کم خونی و فقر آهن در کودکان و نوزادان؛علت،علائم،عوارض،درمان

کم خونی زمانی رخ می‌دهد که سطح گلبول‌های قرمز خون در خون پایین‌تر از حد نرمال هستند و یا زمانی که گلبول‌های قرمز خون نمی‌توانند اکسیژن را خوب به بقیه بدن برسانند. شایع‌ترین علت برای کم خونی در کودکان فقر آهن است. اگر کودکان از رژیم غذایی خود به اندازه کافی آهن دریافت نکنند، یا اگر بدن آن‌ها به دلایلی آهن را از دست بدهد، سطح آهن آن‌ها ممکن است برای رساندن اکسیژن خیلی کم شود. این رویداد با عنوان کم خونی ناشی فقر آهن شناخته می‌شود. هنگامی که کودک نفس می‌کشد، اکسیژن از ریه‌ها به خون می‌رود. گلبول‌های قرمز خون کودک شامل پروتئینی به نام هموگلوبین هستند. این پروتئین اکسیژن را می‌گیرد، سپس گلبول‌های قرمز خون در اطراف بدن کودک حرکت می‌کنند و اکسیژن را به سلول‌هایی که به آن نیاز دارند می‌دهند. اگر فرزند شما به اندازه کافی آهن نداشته باشد، بدن او نمی‌تواند به اندازه کافی هموگلوبین تولید کند و اگر هموگلوبین کافی نباشد، سلول‌ها نمی‌توانند اکسیژن کافی دریافت کنند.

هنگامی که کم خونی شدیدتر یا طولانی‌تر می‌شود، می‌تواند منجر به مشکلات سلامتی دیگری شود. در برخی موارد، سطح پایین آهن و کم خونی، علائم بیماری دیگری مانند بیماری التهابی روده هستند. متخصص اطفال می‌تواند به شناسایی اینکه آیا بیماری دیگری بر روی سطح آهن بدن کودک تاثیر می‌گذارد یا نه کمک کند. پس از اینکه پزشک متوجه شد کودک کم خونی دارد و علت آن کمبود آهن است، می‌تواند راه‌هایی برای بازگشت سطوح گلبول قرمز و هموگلوبین به حالت عادی ارائه دهد. جهت دریافت مشاوره و یا رزرو نوبت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌ی  03136826450  تماس بگیرید.

انواع


  •  کم خونی ناشی از فقر آهن
  •  كم خونی فقر آهن مقاوم به آهن
  •  کم خونی سیدروبلاستیک ارثی
  •  کم خونی مگالوبلاستیک
  •  کم خونی همولیتیک
  •  کم‌خونی سلول داسی شکل
  •  تالاسمی
  •  کم خونی آپلازی
  •  کم خونی فانکونی
  •  کم خونی دیاموند بلک فان

دلایل


کم خونی ناشی از کمبود آهن، شایعترین نوع کم خونی است. بدن آهن را از طریق غذاهای خاصی دریافت می‌کند و آهن سلول‌های قدیمی قرمز خون را نیز دوباره استفاده می‌کند. رژیم غذایی که آهن کافی ندارد، شایع‌ترین علت این نوع کم خونی در کودکان است. هنگامی که کودک به سرعت در حال رشد است، مثلا در دوران بلوغ، آهن بیشتری نیاز است. کودکان نوپایی که بیش از حد شیر گاو مصرف می‌کنند نیز در صورتی که غذاهای سالم دیگری که حاوی آهن است نخورند، ممکن است دچار کم خونی شوند. دلایل دیگر عبارتند از:

  •  بدن به خوبی قادر به جذب آهن نیست، حتی اگر کودک به اندازه کافی آهن مصرف کند.
  •  خونریزی کم در طول دوره‌ی طولانی، اغلب به دلیل دوره قاعدگی یا خونریزی در دستگاه گوارش
    کمبود آهن در کودکان همچنین می‌تواند مربوط به مسمومیت با سرب باشد.

عوامل خطر


هر کودکی که آهن کافی دریافت نمی‌کند می‌تواند مبتلا به کم خونی کودکان ناشی از فقر آهن شود. برخی از کودکان در معرض خطر بیشتری هستند:

  •  کودکانی که در خانواده‌های فقیر هستند.
  •  نوزادان نارس، زیرا آنها زمان کمتری برای ذخیره آهن قبل از تولد داشته‌اند.
  •  کودکان نوپایی که به محض اینکه خوردن شیر خشک و سرلاک حاوی آهن را متوقف می‌کنند آهن کافی دریافت نمی‌کنند.
  •  کودکانی که از رژیم گیاه‌خواری استفاده می‌کنند باید غذاهایی را که حاوی آهن هستند بخورند تا به مقدار کافی مواد معدنی دریافت کنند. آهن موجود در گوشت راحت‌تر از آهن موجود در مواد غذایی گیاهی جذب می‌شود.

علائم کم خونی


شایع‌ترین علائم کم خونی نوزادان و کودکان زمانی ظاهر می‌شوند که سلول‌ها نمی‌توانند اکسیژن کافی دریافت کنند. اگر کودک مبتلا به کم خونی باشد، والدین به احتمال زیاد متوجه می‌شوند که کودک نسبت به وضعیت عادی، خسته، ضعیف یا کم انرژی به نظر می‌رسد. اینگونه خستگی گاهی اوقات بیشتر باعث بد خلقی کودکان می‌شود. بنابراین والدین ممکن است متوجه شوند که کودکان بیشتر ایرادگیر و جوشی هستند. والدین همچنین ممکن است متوجه این علائم شوند:

  •  رنگ پریده‌ی پوست، لب‌ها یا ناخن در مقایسه با رنگ طبیعی‌
  •  احساس سر گیجه یا منگی
  •  سردرد
  •  دست و پاهای سرد و یخ زده
  •  ضربان قلب سریع یا ضربان قلب نامنظم (آریتمی)

اکثر کودکان علائمی ندارند مگر اینکه دچار کم خونی شدید باشند. کسی که با کم خونی خفیف‌تر مواجه است، ممکن است هیچ نشانه‌ای از آن نداشته باشد.

تشخیص


پزشک سوالاتی در مورد علائم کودک و سایر جنبه‌های سلامت او خواهد پرسید و همچنین برای بررسی شدت علائم و نشانه‌های هر نوع مشکل دیگر مربوط به سلامتی، کودک را معاینه می‌کند. برای تعیین اینکه آیا مشکل کم خونی است یا خیر، کودک نیاز به یک آزمایش خون به نام شمارش کامل خون (CBC) دارد. پزشکان از این آزمایش استفاده می‌کنند تا از سطح گلبول‌های قرمز (سطح هماتوکریت) و سطح هموگلوبین آگاه شوند. سطح پایین گلبول‌های قرمز نشانه‌ی کم خونی است. شمارش کامل خون جزئیات دیگری نیز درباره خون کودک به پزشکان ارائه می‌دهد. از جمله اینکه به پزشک این امکان را می‌دهد تا اندازه‌ی گلبول‌های قرمز خون کودک را بررسی کند. این سلول‌ها در افراد مبتلا به کم‌خونی ناشی از فقر آهن معمولا کوچکتر هستند. آزمایش خون همچنین می‌تواند سطح آهن در بدن کودک را نشان دهد. پزشک ممکن است آزمایش‌هایی برای بررسی دلایل دیگری غیر از سطح پایین آهن انجام دهد. به عنوان مثال، کم خونی ممکن است از مصرف کم ویتامین B12 یا در کودکان ناشی از مسمومیت با سرب باشد.

درمان کم خونی


البته، پزشکان به تعیین بهترین رویکرد برای وضعیت منحصر به فرد کودک بر اساس چندین عامل از جمله موارد زیر کمک خواهند کرد:

  •  سن کودک، سلامت کلی و سابقه‌ی پزشکی
  •  شدت بیماری
  •  تحمل کودک در برابر داروها، روش‌ها یا درمان‌های خاص
  •  چگونگی انتظار پزشکان از پیشرفت بیماری

بسته به علت خاص کم خونی کودکان، پزشک ممکن است انواع مختلف درمان را توصیه کند. درمان کم خونی در کودکان برای انواع مختلف کم خونی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  •  ویتامین و مکمل‌های معدنی
  •  مصرف دارو و یا قطع داروهای سببی
  •  آنتی بیوتیک‌ها (در صورتی مناسب است که علت عفونی باشد)
  •  درمان اختلال زمینه‌ای
    جراحی برای حذف طحال (در صورت مرتبط بودن به کم خونی همولیتیک خاص)
  •  تزریق خون در صورت لزوم (برای زمانی که خون قابل توجهی از دست رفته باشد)
  •  پیوند سلول‌های بنیادی (برای شکست مغز استخوان، مانند کم خونی آپلازی، کم خونی فانکونی یا کم خونی دیاموند- بلک فان)

رژیم غذایی


برخی تغییرات در رژیم غذایی کودک ممکن است کافی باشد. خوردن بیشتر غذاهایی که حاوی آهن هستند مانند:

  •  غلات، ماکارونی، نان و دیگر حبوبات سرشار از آهن (با عنوان غنی از آهن شناخته می‌شود(.
  • گوشت. انواع گوشت‌ها تامین کننده‌ی مقداری از آهن در بدن هستند. گوشت گاو و جگر (از هر حیوانی) بیشترین میزان آهن را دارند. مرغ، بوقلمون، گوشت خوک، گوشت گوسفند، ماهی و گوشت‌های دیگر نیز آهن دارند.
  •  تخم مرغ
  •  سبزیجاتی که برگ سبز تیره دارند، مانند اسفناج، کلم برگ سبز، کلم پیچ و کلم بروکلی
  •  لوبیا و حبوبات، مانند نخود سیاه، نخود، نخود سبز، لوبیا چیتی و لوبیای قرمز پخته شده. کره‌ی بادام زمینی نیز جزو حبوبات است.
  •  برخی از میوه‌های خشک، مانند زردآلو خشک و انجیر خشک
  •  میوه‌ها و سبزیجات زرد مانند موز

پیشگیری


با اطمینان از اینکه رژیم غذایی کودک معقول و متوازن است، می‌توان از ابتلا به کم‎‌خونی ناشی از فقر آهن و سایر کم‌خونی‌های غذایی پیشگیری کرد. در مورد هر گونه محدودیت غذایی خاص در خانواده با پزشک صحبت کنید زیرا ممکن است کودک برای جلوگیری از کم‌خونی نیاز به مکمل‌های تغذیه‌ای داشته باشد.

  •  قبل از 12 ماهگی به نوزاد شیر گاو ندهید. دادن شیر گاو به کودکی که هنوز آمادگی ندارد ممکن است باعث خونریزی در مدفوع شود و همچنین می‌تواند مقدار جذب آهن در روده را کاهش دهد.
  •  اگر مادر شیرده است، کودک حداقل تا 4 ماهگی مقدار کافی آهن دریافت می‌کند. پس از آن زمان اگر کودک همچنان از شیر مادر تغذیه کند و شروع به خوردن غذاهای جامد نیز بکند، غذاهای سرشار از آهن به کودک بدهید. با پزشک متخصص اطفال درباره غذاهایی که برای این هدف مناسب هستند، صحبت کنید.
  •  اگر مادر به کودک شیر خشک می‌ده، شیرخشک سرشار از آهن به کودک بدهید. شیر خشک با آهن کم می‌تواند منجر به کم خونی ناشی از کمبود آهن شود.
  •  به کودکان بزرگتر بیشتر از روزی 2 لیوان شیر گاو ندهید. شیر دارای آهن کمی است و می‌تواند باعث شود ایجاد احساس پر شدگی در کودکان شود که می‌تواند میزان مصرف دیگر غذاهای غنی از آهن را در کودکان کاهش دهد.
  •  همه‌ی اعضای خانواده را به نوشیدن آب پرتقال یا مصرف سایر مواد غذایی حاوی ویتامین C برای بالا بردن جذب آهن بدن تشویق کنید. گرچه سبزیجات سبز حاوی مقدار زیادی آهن هستند، اما آهن سبزیجات به گونه‌ای است که سخت جذب بدن می‌شود ولی در این میان ویتامین C به فرآیند جذب اهن کمک می‌کند.