علت، علائم و درمان تنبلی چشم کودکان

تنبلی چشم به ضعف بینایی در یک چشم گفته می‌شود که به دلیل رشد غیرطبیعی چشم در اوایل زندگی رخ می‌دهد. چشم ضعیف‌تر یا تنبل  معمولاً به طرف داخل یا خارج متمایل می‌شود.

تنبلی چشم معمولاً از زمان تولد تا سن 7 سالگی پیشرفت می‌کند. این عارضه اصلی‌ترین علت کاهش بینایی در یک چشم در بین کودکان می‌باشد. به ندرت، تنبلی چشم هر دو چشم بیمار را درگیر می‌کند.

تشخیص و درمان به موقع به جلوگیری از مشکلات بلندمدت در رابطه با بینایی فرزند شما کمک می‌کند. معمولاً می‌توان تنبلی چشم را با استفاده از عینک، لنز طبی یا چشم‌بندهای مخصوص درمان کرد. در برخی از موارد، عمل جراحی ضروری است. در اکثر کودکان مبتلا به تنبلی چشم، درمان مناسب می‌تواند ظرف مدت چند هفته تا چند ماه، آثار عارضه را کاهش دهد. درمان این عارضه ممکن است بین شش ماه تا دو سال زمان ببرد.

تنبلی چشم ممکن است به دلیل هر مشکلی که جلوی متمرکز شدن درست چشم را بگیرد ایجاد شود. در چند هفته‌ی اول زندگی نوزاد، در صورت مشاهده‌ی گردش چشم به اطراف بدون دلیل، به متخصص اطفال مراجعه کنید. در صورت وجود سابقه‌ی فامیلی چپ‌چشمی، آب‌مروارید کودکان و یا دیگر عارضه‌های مربوط به چشم کودکان، لازم است تا یک تست بینایی از کودک گرفته شود. در سنین بین 3 تا 5 سال توصیه می‌شود تمامی کودکان یک تست بینایی بدهند. عدم درمان تنبلی چشم می‌تواند سبب از دست رفتن دائمی بینایی شود. تنبلی چشم علت اصلی از دست دادن دائمی بینایی در برخی از بزرگسالان می‌باشد. مهم است که کودک شما از نظر بازگشت دوباره‌ی تنبلی چشم تحت نظر گرفته شود (در برخی از موارد بیماری، این عارضه دوباره بازمی‌گردد). در صورت بروز دوباره‌ی تنبلی چشم، لازم است تا درمان آن از ابتدا شروع شود. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره   03136826450 تماس بگیرید.

علل تنبلی چشم در کودکان


تنبلی چشم به دلیل تجربه‌های غیرطبیعی در بینایی در اوایل زندگی ایجاد می‌شود و مسیرهای عصبی بین لایه‌ی نازک پشت چشم (شبکیه) و مغز را دچار تغییر می‌کند. چشم ضعیف‌تر، سیگنال‌های عصبی بینایی کمتری دریافت می‌کند. در نهایت، توانایی چشم‌ها برای کار کردن با یکدیگر کاهش پیدا می‌کند و مغز پیام‌های ورودی از چشم ضعیف‌تر را نادیده گرفته یا به آن‌ها بهایی نمی‌دهد.

هر مشکلی که سبب تار شدن دید کودک یا چپ شدن چشم‌ها شود می‌تواند سبب تنبلی چشم گردد. از جمله علل شایع این عارضه می‌توان موارد زیر را برشمرد:

عدم تعادل عضلانی (استرابیسم)

شایع‌ترین علت ایجاد تنبلی چشم، عدم تعادل در عضلاتی است که موقعیت چشم را تعیین می‌کنند. این مشکل می‌تواند باعث چپ شدن چشم‌ها و مایل شدن آن‌ها به سمت داخل یا خارج شود و از حرکت هماهنگ چشم‌ها با یکدیگر جلوگیری می‌کند.

تفاوت در وضوح تصویر در بین دو چشم (ناسازبینی انکساری)

تفاوت قابل ‌توجه بین تصویر ایجاد شده توسط هر چشم ( معمولاً به دلیل دوربینی، نزدیک بینی یا ناهموار بودن سطح چشم (آستیگماتیسم)) می‌تواند سبب تنبلی چشم شود. معمولاً برای اصلاح این مشکلات انکساری از عینک یا لنزهای طبی استفاده می‌شود. در برخی از کودکان، تنبلی چشم به علت ترکیبی از استرابیسم و مشکلات انکساری ایجاد می‌شود.

محرومیت دید مناسب

هر مشکلی در یک چشم ازجمله وجود یک قسمت کدر در عدسی (آب‌مروارید) می‌تواند دید واضح در یک چشم را با مشکل مواجه کند. تنبلی چشم به دلیل محرومیت از بینایی در دوران نوزادی باید به سرعت درمان شود تا از نابینایی دائمی جلوگیری شود. تنبلی چشم به دلیل محرومیت از بینایی معمولاً منجر به شدیدترین انواع تنبلی چشم خواهد شد.

عوامل خطر


عوامل مربوط به افزایش خطر تنبلی چشم شامل موارد زیر می‌باشند:

  • تولد زودرس
  • کم‌وزنی به هنگام تولد 
  • سابقه‌ی فامیلی تنبلی چشم
  • ناتوانایی‌های مربوط به رشد

علائم


از آنجایی‌که تنبلی چشم معمولاً یک مشکل مربوط به رشد بینایی نوزاد است، تشخیص علائم آن دشوار خواهد بود. یک علامت برای تشخیص تنبلی چشم، گریه و ناراحت شدن نوزاد به هنگام پوشاندن یک چشم او می‌باشد.

علائم و نشانه‌های تنبلی چشم عبارت‌اند از:

  • متمایل بودن چشم به طرف داخل یا خارج
  • هماهنگ نبودن حرکت چشم‌ها با یکدیگر
  • درک عمق ضعیف
  • بسته شدن یا چپ شدن یکی از چشم‌ها
  • کج کردن سر
  • نتایج غیرطبیعی در تست‌های بینایی

در برخی از موارد نمی‌توان بدون استفاده از تست بینایی، تنبلی چشم را تشخیص داد.

تشخیص


پزشک یک آزمایش جامع برای کودک شما ترتیب داده و سلامت چشم، نحوه‌ی حرکت آن، تفاوت بینایی بین دو چشم و یا ضعف بینایی در هر دو چشم را بررسی می‌کند. معمولاً برای باز کردن چشم‌ها از قطره‌های مخصوص استفاده می‌شود. این قطره‌ها ممکن است باعث تاری دید به مدت چند ساعت تا یک روز شوند.

نحوه‌ی آزمایش بینایی به سن کودک و مرحله‌ی رشد او بستگی خواهد داشت:

  • کودکانی که حرف زدن بلد نیستند: یک ابزار درشت‌نمایی سبک برای تشخیص آب‌ مروارید مورد استفاده قرار می‌گیرد. در دیگر تست‌ها، توانایی کودک برای تمرکز کردن بر روی یک جسم و دنبال کردن حرکت آن را می‌سنجند.
  • کودکان با سن 3 سال و بیشتر: آزمایشاتی با استفاده از عکس و نوشته می‌توانند بینایی کودک را ارزیابی کنند. هر چشم به نوبت بسته شده و یکی از چشم‌ها به ‌تنهایی مورد آزمایش قرار می‌گیرد.

درمان تنبلی چشم در کودکان


مهم است که در دوران کودکی در اولین فرصت ممکن نسبت به درمان تنبلی چشم اقدام کنید. در این دوره، ارتباطات مشکل‌دار بین چشم و مغز در حال شکل گرفتن می‌باشند. بهترین نتایج درمان زمانی حاصل می‌شوند که فرد کمتر از 7 سال سن داشته باشد. با این ‌حال در حدود نیمی از افراد بین 7 تا 17 سال نیز نسبت به درمان پاسخ مناسبی نشان می‌دهند.

گزینه‌های موجود برای درمان به علت ایجاد تنبلی چشم و شدت تحت تأثیر قرار گرفتن بینایی کودک بستگی داشته و از جمله این روش‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عینک و لنز

می‌توان با استفاده از عینک و لنز طبی نسبت به درمان دوربینی، نزدیک بینی و آستیگماتیسم که باعث تنبلی چشم می‌شوند اقدام کرد.

چشم‌بند

برای تحریک چشم ضعیف‌تر، باید چشم سالم را با استفاده از یک چشم‌بند پوشاند. البته مجبور کردن کودکان برای استفاده از چشم‌بند کار دشواری خواهد بود. این کار نیازمند تلاش، مقاومت و انگیزه‌ی بسیار زیادی از طرف والدین است. هرچقدر کودک کم سن و سال‌تر باشد، درمان او سریع‌تر خواهد بود بنابراین والدین باید در همان ابتدا تلاش و مقاومت زیادی داشته باشند نه اینکه صبر کنند تا کودک به سنی برسد که خود از چشم‌بند استفاده کند. چشم‌بند معمولاً به مدت 2 تا 6 ساعت در روز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

فیلتر گرتر

این فیلتر مخصوص بر روی عینک و روی لنز چشم سالم قرار گرفته و دید آن را تار می‌کند. اثر این فیلتر همانند چشم‌بند بوده و برای تحریک چشم ضعیف‌تر طراحی شده است.

قطره‌ی چشمی

دو بار استفاده در هفته از یک قطره‌ی چشمی به نام آتروپین می‌تواند به‌طور موقتی دید چشم سالم را تار کند. این کار کودک را تشویق می‌کند تا از چشم ضعیف‌تر خود استفاده کند و روشی جایگزین برای چشم‌بند می‌باشد. استفاده از قطره‌ی چشمی برای درمان تنبلی چشم در همه‌ی کودکان مؤثر نیست. قطره‌های چشمی تار کننده (همانند آتروپین) در مواردی که چشم سالم دچار نزدیک بینی بوده و یا شدت تنبلی چشم زیاد است، کارایی ندارند. از جمله عوارض این روش می‌توان به حساسیت نسبت به نور اشاره کرد.

عمل جراحی

هیچ عمل جراحی برای بهبود وضعیت تنبلی چشم وجود ندارد. در صورت چپ شدن چشم‌های کودک یا حرکت ناهماهنگ آن‌ها، ممکن است پزشک انجام عمل جراحی برای ترمیم عضلات چشم را پیشنهاد دهد. همچنین درصورتی‌ که کودک به افتادگی پلک یا آب ‌مروارید دچار است، انجام عمل جراحی توصیه می‌شود. پس از انجام عمل جراحی احتمالاً لازم است تا کودک از عینک، لنز طبی یا چشم‌بند استفاده کند.

درمان‌های بر پایه‌ی فعالیت مانند نقاشی کشیدن، پازل درست کردن یا انجام بازی‌های کامپیوتری امروزه در دسترس هستند. تأثیر اضافه کردن این روش‌های درمانی به روش‌های قبلی هنوز به اثبات نرسیده است.