علت، علائم و درمان انسداد مجرای اشکی در نوزادان و کودکان

انسداد مجرای اشکی نوزادان به گرفتگی مادرزادی مجرای اشک که موجب تخلیه طبیعی اشک از سطح چشم می‌شوند اتلاق می‌شود. اشک موجب مرطوب شدن و شستشوی سطح چشم‌ها می‌شود. اشک‌ها توسط غددی که در زیر استخوان ابرو قرار دارند تولید و از طریق کانال‌های کوچک در امتداد پلک وارد چشم و از طریق 2 حفره کوچک در گوشه داخلی چشم تخلیه و در نهایت توسط مجرای نازولاکریمال (دماغی اشکی) وارد بینی می‌شوند. در برخی از نوزادان عدم شکل‌گیری کامل دهانه مجرای نازولاکریمال منجر به انسداد مجرای اشکی و عدم تخلیه اشک می‌گردد. گرفتگی مجرای اشک ممکن است در یک و یا هر دو چشم رخ دهد. تنگی مجرای اشک عارضه‌ای است که ممکن است به‌طور مکرر و یا به‌ندرت رخ دهد.

درصورت مشاهده علائم انسداد مجرای اشک در نوزاد خود توصیه می‌کنیم جهت پیشگیری از عوارض بیشتر به یک متخصص اطفال مراجعه کنید. درمان این بیماری به علائم، سن، سلامت عمومی و همچنین شدت گرفتگی مجاری اشک در کودک بستگی دارد. میل زدن مجرای اشکی و یا ماساژ کیسه اشکی 2 تا 3 بار در طول روز از شایع‌ترین روش‌های درمان این ناهنجاری هستند. خوشبختانه بسیاری از گرفتگی‌های مجرای اشک در نوزادان به‌خودی خود و اغلب تا 1 سالگی برطرف می‌شوند. درصورتی که بعد از 1 سالگی علائم انسداد مجرای اشک در نوزاد برطرف نشد باید از طریق روش‌های مختلفی نظیر استفاده از پروب نازک و فلزی کانال مسدود شده‌ی اشک را باز کرد. این روش شاید نیاز به تکرار داشته باشد اما در بیشتر موارد تاثیر چشمگیری در رفع انسداد مجاری اشک در نوزاد دارد. درصورتی که هیچ‌یک از روش‌های درمانی موثر واقع نشوند پزشک مجبور می‌شود از طریق جراحی مشکل گرفتگی مجاری اشک را برطرف نماید. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره  03136826450  تماس بگیرید.

علل انسداد مجرای اشکی نوزادان


بسیاری از نوزادان قبل از باز شدن کامل مجرای اشک متولد می‌شوند. معمولا تنگ بودن مجاری اشک نوزاد هنگام تولد و یا باقی ماندن غشای نازک بر مجرای اشک موجب عدم تخلیه درست اشک و انسداد مجاری اشک در نوزاد می‌شود. عوامل نادری هم وجود دارند که موجب انسداد مجاری اشک در کودکان بزرگ‌تر می‌شوند. برخی از کودکان به دلیل داشتن پولیپ‌های بینی ممکن است دچار چنین ناهنجاری شوند. پولیپ‌های بینی به کیست‌ و یا رشد بافت اضافی در انتهای مجرای اشک در بینی اتلاق می‌شود. گاهی‌اوقات وجود کیست یا تومور داخل بینی نیز ممکن است منجر به گرفتگی مجاری اشک در کودکان شود. البته لازم به ذکر است که این مورد در کودکان بسیار نادر است. تروما یا آسیب در ناحیه صورت ممکن است موجب پاره شدن مجاری اشک و در نهایت منجر به اختلال در جریان طبیعی از طریق کانال‌های اشکی شوند. در چنین شرایطی اگر بلافاصله بعد از آسیب به چشم یا مجرای اشک جراحی انجام شود احتمال انسداد مجاری اشک در نوزاد کمتر خواهد بود.

علائم


نوزادان معمولا چند هفته بعد از تولد اشک تولید می‌کنند. این امر اغلب موجب می‌شود هنگام تولد متوجه انسداد مجاری اشک در نوزادان نشویم. علائمی که در این قسمت معرفی می‌کنیم از رایج‌ترین نشانه‌های انسداد مجاری اشک در نوزادان است. البته لازم به ذکر است که علائم این ناهنجاری ممکن است در نوزدان متفاوت باشد. علائم انسداد مجرای اشکی نوزاد:

  • جمع‌شدن اشک در گوشه چشم نوزاد
  • جاری شدن اشک از پلک و گونه‌های نوزاد
  • ترشحات زرد رنگ یا تجمع مخاط در گوشه‌ی چشم
  • قرمز شدن پوست به‌دلیل ماساژ

انسداد مجرای اشک نوزادان معمولا هنگام گریه‌کردن، در شرایط آب وهوایی سرد و هنگام وزش باد که موجب تحریک اشک می شوند محسوس می‌گردد. علائم انسداد مجاری اشک نوزادان ممکن است با علائم بیماری و مشکلات پزشکی دیگر مشابه باشد. در چنین شرایطی بهتر است جهت تشخیص پزشکی با یک متخصص کودک مشورت کرد.

تشخیص


اغلب با معاینه فیزیکی و همچنین بررسی سوابق پزشکی کودک می‌توان انسداد مجاری اشک کودک را تشخیص داد. ممکن است جهت تایید نهایی تشخیص نیاز به آزمایش‌های بیشتری باشد.

درمان انسداد مجرای اشکی نوزادان


ماساژ

انسداد مادرزادی مجاری اشک در بسیاری از نوزادان معمولا بعد از چند ماه به‌خودی خود بهبود می‌یابد. این مورد اغلب بعد از تکامل سیستم تخلیه اشک و یا باز شدن کامل مجاری اشک صورت می‌گیرد. در برخی موارد پزشک به والدین توصیه می‌کند جهت کمک به باز شدن مجاری اشک در بینی از روش‌های خاص ماساژ استفاده کنند. معمولا نحوه صحیح ماساژ مجرای اشک به والدین کودک آموزش داده می‌شود. هدف از ماساژ اعمال فشار بر کیسه اشک و باز کردن غشاء در انتهای مجاری اشک است. برای انجام ماساژ کافی است انگشت‌ اشاره را روی کناره داخلی چشم قرار داده و کیسه اشک را به‌مدت چند ثانیه به سمت داخل و پایین فشار داد. بهتر است 1 بار در صبح و 1 بار در شب و هر وعده 10 حرکت ماساژ را تکرار کرد. البته توصیه می‌شود این کار را در طول تعویض پوشاک کودک انجام داد.

انبساط

بیشتر موارد انسداد مجاری اشک نوزادان، چند ماه بعد از آسیب و صدماتی که به صورت وارد می‌شود به‌خودی خود و بودن نیاز به درمان برطرف می‌شود. برخی موارد آسیب ناحیه صورت موجب می‌شود سیستم تخلیه اشک مجددا شروع به فعالیت کنند. در چنین شرایطی پزشکان قبل از اقدام به جراحی و باز کردن مجرای اشک مسدود شده به بیماران توصیه می‌کنند چند ماه منتظر تغییر وضعیت بمانند. نوزادان و کودکان نوپایی که مجاری اشک آن‌ها مسدود شده و یا بزرگسالانی که مجرای اشک آن‌ها به‌صورت نسبی انسداد یافته و یا منافذ اشک آن‌ها کمی تنگ شده با استفاده از پروب، بالون و تحریک کیسه اشکی برطرف خواهد شد. در طی روش پروب، از یک وسیله جهت بزرگنمایی دهانه اشک استفاده می‌شود. یک پروب یا فلز نازکی از طریق دهانه اشک وارد سیستم تخلیه اشک شده و سپس از دهانه بینی خارج می‌شود. سیستم تخلیه اشک توسط محلول نمکی کاملا شسته شده تا هرگونه انسداد باقی مانده برطرف شود. درصورتی که انسداد مجاری اشک نوزاد از طریق پروب برطرف نشد ممکن است نیاز به استفاده از بالون باشد. هدف از کارگذاری بالون باز کردن فضای تخلیه اشک است که به دلایل مختلفی نظیر زخم و یا التهاب مسدود و تنگ شده است. این روش تحت بیهوشی عمومی صورت می‌گیرد. در طی این روش یک کاتتر یا لوله که بالون کوچکی به نوک آن متصل است از طریق مجاری بینی-اشکی به داخل هدایت می‌شود. بالون در گوشه چشم و داخل مجرای اشک کارگذاشته می‌شود. در ابتدا بالون توسط یک پمپ مخصوص باد شده و به‌مدت چند ثانیه منبسط وسپس تخلیه می‌شود. این کار موجب باز شدن سیستم تخلیه اشک می‌گردد.

استنت

در این روش با کمک استنت و یا لوله‌های باریک گرفتگی سیستم تخلیه اشک برطرف می‌شود. این روش همانند بالون تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود. در طی این روش لوله باریکی را از طریق یک یا هر دو منفذ اشک در گوشه چشم کودک به سیستم تخلیه اشک هدایت و از طریق بینی کودک خارج می‌شود. یک حلقه بسیار کوچکی در گوشه چشم کودک باقی می‌ماند. تا زمانی‌که حلقه قابل مشاهده است هیچ مشکلی برای کودک ایجاد نخواهد کرد. لوله‌ها به‌مدت 3 تا 4 ماه در بینی کودک مانده و سپس خارج می‌شوند.

جراحی

هنگامی که هیچ یک از روش‌های ذکر شده تاثیری در رفع انسداد مجاری اشک نوزاد نداشتند پزشک مجبور خواهد بود از طریق جراحی مشکل را برطرف نماید. این روش در کودکان و نوزادانی که مجاری اشک آن‌ها به‌طور مادزادی مسدود است تاثیر چشمگیری دارد. روش جراحی موسوم به DRC یا داکریوسیستورینوستومی معمولا جهت درمان اکثر موارد انسداد مجاری اشکی در بزرگسالان و کودکان انجام می‌شود. البته لازم به ذکر است که این روش جراحی به‌ندرت در کودکان انجام می‌شود. در طی این روش، با ایجاد ارتباط بین کیسه اشکی و بینی مسیر جدیدی برای تخلیه طبیعی اشک‌ها از طریق بینی ایجاد می‌شود. مسیر جدید درحقیقت از مجرایی که مسدود شده عبور می‌کند. استنت و یا لوله به‌طور موقت و تا بهبود وضعیت در مسیر جدید کارگذاشته شده و معمولا 3 تا 4 ماه بعد از جراحی از بینی بیمار خارج می‌شود. مراحل این نوع جراحی اغلب به نوع انسداد مجاری اشک بستگی دارد.