علت و درمان مخملک در کودکان

مخملک یک بیماری باکتریایی است که در کودکانی که دچار گلو درد می‌شوند، ایجاد می‌گردد. بیماری تب اسکارلت یا مخملک به عنوان اسکارلاتین نیز شناخته می‌شود و به صورت راش پوستی با رنگ قرمز روشن است که بیشتر بدن را پوشش می‌دهد. تب اسکارلت تقریباً همیشه با علائمی مانند گلو درد و تب بالا همراه است.

تب اسکارلت بیشتر در کودکان 5 تا 15 ساله شایع است. عامل بیماری مخملک در بین افرادی که در تماس نزدیک با یکدیگر هستند از قبیل اعضای خانواده یا همکلاسی‌ها به راحتی گسترش می‌یابد. افراد مبتلا به بیماری مخملک معمولاً در عرض یک هفته بهبود می‌یابند، ولی پوست ممکن است چند هفته بعد از رفع علائم دیگر لایه لایه شود.

در اغلب موارد، راش و سایر علائم تب اسکارلت در ظرف حدود دو هفته از بین خواهند رفت. با این حال، اگر بیماری مخملک درمان نشود، می‌تواند موجب بروز عوارض جدی در قلب، کلیه‌ها و سایر قسمت‌های بدن گردد. معمولاً با درمان مناسب بیماری مخملک توسط آنتی بیوتیک‌هایی که پزشک متخصص اطفال تجویز می‌کند، می‌توان از بروز سایر عوارض مربوط به بیماری جلوگیری کرد. با این حال، والدین می‌توانند به منظور کمک به کاهش نشانه‌ها و ناراحتی‌هایی که در اثر تب اسکارلت یا مخملک برای فرزندشان به وجود می‌آید، اقداماتی را انجام دهند. رعایت بهداشت بهترین راه برای جلوگیری از بروز مخملک در کودکان است. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو نوبت در  کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌  03136826450  تماس بگیرید.

علل مخملک


مخملک توسط گروه A باکتری استرپتوکوکوس ایجاد می‌شود که از جمله باکتری‌هایی هستند که در دهان و مجاری بینی کودکان وجود دارند. این گروه از باکتری‌ها سم یا توکسینی را تولید می‌کنند که سبب بروز راش پوستی قرمز روشن روی بدن بیمار می‌شود.

عفونت از فرد آلوده به فرد دیگر از طریق ترشحات تنفسی در هنگام سرفه یا عطسه انتقال می‌یابد. بنابراین کودک می‌تواند صورت تماس با وسایل آلوده به ترشحات فرد مبتلا و سپس لمس دهان، بینی یا چشم خود به بیماری مخملک مبتلا شود. همچنین احتمال ابتلا به تب اسکارلت در صورت خوردن یا نوشیدن در ظروف متعلق به فرد آلوده وجود دارد. بیماری مخملک می‌تواند از طریق تماس با پوست نیز به فرد سالم منتقل شود. دوره انکوباسیون یا نهفتگی که زمان بین قرار گرفتن در معرض بیماری و ابتلا به آن است معمولاً دو تا چهار روز طول می‌کشد.

علائم


علائم و نشانه‌های مخملک عبارتند از:

  • راش قرمز: راش شبیه آفتاب سوختگی به نظر می‌رسد و احساسی مانند کاغذ سمباده دارد. راش معمولاً از روی صورت یا گردن شروع می‌شود و به تنه، بازوها و پاها گسترش می‌یابد. اگر فشاری به پوست قرمز وارد گردد، آن قسمت از پوست رنگ پریده خواهد شد.
  • خطوط قرمز: چین و چروک‌های پوست در اطراف کشاله ران، زیر بغل، آرنج، زانو و گردن معمولاً به رنگ قرمز تیره‌تر نسبت به راش‌های اطراف در می‌آیند.
  • صورت برافروخته: صورت ممکن است با ظاهری برافروخته همراه با یک حلقه رنگ پریده در اطراف دهان به نظر برسد.
  • زبان توت فرنگی: زبان به طور کلی قرمز و برجسته به نظر می‌رسد، و اغلب با یک لایه سفید در اوایل این بیماری پوشیده شده است.

علائم راش و قرمزی در صورت و زبان معمولاً حدود یک هفته طول می‌کشند. پس از رفع شدن این علائم و نشانه‌ها، پوستی که دارای راش است لایه لایه می‌شود. سایر علائم و نشانه‌های مرتبط با مخملک عبارتند از:

  • تب 101 درجه فارنهایت یا 3/38 درجه سانتی گراد یا بالاتر که اغلب با لرز همراه است.
  • گلودرد و قرمزی گلو، گاهی اوقات همراه با تکه‌های سفید یا زرد رنگ
  • مشکل در بلعیدن
  • بزرگ شدن غدد در گردن (التهاب غدد لنفاوی) که به لمس حساس هستند.
  • تهوع یا استفراغ
  • سردرد

عوارض


اگر بیماری مخملک درمان نشود، می‌تواند موجب بروز عوارض جدی در کودک بیمار گردد. این عوارض ممکن است شامل موارد زیر باشند:

  • تب روماتیسمی
  • بیماری کلیوی
  • عفونت گوش
  • عفونت‌های پوستی
  • آبسه‌های گلو
  • پنومونی یا ذات الریه
  • روماتیسم مفصلی

تشخیص


در طول معاینه فیزیکی پزشک موارد زیر را انجام خواهد داد:

  • وضعیت گلو، لوزه‌ها و زبان کودک را بررسی می‌کند.
  • گردن کودک را لمس می‌کند تا میزان بزرگ شدن گره‌های لنفاوی را بسنجد.
  • ظاهر و بافت راش را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.

اگر پزشک به این نتیجه برسد که باکتری استرپتوکوکوس عامل ایجاد کننده بیماری است، با استفاده از یک سواب نمونه‌هایی را از لوزه‌ها و پشت گلوی کودک جمع آوری می‌کند که ممکن است این نمونه‌ها حاوی باکتری‌های استرپتوکوکوس باشند.

آزمایشات مربوط به تشخیص باکتری‌های استرپتوکوکوس از اهمیت خاصی برخوردار است، زیرا بیماری‌های متفاوتی می‌توانند علائم و نشانه‌های مشابه مخملک را ایجاد کنند و این بیماری‌ها ممکن است نیاز به درمان‌های متفاوت داشته باشند. اگر هیچ باکتری استرپتوکوکوسی وجود نداشته باشد، بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که بعضی عوامل دیگر باعث ایجاد بیماری شده‌اند.

درمان بیماری مخملک


اگر کودک مبتلا به مخملک باشد، پزشک متخصص اطفال آنتی بیوتیک تجویز خواهد کرد. آنتی بیوتیک‌ها باکتری‌ها را از بین می‌برند و به سیستم ایمنی بدن کمک می‌کنند تا با باکتری‌های عامل عفونت مقابله کند. درمان با آنتی بیوتیک‌ها به منظور کاهش مدت زمان عفونت واگیردار، سرعت بخشیدن به روند بهبود و کاهش خطر ابتلا به هر گونه مشکل دیگر توصیه می‌شود.

اطمینان حاصل کنید که کودک یک دوره کامل از داروی آنتی بیوتیک تجویز شده استفاده کند. عدم پیروی از دستورالعمل‌های درمانی ممکن است باعث باقی ماندن عفونت گردد و خطر ابتلا به عوارض را افزایش می‌دهد. در نظر گرفتن همه این دستورالعمل‌ها و پیروی از آن‌ها، به جلوگیری از بازگشت عفونت کمک خواهد کرد.

کودکی زمانی می‌تواند به مدرسه بازگردد که حداقل به مدت 24 ساعت از آنتی بیوتیک استفاده کرده باشد و تب او نیز رفع شده باشد.

درمان خانگی مخملک


والدین می‌توانند اقداماتی را برای کاهش ناراحتی و درد کودک انجام دهند.

  • درمان تب و درد: داروهایی مانند ایبوپروفن (ادویل، موترین کودکان، سایر داروهای مربوطه) یا استامینوفن (تایلنول، سایر داروها) به منظور کنترل تب و کاهش گلو درد می‌توانند استفاده شوند.
  • فراهم کردن میزان مناسبی از مایعات: به کودک مقدار زیادی آب برای مرطوب نگه داشتن گلو و جلوگیری از کم آبی بدن بدهید.
  • غرغره آب نمک: اگر کودک قادر به غرغره کردن آب نمک است، مقداری را برای انجام این کار در دسترس او بگذارید. این امر ممکن است گلو درد را کاهش دهد.
  • مرطوب کردن هوا: از یک مرطوب کنندهٔ هوای سرد استفاده کنید تا هوای خشک را که ممکن است موجب تحریک گلودرد شود، از بین ببرد.
  • خوراندن قرص ضد گلو درد: کودکان دارای سن 4 سال به بالا می‌توانند از قرص‌های لضد گلو درد برای کاهش درد استفاده کنند.
  • دادن مواد خوراکی تسکین دهنده: مایعات گرم مانند سوپ و درمان‌های سرد مانند استفاده از یخ می‌توانند گلو درد را تسکین دهند.
  • پرهیز از مواد محرک: از سیگار کشیدن در خانه و تمیز کردن خانه با محصولاتی که می‌توانند گلو را تحریک کنند، پرهیز کنید.

پیشگیری


در حال حاضر هیچ واکسنی برای تب اسکارلت یا مخملک وجود ندارد. بهترین راه‌های پیشگیری مخملک، انجام اقدامات پیشگیرانه مشابه با سایر عفونت‌ها است. این اقدامات عبارتند از:

  • شستشوی دست‌ها: به کودک خود آموزش دهید که چگونه دست‌های خود را به طور کامل با آب گرم و صابون شستشو دهد.
  • ظروف ناهار خوری یا غذا را به اشتراک نگذارید: به عنوان یک قانون، کودک نباید لیوان نوشیدنی، ظروف غذا خوری و همین طور غذای خود را با دوستان یا همکلاسی‌ها به اشتراک بگذارد.
  • دهان و بینی را بپوشانید: هنگام سرفه و عطسه کردن برای جلوگیری از گسترش بالقوه باکتری بیماری زا، از کودک بخواهید که دهان و بینی خود را بپوشاند.

اگر کودک مبتلا به مخملک است، لیوان نوشیدنی، ظروف و در صورت امکان، اسباب بازی‌های او را در آب گرم و صابون یا در ماشین ظرفشویی بشویید.