علت، علائم و درمان حساسیت (آلرژی) غذایی در کودکان

حساسیت غذایی، واکنش غیرطبیعی بدن به یک غذای خاص است. باید به خاطر داشته باشید که حساسیت غذایی با عدم تحمل یک غذا تفاوت دارد، حساسیت غذایی تاثیری بر سیستم ایمنی نمی‌گذارد این در حالی است که برخی از علائم آنها مشترک است. قبل از بروز حساسیت غذایی، باید کودک حساس حداقل یک بار از آن ماده غذایی خورده باشد یا آن ماده از طریق شیر مادر وارد بدن او شده باشد. به این ترتیب اگر کودک شما برای بار دوم به یک غذای خاص واکنش نشان داد، علائم حساسیت بروز می‌کنند. در این هنگام آنتی‌بادی‌ها به آن ماده غذایی واکنش نشان می‌دهند و هیستامین‌ها ترشح می‌شوند که می‌توانند منجر به بروز کهیر، آسم و سایر علائم شوند.

همه افراد ممکن است در هر سنی حساسیت غذایی داشته باشند اما معمولا کودکان را بیشتر درگیر می‌کند. هر زمان که غذای حساسیت‌زا خورده شود، علائم آن بروز می‌کنند. این علائم در افراد مختلف، متفاوت است و کودکان هر بار که یک ماده غذایی حساسیت‌زا را می‌خورند علائم مختلفی را نشان می‌دهند. واکنش به مواد حساسیت‌زا می‌تواند بر پوست، مجرای تنفسی، دستگاه گوارش و سیستم قلبی عروقی تاثیر بگذارد. نمی‌توان دفعات بعد شدت واکنش بدن را نسبت به یک ماده حساسیت‌زا پیش‌بینی کرد، باید به والدین این کودکان در خصوص ریسک آنافیلاکسی، یک حساسیت کننده که با تزریق به موقع اپی‌نفرین (آدرنالین) درمان می‌شود، مشاوره داد. در صورتی که در کودک خود به حساسیت غذایی مشکوک شده‌اید به متخصص اطفال مراجعه کنید، او پس از معاینه کودک و کسب اطلاعاتی درباره پیشینه پزشکی و خانوادگی شما در خصوص آزمایشاتی که باید انجام شود و استفاده از این اطلاعات برای تشخیص حساسیت غذایی تصمیم‌گیری می‌کند. تشخیص زودهنگام حساسیت دوران کودکی می‌توانند باعث بهبود کیفیت زندگی کودک و پیشگیری از بروز مجدد حساسیت و کاهش تعداد روزهای غیبت کودک از مدرسه شود. جهت دریافت مشاوره و یا رزرو نوبت درکلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌ 03136826450 تماس بگیرید.

معمولا چه غذاهایی بیشتر باعث حساسیت غذایی می‌شوند؟


حدود ۹۰ درصد از حساسیت غذایی در کودکان توسط هشت ماده زیر ایجاد می‌شود:

  •  شیر
  •  تخم‌مرغ
    گندم
  •  دانه سویا
  •  مغزهای درختان
  •  ماهی
  •  بادام‌ زمینی
  •  صدف خوراکی

علائم حساسیت غذایی در کودکان


علائم و نشانه‌های حساسیت غذایی در کودکان می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشند. شروع واکنش اولیه که با ایجاد برخی مشکلات همراه است به معنای مشابه بودن همه واکنش‌ها نیست. یک ماده غذایی که بار اول با علائم خفیفی همراه است می‌توانند بار دوم مشکلات جدی‌تری را به وجود بیاورد. علائم حساسیت خفیف غذایی عبارتند از:

  •  تورم صورت، لب‌ها و یا چشم‌ها
  •  کهیر یا تاول زدن پوست
  •  دردهای شکمی و استفراغ

علائم حساسیت شدید غذایی عبارتند از:

  •  اختلال در فرآیند تنفس
  •  تورم زبان، تورم و بسته شدن گلو
  •  اختلال در تکلم و یا خشن‌دار شدن صدا
  •  خس‌خس سینه یا سرفه مداوم
  •  سرگیجه و یا زمین خوردن
  • رنگ پریدگی و بی‌حالی

ممکن است علائم و نشانه‌های حساسیت غذایی در کودکان به سایر مشکلات و بیماری‌ها شباهت داشته باشد. به این ترتیب بهتر است برای تشخیص آلرژی غذایی در کودکان به متخصص اطفال مراجعه کنید.

تشخیص حساسیت غذایی


پزشک برای تشخیص حساسیت غذایی در کودکان، سوالات دقیق را درباره پیشینه پزشکی کودک و علائمی که دارد مطرح می‌کند. به این ترتیب باید برای پاسخ به سوالات زیر آماده باشید:

  •  کودک چه چیزی و چه مقدار خورده است؟
  •  کودک چه علائمی دارد و چه مدت طول کشیده است؟

پزشک پس از کسب اطلاعات درباره پیشینه کودک، انجام آزمایشات خون و پوست را تجویز می‌کند که حضور یا عدم حضور آنتی‌بادی‌های ایمونوگلوبین E را در بدن کودک نشان می‌دهند.

آزمایشات تحریک پوست

نتایج آزمایشات تحریک پوست ظرف مدت ۲۰ دقیقه آماده می‌شود. مایعی که حاوی مقدار کمی از ماده حساسیت‌زا است روی پوست باز و یا کمر کودک قرار داده می‌شود. سپس خراش کوچکی روی پوست ایجاد می‌شود پزشک اجازه می‌دهد مایع به زیر پوست نفوذ کند. انجام این آزمایش، با درد چندانی همراه نیست اما ممکن است بیمار احساس ناراحتی کند. در صورتی که نتیجه آزمایش مثبت باشد در محل مورد نظر کهیر ایجاد می‌شود (که شبیه نیش حشرات است). برای اطمینان بیشتر، مایعی که فاقد مواد غذایی حساسیت‌زا است همانند مرحله قبل روی پوست قرار داده می‌شود، در این حالت نباید هیچ‌گونه واکنشی مشاهده شود و نقاط محل آزمایش باید با یکدیگر متفاوت باشند.

آزمایشات خون

آزمایش خون که نسبت به آزمایش پوست از دقت کمتری برخوردار است، در آزمایش خون نسبت آنتی‌بادی ایمونوگلوبین E را به ماده غذایی مورد نظر اندازه‌گیری می‌کنند. ظرف مدت یک هفته نتایج آماده می‌شود و به صورت شاخص عددی در اختیار پزشک قرار داده می‌شوند. پزشک از نتایج این آزمایشات برای تشخیص حساسیت غذایی در کودکان استفاده می‌کند. مثبت بودن نتایج ضرورتا به معنای وجود حساسیت نیست، این در حالی است که منفی بودن نتایج برای رد حساسیت غذایی بسیار مفید است. در برخی موارد پزشک تصمیم می‌گیرد از چالش غذای خوراکی استفاده کند که دقیق‌ترین روش برای تشخیص حساسیت غذایی است. در انجام این روش که با تمهیدات خاص پزشکی در یک بازه زمانی ویژه مقادیر کمی از محرک مورد نظر به بیمار داده می‌شود، سپس بیمار تحت نظر قرار می‌گیرد تا بروز حساسیت مشاهده و تاثیر گردد. این آزمایش زمانی انجام می‌شود که پیشینه پزشکی بیمار دارای ابهام باشد و آزمایشات خون و پوست چیزی را نشان ندهند. این روش برای تشخیص پیشرفت حساسیت مفید است.

درمان حساسیت غذایی در کودکان


اگر پزشک تشخیص دهد که کودک حساسیت غذایی دارد، برای درمان حساسیت غذایی والدین می‌خواهند اطلاعات کاملی را درباره غذاهایی که باید از مصرف آنها اجتناب کرد، نحوه خواندن برچسب‌ها و نحوه شناسایی و تشخیص علائم اولیه حساسیت غذایی به دست بیاورند. هیچ دارویی برای پیشگیری از حساسیت غذایی در کودکان وجود ندارد. قدم اصلی، اجتناب از مصرف غذاهایی است که باعث حساسیت می‌شوند. پس از مراجعه به پزشک و شناسایی مواد غذایی حساسیت‌زا برای کودکان، باید از مصرف آنها خودداری کرد، پرهیز از خوردن این مواد غذایی و سایر غذاهای مشابه در آن گروه غذایی یک اقدام بسیار مهم و حیاتی است. اگر مادر از سینه خود به کودکش شیر می‌دهد باید از خوردن غذاهایی که کودک به آنها حساسیت دارد خودداری کند. مواد غذایی حساسیت‌زا از طریق شیر مادر وارد بدن کودک می‌شود و باعث ایجاد حساسیت می‌شود. اگر کودک قادر به خوردن برخی غذاهای خاص نیست باید ویتامین و مواد معدنی را به بدن او برسانید. در برخی موارد که کودک حساسیت شدید غذایی دارد، پزشک یک کیت اورژانسی که حاوی اپی‌نفرین است را در اختیار والدین قرار می‌دهد که در مواقع ضروری به کودک تزریق کنند و بدین وسیله از بروز علائم حساسیت شدید بدن جلوگیری شود. گاهی اوقات سه یا شش ماه بعد، پزشک به کودک مقدار معینی از غذایی که به آن حساسیت داشته است را می‌دهد تا حساسیت بدن او را بررسی کند. در کودکان معمولا اکثر حساسیت‌ها موقتی هستند و معمولا کودک می‌تواند پس از سن سه یا چهار سالگی این مواد غذایی را تحمل کند.

پیشگیری از حساسیت غذایی


نمی‌توان از بروز حساسیت غذایی در کودکان جلوگیری کرد، اما می‌توان با رعایت موارد زیر آن را به تاخیر انداخت:

  •  در صورت امکان در شش ماه اول نوزاد از سینه مادر تغذیه کند.
  •  تا زمانی که کودک به شش ماهگی نرسیده است از دادن غذاهای جامد به او خودداری کنید.
  •  در یک سال اول از دادن شیر گاو، تخم‌مرغ، بادام‌زمینی، ماهی و گندم به کودک خود خودداری کنید.