علت، علائم و درمان مسمومیت غذایی کودکان

مسمومیت غذایی یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دوران کودکی است که انواع دیگری از بیماری‌های دستگاه گوارش را با خود به همراه دارد. اکثریت قریب به‌اتفاق کودکان در مراحلی از کودکی‌شان دچار مسمومیت غذایی خواهند شد. کودکان درخطر بیشتری برای ابتلا به مس مویت غذایی قرار دارند که این موضوع می‌تواند به خاطر کامل نبودن رشد سیستم ایمنی‌شان باشد. سیستم ایمنی کودکان، نسبت به بزرگ‌سالان، به‌قدر کافی در مبارزه با باکتری‌ها و ویروس‌ها مؤثر نمی‌باشد. مسمومیت غذایی هنگامی رخ می‌دهد که میکروب‌ها در غذاهایی مانند گوشت قرمز، مرغ، غذاهای دریایی، تخم‌مرغ یا خامه‌ی فاسد شده رشد کرده باشند. در صورت خوب پخته نشدن غذا، روش نادرست گرم کردن مجدد غذا یا نگه‌داری نکردن یا نگه‌داری نامناسب غذاها در یخچال، ممکن است میکروب‌ها در غذا تکثیر شوند. میکروب‌ها همچنین می‌توانند هنگامی‌که با دست یا وسایل کثیف غذا آماده می‌کنیم، رشد کنند.

اکثر موارد ابتلا به مسمومیت غذایی خودبه‌خود برطرف می‌شوند اما درصد اندکی از این موارد، ممکن است با مشکلاتی مواجه شوند. کم آب شدن بدن یکی از مشکلات عمده در مسمومیت غذایی می‌باشد. این مشکل در کودکان جدی‌تر از افراد بزرگ‌سال است، زیرا بدن کودکان حاوی مایعات کمتری می‌باشد. به‌علاوه، وزن کودکان کمتر از وزن افراد بزرگ‌سال می‌باشد بنابراین هرگونه کاهش وزنی می‌تواند قابل‌توجه باشد؛ بنابراین اگر فکر می‌کنید که کودکتان دچار مسمومت غذایی شده است، برای درمان و توصیه‌های لازم به یک متخصص اطفال مراجعه کنید. پیشگیری از مسمومیت غذایی در کودکان، بسیار دشوار است زیرا کودکان نسبت به بیماری‌ها و عفونت‌ها آسیب‌پذیرترند. به کودکتان، درباره‌ی اهمیت شستن دست‌ها بعد از توالت رفتن آموزش دهید؛ و اینکه قبل از خوردن هر خوراکی دست‌هایش را بشوید.

جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌  03136826450  تماس بگیرید.

انواع


میکروب‌هایی که سبب بروز مسمومیت غذایی می‌شوند، عبارت‌اند از:

استافیلوکوکوز اورئوز (استاف)

آلودگی میکروب استاف، عمده‌ترین علت مسمومیت غذایی می‌باشد. این باکتری معمولاً باعث عفونت‌های پوستی، مانند کورک و جوش می‌شود و با تماس دست فردی مبتلابه غذا منتقل می‌شوند. وقتی غذا در دمایی بخصوص (100 درجه فارنهایت یا 3 درجه‌ی سانتی گراد) قرار بگیرد- به‌طورکلی دمایی که پایین‌تر از دمای موردنیاز برای گرم نگه‌داشتن غذا می‌باشد- میکروب استاف تکثیر می‌شود و سمی تولید می‌کند که با پخت معمولی غذا از بین نخواهد رفت. علائم ابتلا به این مسمومیت یک تا شش ساعت بعد از خوردن غذای آلوده بروز می‌کنند و بیماری معمولاً حدود یک روز ادامه دارد.

سالمونلا

باکتری‌های سالمونلا (انواع بسیاری دارد) یکی دیگر از علل عمده‌ی مسمومیت غذایی هستند. بیشترین غذاهای آلوده به این باکتری، گوشت خام (ازجمله مرغ)، تخم‌مرغ خام یا کاملاً پخته نشده و شیر غیرپاستوریزه می‌باشند. خوشبختانه، باکتری سالمونلا با پخت کامل غذاها کشته می‌شود. علائم ناشی از مسمومیت سالمونلا، شانزده تا چهل‌وهشت ساعت بعد از خوردن غذاهای آلوده بروز می‌کنند و ممکن است دو تا هفت روز ادامه داشته باشند.

باکتری ای-کولی (E-coli)

اسکریکیا کولی یا ای کولی (E-coli)، گروهی از باکتری‌ها هستند که به‌طور عادی در روده‌های کودکان و بزرگ‌سالان زندگی می‌کنند. انواعی از این باکتری‌ها می‌توانند سبب بیماری‌هایی شوند که با غذا ارتباط دارند. گوشت چرخ شده‌ی خوب پخته نشده، منبع شایع E-coli می‌باشد، اگرچه مواد خام و آب آلوده نیز عوارض بیماری‌هایی را به همراه دارند. علائم یک عفونت معمولاً شامل اسهال (که می‌تواند از خفیف تا شدید بروز کند)، دل‌درد و در برخی موارد حالت تهوع و استفراغ می‌باشد.

کلستریدیم پرفرینژنز

کلستریدیم پرفرینژنز (C. perfringens)، نوعی باکتری ست که معمولاً در خاک، لجن، روده‌ی انسان و حیوانات یافت می‌شود. این باکتری معمولاً از طریق تهیه‌کننده‌ی غذا به خو غذا منتقل می‌شود که در آنجا تکثیر می‌شود و سمی را تولید می‌کند. غذاهایی که اغلب به این باکتری آلوده می‌شوند شامل گوشت پخته‌شده، گوشت مرغ، آب‌گوشت، ماهی، برخی از خوراک‌های همراه با گوشت، خورش و خوراک‌هایی با لوبیا یا باقلا می‌باشند. علائم این نوع مسمومیت هشت تا بیست‌وچهار ساعت بعد از خوردن غذا بروز می‌کنند و می‌توانند از یک تا چند روز ادامه داشته باشند

شیگلوسیز

عفونت‌های شیگلا، یا شیگلوسیز، عفونت‌های روده‌ای هستند که از یکی از انواع باکتری شیگلا ناشی می‌شوند. این باکتری‌ها می‌توانند از طریق غذا و آب آشامیدنی آلوده و نیز از طریق عدم رعایت بهداشت منتقل شوند. این میکروب‌ها به پوشش داخلی روده حمله می‌کنند و می‌توانند منجر به بروز علائمی مانند اسهال، تب و گرفتگی عضلات شوند. شینگلوسیز و علائم آن معمولاً بعد از پنج تا هفت برطرف می‌شود.

کمپیلوباکتر

یکی از اشکال مسمومیت غذایی عفونی، از باکتری بنام کمپیلوباکتر ناشی می‌شود که یک کودک ممکن است هنگام خوردن گوشت مرغ نپخته با خوب پخته نشده یا مصرف شیر غیرپاستوریزه یا آب آلوده، این میکروب را وارد بدن خود کند. این عفونت معمولاً منجر به بروز علائمی مانند اسهال آبکی (گاهی اسهال خونی)، گرفتگی عضلات و تب می‌شود که دو تا پنج روز بعد از مصرف غذای آلوده ظاهر خواهند شد.

بوتالیسم

این‌یک مسمومیت غذایی مرگبار است که از باکتری بنام کلوستریدیوم بوتالینوم ناشی می‌شود. اگرچه این باکتری‌ها را می‌توان به‌طور عادی در خاک و آب یافت کرد، موارد ابتلا به بیماری‌های ناشی از آن‌ها بسیار نادر است، زیرا این باکتری‌ها برای تکثیر شدن و تولید سم، به شرایط خاصی نیاز دارند. بنام کلوستریدیوم بوتالینوم، در شرایط بدون اکسیژن و در شرایط خاص شیمیایی می‌تواند بیشترین رشد را داشته باشد، این می‌تواند توجیهی برای احتمال آلودگی بیشتر غذاهای کنسرو ‌شده باشد و سبزی‌هایی با اسیدپایین مانند لوبیای سبز، ذرت، چغندر و نخود سبز اکثر شامل این محصولات کنسرو شده می‌باشند. بوتالیسم به سیستم عصبی حمله می‌کند و باعث بروز علائمی ازجمله تاری دید و دوبینی، افتادگی پلک و مشکلات بلع و تنفس می‌شود. همچنین می‌تواند سبب استفراغ، اسهال و دل‌درد گردد. این علائم در طی هجده تا سی‌وشش ساعت بعد از وارد شدن میکروب به بدن شروع می‌شوند و ممکن است تا چند هفته تا چند ماه ادامه داشته باشند.

 

کریپتوسپریدیوسیز- -Cryptosporidiosis

در شرایطی بسیار نادر، یک عامل عفونی بنام کریپتوسپریدیوم -cryptosporidium - می‌تواند موجب بروز اسهال آبکی، تب با درجه‌ی پایین و دل‌درد شود. بروز این عفونت در کودکان را باید بسیار جدی گرفت زیرا سیستم ایمنی عادی و کاملی ندارند. منابع دیگر مسمومیت‌های غذایی شامل قارچ‌های سمی، ماهی‌ها و انواع غذاهای دریایی آلوده، و غذاهایی با چاشنی‌های مخصوص می‌باشند. کودکان معمولاً به این غذاها توجهی نمی‌کنند و معمولاً مقدار کمی از آن‌ها را مصرف می‌کنند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟


درصورتی‌که کودکتان شرایط زیر را داشته باشد، به پزشک مراجعه کنید:

  • اسهالی که بیشتر از چند روز ادامه داشته باشد.
  • اسهال خونی
  • دل‌درد شدید و استفراغ و کودک نتواند هیچ مایعاتی را برای 30 دقیقه در شکم خود نگه دارد.
  • کودک به‌قدر کافی مایعات ننوشد و علائم کم آب شدن بدن، مانند ادرار کم یا قطع ادرار، کاهش وزن، لتارژی یا سستی و تشنگی مفرط در او مشاهده شود.
  • علائم مسمومیت غذایی در او دیده شود درحالی‌که سن کودک کمتر از یک سال باشد.

درمان


موارد خفیف مسمومیت غذایی را می‌توان در خانه درمان کرد؛ یعنی تا وقتی وضعیت کودک بهبود نیابد، به مدرسه نرود و به‌قدر کافی در خانه استراحت کند و مایعات فراوان بنوشد تا از کم آب شدن بدن او جلوگیری شود.

برای تأمین آب کافی بدن: مطمئن شوید که کودک آب فراوانی بنوشد که شامل یک پودر مخصوص برای تأمین آب بدن نیز می‌باشد. این پودرها را می‌توان از داروخانه خریداری کنید و در آب یا مایعات دیگری حل کرد. این پودرها حاوی الکترولیت‌هایی (نمک، شکر و غیره) هستند و از آن‌ها برای جبران مایعات ازدست‌رفته در طی بیماری استفاده می‌کنند.

در موارد جدی‌تری از کم‌آبی بدن، لازم است، در بیمارستان، مایعات از طریق سرم به بدن وارد شوند. درصورتی‌که کودک دچار تب یا سردرد باشد، والدین می‌توانند داروهای مسکنی مانند ایبوپروفن به او خود بدهند؛ اما اگر از عوارض احتمالی یا بی‌خطر بودن این داروها برای کودکشان اطلاعی نداشته باشند، می‌توانند از پزشک داروخانه یا پزشک کودکشان سؤال کنند. اکثر کودکان در طی یک هفته، از مسمومیت غذایی بهبود می‌یابند.

پیشگیری


اکثر بیماری‌های ناشی از مصرف غذا، قابل‌پیشگیری هستند، البته اگر والدین دستورالعمل‌های زیر را رعایت کنند.

همیشه قبل از آماده کردن غذا، دست‌هایتان را بشویید. هنگام پختن و آماده کردن غذا:

  • همه‌ی میوه‌ها و سبزی‌ها به‌خوبی شسته شوند.
  • گوشت‌ها تازه باشند و بوی بدی نداشته باشند.
  • گوشت و تخم‌مرغ باید کاملاً پخته شوند.
  • هنگام گرم کردن مجدد غذا، آن را کاملاً گرم کنند.