کنید.

مرور دوباره مشکل

هر وقت کودک مشکل یا تجربه ناخوشایندی را با شما درمیان می‌گذارد، بهتر است از او بپرسید آیا موضوع دیگری درباره این تجربه ناخوشایند هست که بخواهی توضیح دهی. سعی کنید کودکان را طوری توجیه کنید که مشکل آنقدر هم که تصور می‌کنند، وحشتناک نیست و درباره یافتن راهکارهای مشکل گشا با یکدیگر همکاری کنید.

تمرکز کودکان را روی انجام فعالیت‌های روزمره معطوف سازید

وقتی کودکی به افسردگی گرفتار است، طرز فکر شان تحت تاثیر بسیاری از وقایع منفی پیرامون بهم می‌ریزد. هر چه محیط زندگی آنها مسئله ساز و مشکل آفرین باشد، به همان اندازه هم دچار افکار منفی خواهند شد. فعالیت‌ها و انجام کارهای روزمره می‌تواند در پرت کردن حواس آنها و جلوگیری از دخالت الگوی فکری منفی، موثر واقع می‌شود.

اجتماعی بودن

گذراندن اوقات با هم بازی‌ها در رفع احساسات ناخوشایند موثر است و به کودکان کمک می‌کند احساس با ارزش بودن و دوست داشتن کنند. معاشرت با دوستان در سرگرم کردن کودکان و دوری از افکار منفی ساز موثر است و این دوستان هستند که می‌توانند شیوه‌های بهتر فکر کردن درباره موقعیت‌ها را پیشنهاد دهند. در صورتی که کودک به بازی کردن با دوستان خود رغبتی نشان نمی‌دهد، شرایطی را برای یک بازی مختصر و یک ساعته با یک دوست فراهم کنید یا سرگرمی مفرح که نیاز چندانی به صحبت کردن در آن نیست، مثل انداختن توپ برای یکدیگر یا تماشای فیلم را به او پیشنهاد کنید.

کودک را فعال و شاد نگه دارید

با انجام کارهای فیزیکی آنها را هیجان زده کنید و استرس در کودکان را برطرف کنید. شرایط برای انجام فعالیت‌های مورد علاقه کودک را فراهم سازید، کارهایی از قبیل بازی با فریزبی یا اسکیت؛ بیسبال یا کوهنوردی.

کمک گرفتن از متخصص

در صورتی که تغییرات رفتاری کودک بسیار حاد است و علیرغم هفته‌ها تمرین و وقت صرف کردن بهبودی در رفتار آنها حاصل نشده است، زمان آن است که راهکاری دیگری را در پیش بگیرید. آنها را رها نکنید و طوری رفتار کنید که اوضاع با اراده و خواست خودشان بهتر خواهد شد. بهترین اقدام کمک گرفتن از یک متخصص یا روانپزشک است.

پرسش‌های متداول


پرسش‌های متداول در زمینه افسردگی کودکان

دو مورد از سوالات متداول در این زمینه عبارت اند از:

آیا بهبود افسردگی بدون درمان میسر خواهد بود؟

هر نوع افسردگی به درمان و روش بهبودی مختص خود نیاز دارد. اختلالات افسردگی مزمن خیلی حاد نیستند اما کودکان را مدت زمان بیشتری گرفتار می‌سازند. افسردگی‌های شایع را به تنهایی نیز می‌توان برطرف کرد، اما در صورت درمان نکردن ممکن است به افسردگی بسیار حاد تبدیل شوند. هر وقت کودکان به افسردگی دچار می‌شوند، احتمال دارد با دوستان و اعضای خانواده قطع رابطه کنند و حتی ترک تحصیل کنند. احتمال مصرف دخانیات و مواد مخدر یا حتی کشیده شدن به سمت سایر مشکلات در بین کودکان افسرده بیشتر است. علاوه براین، اگر افسردگی در کودکان درمان نشود، احتمال پیشرفت بیماری و اقدام به خودکشی در آنها وجود دارد. نکته حائز اهمیت این است که به محض دچار شدن کودک به نوع خفیفی از افسردگی، احتمال پیشرفت بیماری و گرفتار افسردگی حاد شدن در آینده بالا می‌رود.

منظور از خطر خودکشی چیست؟

غالبا خودکشی را نتیجه مستقیم و مرگبار بیماری افسردگی در کودکان تلقی می‌کنند. هر وقت کودک درباره خودکشی کردن صحبت می‌کند یا فکر آن را در ذهن می‌پروراند، خطر را جدی بگیرید. کودکان باید آگاه باشند هر وقت خواهر یا برادر کوچکتر یا حتی یکی از دوستان‌شان درباره خودکشی صحبت می‌کند، بایستی فورا والدین را در جریان قرار دهند. نباید اقدام به خودکشی کودکان را نوعی جلب توجه در نظر بگیرید، بلکه این واکنشی به یاری گرفتن از دیگران به طریق گریه و زاری است.