علت، علائم و درمان کم‌کاری مادرزادی تیروئید درنوزادان

غده تیروئید در قسمت پایینی گردن درست در زیر خرخره قرار گرفته است. این غده دو هورمون اصلی تیروکسین (تی 4) و تری- یدوتیرونین (تی 3) را ترشح می‌کند. هورمون تیروئید برای رشد طبیعی کودک و نوجوان بسیار ضروری است و در رشد مغز کودک اثر چشمگیری دارد. کم‌کاری مادرزادی تیروئید یک بیماری است که به دلیل نبودن غده تیروئید یا رشد کم این غده (دیس ژنز) ایجاد می‌شود همچنین ممکن است این غده در بدن وجود داشته باشد اما نتواند به دلیل مشکل تولید، هورمون‌های تیروئید را بسازد. هورمون تیروئید به اندازه کافی در کودکان مبتلا به کم‌کاری مادرزادی تیروئید تولید نمی‌شود تا بتواند نیاز آنها را برطرف سازد.

در صورتی که کم‌کاری تیروئید تحت درمان قرار نگیرد، ممکن است باعث اختلالات مغزی مانند اختلالات یادگیری یا خستگی شدید در کودکان شود. امروزه ما می‌دانیم که اگر درمان هورمون تیروئید به موقع و قبل از دو تا سه هفتگی نوزاد شروع شود، از کاهش هوش یا IQ در بیشتر کودکان پیشگیری می‌شود. بسیاری از کودکان باید از زمان تولد تحت نظر قرار گرفته و بیماری آنها توسط متخصص اطفال تشخیص داده شده و در مراحل اولیه رشد تحت درمان قرار گیرد تا رشد کودک به صورت طبیعی ادامه یابد. با انجام اقدامات درمانی به موقع، کودک شانس عالی داشتن یک دوران کودکی طبیعی، رفتن به مدرسه به طور عادی و داشتن یک زندگی طبیعی و مستقل را در بزرگسالی خواهد داشت.
جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌  03136826450 تماس بگیرید.

.

علل


کم‌کاری مادرزادی تیروئید می‌تواند به دلایل زمینه‌ای مختلفی ایجاد شود.

نداشتن غده تیروئید یا جابجا شدن آن

غده تیروئید در بیشتر کودکان مبتلا به کم‌کاری مادرزادی تیروئید وجود ندارد یا به طور درست و طبیعی رشد نکرده است. در برخی موارد، غده تیروئید ممکن است کوچک‌تر از حد طبیعی خود باشد یا در محلی غیر از جای اصلی خودش قرار گرفته باشد.
در افراد سالم، غده تیروئید در مرکز قسمت جلوی گلو و نزدیک به نای قرار گرفته است. در برخی از کودکان مبتلا به کم‌کاری مادرزادی تیروئید، غده تیروئید ممکن است زیر زبان یا در یک طرف گردن قرار گرفته باشد. اگر غده تیروئید در محل اشتباهی قرار گرفته باشد یا به درستی رشد نکرده باشد غالباً به خوبی کار نکرده و هورمون تیروئید کمتری نسبت به نیاز کودک تولید می‌کند. اگر غده تیروئید وجود نداشته باشد، هورمون تیروئید نیز در بدن کودک تولید نمی‌شود. عدم وجود غده تیروئید یا عدم رشد یا جابجا شدن غده تیروئید یک نقص مادرزادی است که به دلایل نامعلومی اتفاق می‌افتد و معمولاً ارثی هم نیست.

علل ارثی

کم‌کاری مادرزادی تیروئید به ندرت ناشی از تغییرات ارثی ژن‌ها یا جفت ژن‌ها ایجاد می‌شود. این موضوع با جزئیات بیشتری در زیر توضیح داده می‌شود. هورمون تیروئید در کودکان مبتلا به کم‌کاری ارثی تیروئید به اندازه کافی تولید نمی‌شود حتی اگر سایز و شکل غده تیروئید آنها طبیعی باشد. تصور بر این است که کم‌کاری تیروئید در برخی از کودکان ارثی است.

کمبود ید مادر

اگر مادر در دوران بارداری کمبود ید داشته باشد، غده تیروئید جنین ممکن است قادر به تولید مقدار کافی هورمون تیروئید نباشد و کودک با کم‌کاری تیروئید متولد شود. این مشکلی است که در قسمت‌هایی از جهان کهید در رژیم غذایی مردم به اندازه کافی وجود ندارد بیشتر دیده می‌شود. این یک دلیل بسیار نادر در کشورهایی است که نمک غذایی آنها با ید غنی شده است. غذاهای دیگر به خصوص محصولات لبنی نیز حاوی ید هستند.

وضعیت تیروئید مادر و داروها

در موارد بسیار کمی ممکن است کم‌کاری تیروئید زمانی که مادر برای درمان مشکلات تیروئیدی در دوران بارداری داروهای ضدتیروئید مصرف می‌کند اتفاق بیفتد.

علائم


بیش از نیمی از کودکان مبتلا به کم‌کاری مادرزادی تیروئید عادی به نظر می‌رسند و علامت مشخصی در آنها دیده نمی‌شود. به همین دلیل باید تمام کودکان در هنگام تولد مورد آزمایش قرار گیرند. کم‌کاری مادرزادی تیروئید غالباً قبل از این که علامت مشخصی از بیماری ظاهر شود تشخیص داده می‌شوند.
برخی کودکان مبتلا به کم‌کاری تیروئید خواب‌آلوده و بدغذا هستند، همچنین بسیاری از کودکان نیز بدون این که بیماری تیروئید داشته باشند این مشکلات را دارند. آزمایش کودکان در هنگام تولد برای تشخیص کم‌کاری تیروئید از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. علائم دیگر ممکن است یبوست، کم بودن حجم عضلات، سرد بودن اندام‌ها و اختلالات رشد باشد. برخی کودکان مبتلا به کم‌کاری تیروئید نیز پس از تولد به مدت زیادی به زردی مبتلا می‌شوند که با زرد شدن رنگ پوست همراه است. همچنین برخی کودکان مبتلا به کم‌کاری تیروئید دچار اختلالات رشد بود که اثرات بلند مدت قابل توجهی دارد تا اقدامات درمانی مناسب به سرعت آغاز شود.

تشخیص


همه کودکان در بدو تولد برای تشخیص ابتلا به کم‌کاری تیروئید مورد آزمایش قرار می‌گیرند. غربالگری در 5 روز اول پس از تولد و با آزمایش خون از پاشنه پا انجام می‌شود. مقدار کمی خون از پاشنه پای کودک روی کاغذ آزمایش گرفته می‌شود و به آزمایشگاه منطقه‌ای برای آزمایش تی اس اچ (هورمون محرک تیروئید) ارسال می‌شود. تی اس اچ در مغز تولید می‌شود و مشخص می‌کند که آیا غده تیروئید به درستی کار می‌کند یا نه. اگر مغز نشان دهد که غده تیروئید به درستی کار می‌کند، سطوح بالا است اما این به روشی طبیعی جواب نمی‌دهد. اگر تی اس اچ بالا باشد و احتمال کم‌کاری تیروئید وجود داشته باشد، تشخیص با آزمایش نمونه‌های کمی از خون گرفته‌شده از عروق و سیاهرگ‌ها نیز انجام می‌شود.

اقدامات درمانی


اگر نتیجه آزمایش کودک مثبت باشد، درمان با لووتریکسین (هورمون مصنوعی تیروئید، تی 4) باید بلادرنگ آغاز شود. کم‌کاری مادرزادی تیروئید با جایگزین شدن تیروکسین به جای هورمونی که بدن قادر به تولید آن نیست درمان می‌شود. مقدار مصرف دارو باید به دقت بر اساس عواملی مانند وزن کودک محاسبه می‌شود و باید با رشد کودک به طور مداوم و منظم تنظیم شود. تنظیم دوز دارو با انجام آزمایش‌های خون که میزان هورمون تیروئید و تی اس اچ را نشان می‌دهند انجام می‌شود. این آزمایش‌ها هر چند هفته یک مرتبه در سال اول پس از تولد و پس از آن هر سه تا 6 ماه یک مرتبه در دوران کودکی و نوزادی تکرار می‌شوند.
لووتیروکسین معمولاً به شکل قرص تجویز می‌شود. مصرف لووتیروکسین در کودکان ممکن است چالش برانگیز باشد اما می‌توان قرص را خرد کرده و با مایع به کودک داد (آب، شیر یا شیر خشک). والدین نباید قرص را در بطری شیر کودک حل کنند زیرا ممکن است کودک همه آن را نخورد. قرص را با مایعات مخلوط کرده و به وسیله یک قاشق یا یک پیپیت دارو به کودک بدهید. بلافاصله پس از این که کودک قرص را خورد به او به طور کامل شیر ندهید زیرا ممکن است وی استفراغ کرده و بخشی از شیر را بالا بیاورد و مقدار دوز کامل دارو به بدن او نرسد. زمانی که کودک به اندازه‌ای بزرگ شد که توانست با لیوان آب بخورد والدین می‌توانند قرص را با یک لیوان آب به او بدهند.
پس از شروع درمان باید به طور منظم از کودک آزمایش به عمل آید (هر چند هفته یک بار در سال اول، هر سه تا شش ماه یکبار در دروان نوزادی و کودکی و هر 6 تا 12 ماه یک مرتبه در دوران بزرگسالی) و والدین باید مطمئن شوند که داروها به طور منظم مصرف می‌شوند.

عوارض جانبی مصرف لووتروکسین


درمان با لوو تیروکسین به راحتی جایگزین تیروکسینی می‌شود که غده تیروئید قادر به تولید آن نیست. با این روش درمانی آنچه که به طور طبیعی ساخته نمی‌شود به بدن می‌رسد. این روش درمانی بسیار مؤثر بوده و معمولاً تعیین مصرف مقدار درست دارو ساده است. اگر مقدار زیادی لووتریکسین مصرف شد علائم پرکاری تیروئید مانند بیقراری، اسهال خفیف، بالا رفتن جزئی وزن و رشد سریع دیده خواهد شد. اگر مقدار کمتر از مورد نیاز لووتیروکسین مصرف شود علائم کم‌کاری تیروئید مانند لتارژی، یبوست، سرد شدن اندام بدن یا اضافه وزن بی‌دلیل و رشد کم دیده می‌شود. اگر آزمایش خون در فواصل منظم انجام شود دارو به مدت طولانی کم یا زیاد مصرف نخواهد شد.