علت، علائم و درمان صافی سر نوزاد(پلاژیوسفالی)

پلاژیوسفالی که سندرم سر تخت یا نامتقارن بودن شکل سر نوزاد نیز نامیده می‌شود اختلالی بسیار رایج و قابل‌ درمان است که باعث می‌شود یک طرف سر کودک صاف به نظر برسد. صافی سر نوزاد زمانی ایجاد می‌شود که جمجمه‌ی نرمال نوزاد به دلیل فشار مکرر روی یک قسمت از سر در یک ناحیه مسطح می‌شود. بسیاری از نوزادان به دلیل قرار دهی مکرر سر در یک وضعیت دچار پلاژیوسفالی می‌شوند. این بیماری بیشتر در نوزادان نارس اتفاق می‌افتد زیرا جمجمه آن‌ها بسیار انعطاف‌پذیر است. درمان صافی سر نوزاد معمولاً شامل انجام تمرینات ویژه، تغییر حالت خواب و یا استفاده از هدبندهای اصلاحی و یا استفاده از بالش‌ فرم دهی سر نوزاد است.

 سندروم سر تخت، شانس بالایی برای داشتن زندگی عادی دارند. آن‌ها می‌توانند به‌ طور طبیعی رشد کنند و درمان شوند و بعید است که باعث اختلال در رشد و عملکرد مغز آن‌ها شود. با این‌ حال اگر سر صاف بدون درمان باقی بماند کودکان ممکن است در معرض خطر بیماری‌های پیشرفته عصبی یا روحی قرار بگیرند. کودکان مبتلا به سر تخت حاد مانند کرانویوسونوستوز احتمالاً به مراقبت‌های پزشکی نیاز دارند تا بروز مشکلات مداوم یا جدید را کنترل کنند. اگر در مورد شکل سر نوزاد خود نگران هستید یا اگر متوجه شده‌اید که کودک شما زمانی که بر پشت قرار دارد، سر خود را فقط به یک سمت می‌چرخاند بهتر است برای جلوگیری از بروز عوارض بعدی با متخصص اطفال صحبت کنید. جهت دریافت نوبت مشاوره یا رزرو وقت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره  03136826450  تماس بگیرید.

علل


اکثر نوزادان مبتلا به صافی سر همیشه در یک موقعیت می‌خوابند. مطالعات نشان می‌دهد که نوزادانی که دائماً به پشت خوابیده‌اند بیشتر به پلاژیوسیفالی دچار می‌شوند. علل دیگر صافی سر نوزاد عبارت‌اند از:

  •  موقعیت رحم: از آنجا که جمجمه نوزاد بسیار نرم است در روند طبیعی زایمان شکل سرشان کمی نامتقارن می‌شود اما این اتفاق باعث ایجاد صافی سر نوزاد نمی‌شود. مادرانی که چندقلو زایمان می‌کنند یا رحم کوچکی دارند احتمال داشتن نوزاد مبتلا به پلاژیوسفالی را افزایش می‌دهند.
  •  نارسایی: بسیاری از نوزادان نارس برای بهبود وضعیتشان باید دوره‌ی طولانی‌ مدت را در موقعیتی ثابت در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان در دستگاه سپری کنند که منجر به بروز سر صاف در کودکان می‌شود.
  •  تورتیکولی عضلانی: تورتیکولی عضلانی در واقع کوتاه شدن عضله در یک طرف گردن است و باعث می‌شود که سر در یک‌جهت شیب پیدا کند.

علائم


موقعیت صافی سر نوزاد بسته به اینکه کدام قسمت از جمجمه صاف است می‌تواند متفاوت باشد. تشخیص صافی سر گاهی آسان و گاهی دشوار است.

  •  اغلب فقط در پشت سر کودک یک ناحیه مسطح وجود دارد.
  •  گاهی اوقات پیشانی و صورت نیز ناهموار است.
  •  معمولاً صافی در یک طرف سر نسبت به‌ طرف دیگر بیشتر است که باعث نامتقارن بودن شکل سر می‌شود. این اتفاق به این دلیل می‌افتد که بچه‌ها دوست دارند در یک سمت بیشتر از سمت دیگر بمانند.
  •  گاهی اوقات صافی سر تنها در وسط پشت سر تأثیر می‌گذارد. صافی پشت سر نوزاد زمانی می‌افتد که کودک همیشه بدون چرخش به پشت دراز می‌کشد.

وجود قسمت‌های تخت در سر کودک امری شایع است و همیشه به این معنی نیست که مشکلی وجود دارد.

تفاوت بین پلاژیوسیفالی و کرانویوزونوستوز


کرانویوزونوستوز بسته شدن زودهنگام یک یا چند مفصل است که جمجمه را به هم متصل می‌کند. بر خلاف پلاژیوسفالی، این وضعیت ممکن است اندازه جمجمه را محدود کند، فشار داخل جمجمه را افزایش دهد و موجب آسیب مغز شود. در پلاژیوسفالی، بسته شدن مفصل جمجمه وجود ندارد.

تشخیص


پزشکان توصیه می‌کنند که به سر نوزاد به‌ طور مستقیم از بالا نگاه کنید. اگر والدین منطقه‌ای مسطح ثابت را روی سر نوزاد تشخیص دهند، می‌توانند با گرفتن عکس وضعیت را کنترل کنند. برای تشخیص این اختلال، پزشک سر کودک را برای هریک از نشانه‌های زیر بررسی می‌کند:

  •  رگه‌های استخوان
  •  مناطق مسطح
  •  پیشانی ناهموار
  •  صورت نامتقارن
  •  گوش‌هایی که متفاوت از یکدیگر هستند.

پزشک همچنین روند رشد کودک را بررسی می‌کند. بعضی از کودکان مبتلا به این بیماری اختلال رشد خفیف دارند. برای تشخیص سندرم سر تخت در نوزادان نیازی به آزمایش نیست. اگر پزشک مشکوک به صافی سر نوزاد مادرزادی باشد ممکن است آزمایش‌های دیگری مانند اشعه ایکس را تجویز کند.

درمان صافی سر نوزاد


بسیاری از کودکان مبتلا به پلاژیوسفالی تحریک‌پذیر به هیچ‌ وجه نیازی به درمان ندارند، زیرا این وضعیت می‌تواند به‌طور طبیعی با رشد کودک و شروع به نشستن او بهبود یابد. در کودکانی که درمان صافی سر برایشان ضروری است مهم است که بین چهار تا هشت‌ماهگی به پزشک مراجعه شود به این دلیل است که بیشترین مقدار اصلاح سر صاف قبل از 12 ماهگی رخ می‌دهد. صافی سر نوزاد اغلب با یک یا چند روش غير جراحی درمان می‌شود.

تغییر موقعیت

تغيير وضعيت خواب و استراحت كودكان باعث می‌شود تا از افزايش فشار فقط بر يك منطقه جلوگیری شود و از صافی سر جلوگیری شود. پزشک ممکن است توصیه کند:

  •  نوزاد زمان‌هایی را هم بر شکم خود بگذراند.
  •  تغییر موقعیت کودک هنگام خواب بر پشت
  •  حصول اطمینان از اینکه کودک هنگامی که بیدار است بیش‌ از حد بر پشت نخوابد.

تمرینات

بسیاری از نوزادان مبتلا به پلاژیوسفالی به‌ ویژه کسانی که با تورتیکولی عضلانی، که عدم تعادل عضلات گردن است، متولد شده‌اند می‌توانند از تمرینات خاص گردن بهره‌مند شوند.

گهواره پلاژیو

گهواره پلاژیو برای استفاده در نوزادان 3 ماهه و کوچک‌تر قابل‌ استفاده است که برای کاهش و جلوگیری از صاف شدن سر نوزادان کاربرد دارد. گهواره پلاژیو هر زمانی که کودک به پشت قرار دارد، زیر سر او قرار می‌گیرد و گردن را پشتیبانی می‌کند و یک فضای توخالی ایجاد می‌کند که به‌ تدریج سر نوزاد را تغییر می‌دهد و اجازه می‌دهد تا با گذشت زمان به درستی رشد کند.

کلاه اصلاحی

کلاه‌های اصلاحی برای درمان موفقیت‌آمیز صافی سر نوزاد مورد استفاده قرار گرفته‌اند. این کلاه در نوزادان 4 تا 8 ماهه که دارای سطح نرمال متوسط تا شدید هستند مؤثر است. کلاه ایمنی دارای پوسته سبک پلاستیکی با یک لایه فوم است. این کلاه مثل یک بریس جهت هدایت رشد جمجمه کودک عمل می‌کند. این کلاه باید توسط پزشک تجویز شود و به‌ دقت تحت نظر او باشد زیرا با رشد کودک، کلاه به تنظیمات دوره‌ای نیاز خواهد داشت. کلاه اصلاحی جمجمه کودک را فشرده نمی‌کند، اما باعث رشد سر در مناطق مسطح می‌شود و می‌تواند شکل سر را به‌ آرامی اصلاح کند. برای کسب بهترین نتیجه از این کلاه نوزادان باید حدود 23 ساعت در روز در حدود 3 تا 6 ماه آن را بپوشند. توجه به این نکته نیز لازم است که تعداد اندکی از مردم هستند که سرشان کاملاً گرد است. حتی استفاده از کلاه و درمان صافی سر نوزاد با آن به این معنی نیست که سر کودک کاملاً گرد شده است.

پیشگیری از صافی سر نوزاد


موقعیت سر نوزاد باید در زمان خواب‌ و بیداری تغییر کند. بعضی از کارهایی که والدین می‌توانند انجام دهند تا در معرض صاف شدن سر نوزاد قرار نگیرد عبارت‌اند از:

در زمان خواب

برای کاهش خطر ابتلا به سندرم مرگ ناگهانی نوزاد باید کودک همیشه روی پشت خوابیده باشد. با این حال مهم است که موقعیت سر او را با تغییر وضعیت سر بین سمت چپ و راست در زمان خواب تغییر دهید.

موقعیت خواب

جای بچه را در انتهای تختخواب قرار دهید یا جای تختخواب در اتاق را عوض کنید. بچه‌ها اغلب دوست دارند به اشیاء ثابت مانند پنجره یا نقاشی‌های دیواری نگاه کنند. تغییر وضعیت تخت، آن‌ها را تشویق به نگاه کردن از زوایای مختلف می‌کند.

زمان بازی

وقتی کودک بیدار است او را روی شکم یا پهلو قرار دهید تا بازی کند. والدین همچنین می‌توانند موقعیت اسباب‌بازی‌هایی را که کودک آن‌ها را دوست دارد و به آن‌ها نگاه می‌کند را تغییر دهند.

وضعیت گرفتن و نگه‌داشتن کودک را تغییر دهید

به‌ عنوان مثال از گهواره استفاده کنید،هنگام بغل کردن اطفال آنها را صاف نگه دارید، اطفال را روی بازوی والدین به شکم یا پهلو حمل کنید.