علت ،علائم و درمان بیماری دست، پا و دهان در کودکان و نوزادان

بيماري دست، پا و دهان یک عفونت ويروسي شايع  است که باعث ايجاد تاول‌های قرمز دردناك در دهان و گلو، روي دست‌ها، پاها، و ناحيه پوشك كردن كودك می‌شود. کودکان زیر 5 سال در معرض بيشترين خطر ابتلا به بيماري دست، پا و دهان قرار دارند، چراكه اين عفونت در مراکز مراقبت از کودکان، پیش‌دبستانی‌ها، و سایر مکان‌هایی که كودكان به  یکدیگر نزديك هستند، شايع است.

بيماري دست، پا و دهان يك بیماری مسری است و  از طريق تماس با دست‌های آلوده، مدفوع، بزاق دهان، مخاط بینی، يا مايع درون تاول‌ها به‌راحتی به دیگران منتقل می‌شود. علاوه بر تاول‌ها، كودكان اغلب به مدت چند روز تب  كرده و به دليل احساس درد به هنگام نوشیدن مايعات، بدن آن‌ها دچار کم‌آبی  می‌شود. علائم بيماري معمولاً طی یک هفته برطرف شده و كودك به‌طور کامل بهبود پيدا می‌کند. ویروس بيماري دست، پا و دهان ممکن است به مدت 1 تا 3 هفته در دستگاه تنفسی (بینی، دهان و ریه‌ها) و برای چند هفته تا چند ماه پس از آغاز عفونت در دهان کودک باقی بماند.

بيماري دست، پا و دهان درماني نداشته و واكسني براي پيشگيري از آن وجود ندارد، ولي پزشک می‌تواند با ارائه راهكارهايي براي درمان خانگی راحتي كودك در طول دوره بهبودي را تأمین كند.

درصورتی‌که تب کودک شما  بیش از 3 روز طول كشيد و یا چنانچه از آشاميدن مايعات اجتناب كرد، به متخصص اطفال مراجعه كنيد. پزشک بر مبناي علائمي كه شما توصيف می‌کنید و با نگاه كردن به زخم‌ها و راش دهان كودك می‌تواند بيماري دست، پا و دهان را در کودک شما تشخیص دهد. متخصص اطفال بسته به‌ شدت علائم ممکن است از گلوي کودک نمونه‌برداری كرده و برای آزمایش به آزمایشگاه ارسال کند. چنانچه بيماري دست، پا و دهان در کودک شما  تشخیص داده شد، حتماً به مركز مراقبت از كودك يا مدرسه او اطلاع دهيد. ممکن است نياز باشد كه آن‌ها والدین ديگر و کارکنان را در مورد علائم این بیماری آگاه سازند. هیچ دارویی برای درمان بيماري دست، پا و دهان وجود ندارد. تنها اقدامي که والدین می‌توانند انجام دهند، تسكين تب و درد با استامینوفن یا ایبوپروفن است.

جهت دریافت نوبت مشاوره یا رزرو وقت در کلینیک تخصصی کودکان من و كودكم با شماره‌های

 03136826450 تماس بگیرید.

علل  


ویروس‌های عامل بيماري دست، پا و دهان ويروس کوکساکی‌ a16 و آنتروويروس 71‌ نام دارند. پزشكان معمولاً از آن با نام ويروس کوکساکی ياد می‌کنند. بيماري دست، پا و دهان با بيماري پا و دهان که از یک ویروس متفاوت می‌آید و تنها حيوانات را مبتلا می‌سازد، متفاوت است.

کودک می‌تواند از طریق تماس با فرد آلوده، یا شيئي كه در تماس با ویروس بوده است، مانند اسباب‌بازی، تبلت یا دستگیره در به اين بيماري مبتلا شود. این ويروس به‌طورمعمول در تابستان و پاییز انتشار می‌یابد. كودك ممكن است به عفونت‌های مكرر یک نوع ویروس یا ویروس‌های مختلف عامل بيماري دست، پا و دهان دچار شود.

علائم


تاول‌های ایجادشده در اثر بیماری دست، پا و دهان قرمز بوده و یک حباب کوچک حاوی مایع در سر آن‌ها وجود دارد. این تاول‌ها اغلب افتاده و زخمی با قاعده‌ی قرمزرنگ بر جای می‌گذارند. کف پاها و دست‌ها ممکن است دچار نوعی راش پوستی شوند که شبیه به لکه‌ها یا تاول‌های قرمزرنگ می‌باشد.

در برخی از موارد، یک راش صورتی ممکن است بر روی دیگر نواحي بدن، ازجمله باسن و ران‌ها دیده شود. بااین‌حال برخی از کودکان مشکلی جز زخم در پشت گلو نخواهند داشت.

تشخیص بیماری دست، پا و دهان در کودک (به‌ويژه در کودکان بسیار کم سن و سال) درصورتی‌که زخم‌ها تنها در داخل دهان یا گلو ایجادشده باشند، برای والدین امری دشوار است. کودکان کم و سن و سال ممکن است نتوانند به والدین خود اطلاع دهند که به گلودرد مبتلا هستند، ولی درصورتی‌که کودک شما دست از خوردن و آشامیدن برداشته و یا علاقه‌ی کمتری به این کار نشان می‌دهد، این می‌تواند نشانه‌ای از وجود یک مشکل باشد.

کودک مبتلابه بیماری دست، پا و دهان ممکن است علائم زیر را نیز بروز دهد:

  • تب، درد عضلانی، یا دیگر علائم شبیه به آنفولانزا
  • عصبی شدنیا خواب بیش ‌از حد معمول (لينك به مقاله خواب طبيعي كودك)
  • خارج شدن غیرارادی آب دهان (به دلیل بلع دردناک)
  • علاقه به نوشیدن مایعات خنک

تشخیص


 

پزشك درباره علائم کودک سؤال کرده و زخم‌ها یا راش‌ها را بررسی می‌کند. این كار معمولاً برای تشخيص بيماري دست، پا و دهان كافي بوده و به آزمایشات دیگر نياز نمی‌باشد. اما ممکن است براي اطمينان یک نمونه‌گیری از گلو، مدفوع یا خون انجام گیرد.

درمان


بيماري دست‌، پا و دهان بايد پس از 7 تا 10 روز، برطرف شود. هيچ درمان يا واکسني برای این بیماری وجود ندارد. والدین می‌توانند با روش‌های زير علائم کودک را تسكين دهند:‌

دارو  

والدین می‌توانند در صورت وجود درد و یا عصبی شدن کودک به او استامینوفن و ایبوپروفن بدهند. هیچ‌گاه به کودکان یا نوجوانان آسپرین ندهید، چراکه اين کار می‌تواند سبب بروز عارضه‌ای نادر ولی جدی به نام سندرم ری  شود.

تاول‌ها و راش‌ها 

کودکان مبتلابه تاول بر روی دست‌وپاها باید این نواحی را تمیز و در معرض هوا نگه‌دارند. پوست این نواحی را با آب ولرم و صابون شسته و آن را خشک‌کنید. اگر یکی از تاول‌ها ترکید، مقداری پماد آنتی‌بیوتیک بر روی آن مالیده و آن را با یک باند کوچک بپوشانید تا از عفونی شدن زخم جلوگیری شود. لوسیون ضد خارش، مانند کالامین، می‌تواند به بهبود راش‌ها کمک کند.

 

خوراکی‌های  سرد

خوراکی‌های سرد مانند بستنی، یخ در بهشت و یخمک می‌توانند با بی‌حس کردن ناحیه مفید واقع‌شده و روش درمانی خوشایندی برای کودکان مبتلابه دشواری‌های بلع (و حتی کودکان بدون مشکل بلع!) باشند. از مصرف نوشیدنی‌های داغ، نوشابه و خوراکی‌های اسیدی (آب مرکبات، سس گوجه و غیره) خودداری کنید، چراکه این خوراکی‌ها می‌توانند موجب تشدید درد شوند.

هیدراتاسیون 

اطمینان حاصل کنید که کودک شما مقادیر کافی از مایعات می‌نوشد تا بدن او دچار کم‌آبی نشود. اگر کودک شما عصبی باقی‌مانده، نمی‌توانید او را آرام کنید، تنبل شده و یا علائم بیماری او در حال بدتر شدن هستند، با پزشک تماس بگیرید. همچنین در صورت مشاهده‌ی علائم کم‌آبی مانند خشک و چسبنده شدن دهان، خشک شدن چشم‌ها و کاهش میزان ادرار، با پزشک تماس بگیرید.

 

راه‌های جلوگیری از انتقال بیماری


بیماری کودک در 7 روز نخست بیشترین احتمال سرایت به دیگران را دارا می‌باشد. اما ویروس می‌تواند روزها یا هفته‌ها پس از برطرف شدن علائم در بدن کودک باقی‌مانده و از طریق بزاق یا مدفوع او انتشار یابد. شستشوی دست‌ها بهترین راه برای پیشگیری است. والدین نیز پس از تعویض پوشک یا پاک کردن بینی کودک باید دست‌های خود را بشویند. به کودکان آموزش دهید تا هنگام عطسه یا سرفه در صورت امکان با یک دستمال و یا با آستین جلوی دهان خود را بگیرند. اسباب‌بازی‌های موجود در مراکز مراقبت از کودکان باید به‌طور دائم با استفاده از مواد ضدعفونی تمیز شوند چراکه بسیاری از ویروس‌ها می‌توانند به مدت چند روز بر روی اجسام زنده بمانند.

پیش از بازگشت کودک به مدرسه یا مهدکودک، تب  و دیگر علائم بیماری باید به‌طور کامل برطرف شده باشد. چنانچه از اتمام زمان واگیر بیماری اطمینان حاصل نکرده‌اید، با پزشک مشورت کنید. از مهدکودک و مدرسه در مورد زمان مجاز بازگشت کودک به این مراکز پس از بیماری سؤال کنید.