علت و درمان تب و لرز در کودکان و نوزادان

دمای عادی بدن با توجه به عواملی مانند سن، وضعیت کلی سلامتی، میزان فعالیت و زمان روز، متفاوت است. بدن نوزادان معمولاً دمای بیشتری از کودکان دیگر با سن بالاتر دارد. به طور کلی دمای بدن انسان بین اواخر عصر تا ابتدای غروب به بیشترین میزان و در نیمه‌ی شب تا ابتدای صبح به کمترین میزان می‌رسد. حتی میزانی که شما لباس پوشیده‌اید نیز در دمای بدن شما مؤثر است. منظور از تب این است که دمای بدن شما از حد عادی بالاتر رفته است. دمای بدن به طور میانگین در حدود 37 درجه است اما به طور کلی دمای طبیعی بدن بین 36.4 تا 37.5 درجه متغیر است. اغلب متخصصین اطفال، دمای بالای 38 درجه را به عنوان نشانه تب تلقی می‌کنند.

تب معمولاً نشانه این است که بدن در حال مبارزه با بیماری یا عفونت است. تب معمولاً حالت بی‌خطری است. در واقع، تب نشانه‌ی این است که سیستم ایمنی بدن کودک شما به درستی عمل می‌کند  و بدن در حال تلاش برای بهبودی خود است. در صورتی که کودک شما کمتر از سه ماه سن دارد و تب او شدید است، به پزشک متخصص اطفال مراجعه کنید. هرچند سعی می‌شود که علت اصلی بروز تب شناسایی شود اما اولین هدف از درمان این است که در صورتی که کودک احساس درد یا ناراحتی دارد، به او کم شود که حال بهتری داشته باشد. اگر کودک شما دچار تب شده است، اول از همه مهم است که به اندازه کافی به او آب و مایعات بدهید تا بدن او دچار کم‌آبی  نشود. حتی در صورتی که کودک شما تشنه نیست، سعی کنید به صورت مکرر از او بخواهید که مقادیر کمی آب یا مایعات بنوشد تا میزان مایعات بدن او کاهش پیدا نکند.

جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت در  کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌های  03136826450   تماس بگیرید.

شیوه‌های سنجش تب


شما می‌توانید برای سنجش دمای بدن کودک از هر یک از روش‌های زیر استفاده کنید:

دماسنج مخصوص زیر بغل 

این روش هر چند به نظر قدیمی می‌رسد اما همچنان یکی از صحیح‌ترین روش‌ها برای سنجش دمای بدن کودک است، هرچند انجام دادن آن با کودکی که در حال بی‌تابی و گریه است کار مشکلی خواهد بود. سعی کنید دماسنج را سه دقیقه زیر بغل کودک نگه دارید و مطمئن شوید که نوک دماسنج کاملاً در عمق پوست نرم زیر بغل قرار دارد.

دماسنج گوش

این روش بسیار سریع و ساده است و به همین خاطر محبوبیت بیشتری دارد. میزان دقت این دماسنج‌ها متنوع است و برای مثال ممکن است دمای یک گوش 98 درجه و دمای گوش دیگر 103 درجه فارنهایت (39.5 درجه) یا بیشتر باشد و احتمالاً لازم است که برای تعیین دمای دقیق بدن از دماسنج شیشه‌ای زیر بغل استفاده شود. دماهای بین 37 تا 38.9 درجه بیشتر قابل‌اطمینان هستند.

دماسنج شیشه‌ای مقعد

این روش باید تنها برای نوزادانی که سن آن‌ها سه ماه و کمتر است به کار رود چرا که تعیین میزان دقیق تب در این سنین بسیار مهم و ضروری است. سر دماسنج را به آرامی تا حدود نصف اینچ در مقعد نوزاد قرار دهید و آن را برای سه دقیقه نگه دارید.

دماسنج دیجیتال

دماسنج‌های دیجیتال می‌توانند هر کدام از نوع زیر بغل، مقعدی یا دهانی باشند. این دماسنج‌ها بسیار سریع‌تر از دماسنج شیشه‌ای عمل می‌کنند اما در مورد دماسنج‌های دیجیتال داخل گوش، ممکن است نتایج در برخی موارد چندان دقیق نباشد.

علل


اگر کودکی تب داشته باشد، احتمال آنکه یکی از حالات زیر رخ داده باشد زیاد است:

عفونت ویروسی 

عفونت‌های ویروسی شایع‌ترین علت تب در کودکان هستند. سرخجه، سرماخوردگی ، آنفولانزا ، کوکساکی (بیماری دست و پا و دهان) ، آبله‌مرغان ، بیماری پنجم و بسیاری بیماری‌های ویروسی دیگر که در کودکان رخ می‌دهند می‌توانند موجب تب شوند. اغلب این ویروس‌ها خطرناک نیستند و تنها لازم است که دوره بیماری آن‌ها طی شود. عفونت‌های ویروسی با آنتی‌بیوتیک درمان نمی‌شوند.

عفونت باکتریایی

برخی از عفونت‌های باکتریایی عبارت‌اند از عفونت گوش ، سینوزیت ، ذات‌الریه ، عفونت ادراری و گلودرد. این عفونت‌ها با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شوند.

دندان در آوردن

دندان در آوردن نیز می‌تواند موجب تب کردن کودک شود البته ابن تب معمولاً بیش از 101 درجه فارنهایت نیست.

علائم


تب خفیف- 38–38.9°C 

تب خفیف موجب می‌شود گونه‌های کودک سرخ شود و کمتر فعالیت کند. والدین در هنگام لمس کردن او، گرمای بدنش را حس می‌کنند.

39–39.9°C – تب بالا

تب بالا موجب سرخ شدن گونه‌ها، فعالیت کمتر، بی‌قراری و کلافگی کودک می‌شود و ممکن است کودک مایلی به خوردن و نوشیدن نداشته باشد. والدین در هنگام لمس بدن کودک، دمای بالای بدن او را حس می‌کنند.

40°C or higher – تب بسیار شدید

تب بسیار شدید موجی سرخی گونه‌ها می‌شود و در هنگامی که صورت کودک را لمس می‌کنید پوست او بسیار داغ است. کودک در این حالت بسیار ناآرام و بی‌قرار است و خوردن و آشامیدن امتناع می‌کند و کاملاً بی‌حال است.

چه زمان باید به پزشک مراجعه کرد؟


در ادامه موقعیت‌هایی توصیف شده که در صورت بروز آن حتماً باید به پزشک مراجعه کنید. اگر شرایط کودک شما با هیچ یک از شرایط زیر تطبیق ندارد احتمالاً نیازی به تماس با پزشک نیست.

  • اگر سن کودک کمتر از 6 هفته است و تب او بیشتر از 101 درجه فارنهایت است، این شرایط اورژانسی است. در این موارد هیچ داروی تب بری به نوزاد ندهید (قبل از ارزیابی کودک توسط متخصص نباید تب او توسط دارو پنهان شود). قبل از تماس با پزشک با استفاده از دماسنج مقعدی از دمای بدن نوزاد مطمئن شوید.
  • در صورتی که نوزاد شما بین 7 هفته تا سه ماه سن دارد و تب او 101 درجه فارنهایت یا بالاتر است، لازم است که ظرف چند ساعت به پزشک مراجعه کنید. در این حالت تمامی توصیه‌های مربوط به کاهش تب را انجام دهید و سپس با پزشک تماس بگیرید. قبل از تماس با پزشک، با استفاده از یک دماسنج مقعدی از دمای بدن نوزاد مطمئن شوید.
  • اگر کودکی با هر سن، یک یا چند مورد از علائم زیر را داشت، لازم است که والدین فوراً به پزشک مراجعه کنند:
    • تب 40 درجه و بالاتر که با انجام درمان‌های خانگی تا حد 38.3 تا 38.9 درجه نیز پایین نمی‌آید.
    • لتارژی - لتارژی بدین معناست که کودک به خوبی عکس‌العمل نشان نمی‌دهد و آرام و بی‌حال در بغل والدین می‌خوابد. در حالت لتارژی کودک هیچ عکس‌العملی نشان نمی‌دهد و تماس چشمی مستقیم با دیگران ندارد.
    • تحریک‌پذیری- تحریک‌پذیری در واقع حالتی شدیدتر از بی‌قراری و کلافگی است. در این حالت تنها با یک مکالمه‌ی کوتاه کودک به شدت بی‌قرار می‌شود و ساعت‌ها گریه می‌کند و هیچ راهی برای آرام کردن آن نیست.
    • مننژیت  – علائم مننژیت عبارت‌اند از تب بالا، خشکی گردن یا درد در پشت گردن، استفراغ ، سردرد و حساسیت به نور.

درمان


در اغلب موارد، تب کودک تنها چند روز طول می‌کشد و تب خفیفی نیز نیاز به هیچ درمانی ندارد. در صورتی که تب کودک شما خفیف است، اقدامات زیر را انجام دهید. (این در صورتی است که کودک هیچ علائم هشداردهنده دیگری ندارد و در غیر این صورت باید به پزشک مراجعه کنید).

  • آب و مایعات فراوان به کودک خود بدهید. به صورت مکرر و هر بار مقادیر کمی آب یا مایعات به کودک بخورانید. این کار به کاهش دمای بدن کمک می‌کند و موجب جایگزینی مایعاتی می‌شود که با عرق کردن از دست رفته‌اند. آب ساده بهترین گزینه است و در صورتی که کودک شما شیرخوار است می‌توانید به او شیر بدهید.
  • لباس‌های نازک‌تر به کودک بپوشانید و از پتوی سبک‌تری استفاده کنید. دمای اتاق را در حد نرمال نگه دارید.
  • پارچه‌ی خنک روی صورت بازوها و گردن کودک قرار دهید. به هیچ وجه سعی نکنید که به طور ناگهانی دمای بدن را پایین بیاورید چرا که این کار موجب لرز کردن کودک می‌شود. لرزش عضلات بدن کودک موجب افزایش دمای بدن او و در واقع بدتر شدن تب می‌شود.
  • در صورتی که کودک بیحال است، والدین می‌توانند به کودک پاراکتامول یا ایبوبروفن بدهند. اما در صورتی که حال کودک به طور کلی خوب است و تنها مشکل او تب است، از این داروها استفاده نکنید. همچنین نباید هر دو دارو را همزمان به کودک بدهید و یا در یک نوبت یک دارو و در نوبت دیگر داروی دیگری بدهید. در صورتی که به کودک ایبوبروفن دادید به خاطر داشته باشید که به هیچ وجه بدن کودک نباید کم آب شود چرا که این حالت احتمال بروز اختلال کلیوی را زیاد می‌کند.
  • در کودکان زیر 18 ماه برای درمان تب از آسپرین استفاده نکنید چرا که این کار احتمال بروز سندرم ری را بالا می‌برد که بیماری بسیار خطرناکی است.
  • بعد از دادن پاراکتامول و ایبوبروفن به کودک، رنگ پوست کودک، تنفس او وضعیت کم‌آبی بدن او را ارزیابی کنید.
  • در هنگام شب، وضعیت کودک را تحت نظر داشته باشید.

اگر به نظر می‌رسد که وضعیت کودک رو به بهبودی نیست یا بسیار نگران او هستید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.