علت، علائم و درمان گرفتگی بینی (کیپ شدن بینی) کودکان و نوزادان

گرفتگی بینی زمانی رخ می‌دهد که غشای مخاط بینی بر اثر التهاب رگ‌های خونی، متورم می‌شود. هوایی که تنفس می‌شود بسیار ناخالصی‌ دارد و بینی به عنوان فیلتری برای هوا عمل می‌کند. هرچیزی که وارد بینی شود و سیستم ایمنی بدن آن را به عنوان عامل تهدیدآمیزی شناسایی کند، موجب ترشح ماده‌ی شیمیایی به نام هیستامین می‌شود. هیستامین موجب افزایش بسیار چشمگیر جریان خون در بینی می‌شود و بنابراین بافت بینی متورم شده و راه بینی گرفته می‌شود. این تورم باعث تحریک بینی برای تولید بیشتر ماده مخاطی می‌شود. در واقع ماده‌ی مخاطی به این خاطر ترشح می‌شود تا آن جسمی که بدن به عنوان عامل تهدیدآمیز شناسایی کرده است، شسته شود و از بدن خارج شود.

ممکن است شما با هر بار دیدن گرفتگی بینی کودک خود، نگران این موضوع شوید که او باز هم مریض شده است، اما باید بدانید که گرفتگی بینی همیشه هم بر اثر بیماری نیست. گرفتگی بینی یک بیماری نیست بلکه یکی از علائمی است که می‌تواند بر اثر بسیاری از بیماری‌ها یا مشکلات ایجاد شود. گرفته بودن بینی و احساس درد در صورت می‌تواند برای کودکی که مداوم نیاز به یادگیری و رشد دارد دردسرساز باشد و موجب حواسپرتی او در طول روز و اختلالات خواب در شب شود. اگر به نظر می‌رسد که کودک شما به طور مزمن به گرفتگی بینی دچار است، به متخصص اطفال مراجعه کنید. بعد از تشخیص علت گرفتگی بینی در نوزادان و کودکان، در صورت امکان روش‌های درمانی غیرجراحی و غیرتهاجمی تجویز می‌شوند. جهت دریافت مشاوره و یا رزرو نوبت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌  03136826450  تماس بگیرید.

علل گرفتگی بینی


خشکی هوا

نوزادان بینی کوچکی دارند و راه هوایی آنها نیز بسیار باریک بوده و نسبت به هوای خشک بسیار حساس است. قرارگیری در معرض هوای خشک (که بیشتر در زمستان رخ می‌دهد) می‌تواند موجب خشک شدن ترشحات بینی کودک شود و در نتیجه نفس کشیدن کودک صدادار می‌شود.

عوامل محرک

برخی از عوامل محرک مانند باد، گرد و غبار، عطرهای شیمیایی، دود سیگار و شیر (که اشتباها وارد بینی نوزاد می‌شود) همگی می‌توانند موجب تحریک راه هوایی بینی شوند. این تحریک موجب گرفتگی و آبریزش بینی می‌شود.

سرما خوردگی و آنفولانزا

گرفتگی و آبریزش بینی از علائم شایع عفونت فوقانی دستگاه تنفسی مانند سرماخوردگی و آنفولانزا هستند.

آلرژی‌ها

گرفتگی و آبریزش بینی یکی از علائم شایع واکنش آلرژی است. تب یونجه که با نام التهاب بینی آلرژیک و سرماخوردگی فصلی نیز شناخته می‌شود، بر اثر واکنش بینی به اجسام خارجی است که از طریق هوا وارد بینی شده‌اند.

بزرگی لوزه‌ها

لوزه‌ها در دو طرف گلو و همچنین لوزه سوم غددی هستند که در نزدیکی راه هوایی قرار دارند. بزرگ شدن لوزه‌ها موجب انسداد بینی می‌شود. در موارد شدیدتر این لوزه‌ها راه هوایی را کاملا مسدود می‌کنند. بزرگ شدن لوزه‌ها همچنین موجب بروز اختلالات خواب نیز می‌شود. در برخی از موارد، بزرگ شدن لوزه‌ها با تجمع مایع در گوش در ارتباط است.

اجسام خارجی

منظور از جسم خارجی هر گونه جسمی است که می‌تواند از فضای خارج بدن وارد گوش، بینی یا گلو شود و البته قرار نبوده که این جسم آن جا برود. کودکان زیر 5 سال بسیار کنجکاو هستند و در بسیاری موارد اشیای کوچکی را وارد بینی خود می‌کنند. بسیاری از کودکان از این که اقرار کنند چیزی در بینی خود فرو کرده‌اند می‌ترسند و بنابراین والدین تنها زمانی متوجه موضوع می‌شوند که کودکان دچار مشکلات و علائم ناشی از این کار می‌شوند.

عوارض


گرفتگی بینی نوزادان و کودکان تنها یک نشانه است و به خودی خود، بیماری محسوب نمی‌شود و به همین خاطر برای کوتاه مدت هیچ خطری ندارد. اما ممکن است بیماری زمینه‌ای که موجب گرفتگی بینی در نوزادان و کودکان شده است، مشکلات دیگری ایجاد کند که برخی از آن‌ها خطرناک باشند. کودکان اصولا از بینی خود نفس می‌کشند و به همین خاطر در صورتی که بینی در تنفس کودک از راه بینی اختلال ایجاد کند، به سرعت موجب ناراحتی او می‌شود. متاسفانه در برخی موارد سختی‌های ناشی از کیپ شدن بینی موجب می‌شود که کودک نتواند به خوبی غذا بخورد، که این حالت نیز به ناراحتی او اضافه می‌کند. عفونت‌های گوش معمولا با گرفتگی بینی همراه هستند (اغلب ناشی از آلرژی، بیماری مزمن یا لوزه سوم). عفونت‌های مکرر گوش می‌تواند موجب مشکلات شنوایی و تاخیر در یادگیری گفتار شود.

چه زمان باید به پزشک مراجعه کرد


در صورت بروز شرایط زیر برای کودک، به پزشک مراجعه کنید:

  •  بروز مشکل در تنفس کودک
  •  بروز تب 
  •  سرفه و عطسه
  •  وجود ترشحات بینی بسیار غلیظ و چسبناک
  •  داشتن علائم آلرژی
  •  عدم نوشیدن آب و مایعات
  •  پریشانی و کلافگی
  •  داشتن کمتر از سه ماه سن و بروز علائم سرماخوردگی و آنفولانزا

تشخیص


پزشک کودک در ابتدا به شرح حال شما گوش داده و علائم کودک را چک می‌کند و سوالاتی از شما می‌پرسد تا ببیند الگوی خاصی در بروز علائم وجود دارد یا خیر. معاینات فیزیکی انجام می‌شوند و در صورت نیاز انجام برخی تست‌ها و آزمایشات تجویز می‌شود. برخی از پرکاربردترین تست‌ها عبارتند از تست آلرژی، آندوسکوپی بینی، رادیولوژی با اشعه ایکس و سی تی اسکن.

درمان گرفتگی بینی کودکان


گرفتگی بینی در کودکان علل بسیار متنوعی می‌تواند داشته باشد و بنابراین روش‌های درمانی بسیار متنوعی نیز برای درمان گرفتگی بینی نوزادان و کودکان وجود دارد. هر یک از این روش‌های درمانی به شیوه متفاوتی عمل می‌کنند.

دارو درمانی

داروهای غیرتجویزی که قابل تهیه از داروخانه هستند می‌توانند علائم را بهبود دهند اما علت اصلی گرفتگی بینی کودکان را درمان نمی‌کنند. در مواردی که علائم بسیار خفیف هستند، نیازی به درمان گرفتگی بینی در کودکان نیست و سیستم ایمنی بدن به مرور مشکل را برطرف می‌کند. با دخالت نابه‌جای والدین با دادن دارو به کودک، در روند طبیعی بهبودی بدن اختلال ایجاد می‌کند و علائم بیشتر ادامه پیدا می‌کنند (خصوصا اگر از داروی اشتباه استفاده شود). در صورتی که علائم کودک بسیار شدید باشند و موجب آزار زیاد او شوند، ممکن است داروهایی تجویز شوند. هیچ کدام از داروها برای کودک صد در صد مفید نیستند و هر دارو عوارض جانبی مخصوص به خود را دارد. لازم است که پزشک با توجه به وضعیت کودک، مزایا و معایب مصرف دارو را به دقت بسنجد و داروی مناسب را تجویز کند. برای درمان آلرژی و انحراف تیغه بینی ممکن است از آنتی هیستامین، دکونژستان و داروهای ضدالتهاب استفاده شود. در صورتی که آلرژی کودک بسیار شدید باشد و مصرف داروهای خوراکی برایش موثر نباشد، داروی ضدحساسیت قوی تزریق می‌شود. در موارد ابتلا به لوزه‌ی بزرگ،‌هایپرتروفی (بافت اضافه)، انحراف شدید بینی و آترزی کوآن، ممکن است انجام جراحی توصیه شود.

قطره و اسپری بینی سالین

می‌توانید از داروخانه یک قطره یا اسپری بینی حاوی محلول سالین 0.9 درصد استفاده کنید که حاوی سدیم کلراید و آب است. با کمک این محلول می‌توانید بینی کودک را بشویید که موجب رفع گرفتگی بینی کودکان بر اثر محرک‌های بینی می‌شود. این محلول همچنین کانال بینی که با هوای آلوده خشک و تحریک شده است را مرطوب می‌کند. اما این محلول‌ها برای برطرف کردن احتقان بینی که بر اثر علل دیگر ایجاد شده‌اند، چندان موثر نیستند. محلول سالین مشابه با ترکیب اشک چشم است و هیچ دارویی در آن نیست پس می‌توانید آزادانه از آن استفاده کنید. (قطره بینی را قبل از استفاده به اندازه دمای اتاق گرم کنید).

پوار بینی

اگر کودک شما سن بسیار کمی داشته باشد و نتواند خودش بینی خود را تخلیه کند، استفاده از پوآر بینی به تخلیه بخشی از مخاط بینی کمک می‌کند. اگر ترشحات بینی چسبانک و بسیار متراکم و غلیظ باشند، لازم است قبل از استفاده از پوار بینی با چکاندن 2 یا سه قطره محلول سالین در بینی، مخاط بینی را شل و نرم کنید. در صورتی که گرفتگی بینی کودکان ناشی از تورم رگ‌های بینی باشد و علت اصلی آن مخاط بینی نباشد، تلاش برای خارج کردن مخاط تنها به طور موقتی و جزئی موثر است و بنابراین شاید ارزش آن را نداشته باشد که با استفاده از پوار بینی کودک را ناراحت کنید. از گوش پاک‌کن برای تمیز کردن بینی کودک استفاده نکنید چرا که می‌تواند بیشتر آسیب‌زننده باشد.

مرطوب‌کننده هوا و بخور سرد

دستگاه‌های بخور سرد می‌توانند در مرطوب کردن هوای اتاق موثر باشند اما تاثیر چندانی در رفع گرفتگی بینی کودکان که بر اثر علل دیگر است (غیر از خشکی هوا) ندارند. محلول‌های مخصوص بخور نیز تاثیر اثبات شده‌ای در کاهش علائم سرماخوردگی ندارند. در صورتی که دستگاه‌های بخور سرد به درستی تمیز نشوند می‌توانند میکروب و قارچ را در هوا پخش کنند که توسط کودک تنفس می‌شود.

درمان خانگی گرفتگی بینی کودکان


توجه کنید که کودک شما خواب کافی داشته باشد. این کار واقعا به آن‌ها کمک زیادی می‌کند که نیروی بدنی مورد نیاز خود را بازیابند. زمانی که کودک به خواب می‌رود به یاد داشته باشید که زیر سر او باید کمی بلند باشد تا به شکل صحیح بخوابد. گرفتگی بینی کودکان در خواب ممکن است با این کار برطرف شود. با بالا بودن سر نسبت به بدن، کودک می‌تواند بهتر نفس بکشد. این حالت همچنین به رفع گرفتگی کمک می‌کند.