علت، علائم و درمان التهاب لوزه ها (عفونت لوزه یا تونزيليت) در کودکان

ورم لوزه (Tonsillitis) عبارت است از التهاب لوزه‌ها، یعنی همان دو غده‌ی بیضی‌ شکل در عقب گلو که هرکدام در یک‌ طرف گلو قرار دارند. از آنجایی‌ که درمان مناسب برای التهاب و ورم لوزه‌ها به علت آن بستگی دارد، تشخیص سریع و دقیق آن بسیار مهم است. التهاب لوزه‌ها اگر علت ویروسی داشته باشد و یا علت باکتریایی، راهکارهای مراقبت در خانه می‌تواند باعث آرام‌تر شدن کودکتان و بهتر گذراندن دوره‌ی بهبودی او می‌شوند. عمل جراحی برای برداشتن لوزه‌ها که زمانی یک روش رایج برای درمان التهاب یا عفونت لوزه‌ها بود، معمولاً تنها زمانی انجام می‌گیرد که التهاب و عفونت باکتریایی مکرراً رخ می‌دهد، نسبت به درمان‌های دیگر واکنشی نشان نمی‌دهد و یا باعث بروز مشکلات جدی‌تری شده باشد.

لوزه‌ها، خط اول سیستم ایمنی بدن برای مقابله با باکتری‌ها و ویروس‌هایی هستند که از راه دهان کودک وارد می‌شوند. این نقش ممکن است باعث شود تا لوزه‌های کودک نسبت به عفونت و التهاب بسیار آسیب‌پذیر باشند. اگر کودکتان علائمی دارد که ممکن است دال بر التهاب لوزه‌ها باشند، اقدام برای تشخیص دقیق آن بسیار حائز اهمیت است. اگر کودکتان دچار گلودرد و مشکل در بلع شده باشد یا علائم دیگری که ممکن است نشانه‌ای از بروز التهاب لوزه‌ها باشند، بهتر است که برای جلوگیری از بروز مشکلات بیشتر، به یک متخصص اطفال مراجعه کنید. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌  03136826450  تماس بگیرید.

علت‌ التهاب لوزه


التهاب و ورم لوزه‌ها اغلب اوقات از طریق ویروس‌های شایعی ناشی می‌شوند، اما عفونت‌های باکتریایی نیز ممکن است دلیل بروز این مشکل باشند. شایع‌ترین باکتری که سبب بروز التهاب لوزه می‌شود باکتری استرپتوکوک پیوژن (Streptococcus pyogenes، استرپتوکوک‌های گروه A) است، باکتری که موجب گلودرد میکروبی یا استرپتوکوکی می‌گردد. اشکال دیگر این باکتری و باکتری‌های دیگر نیز ممکن است باعث بروز التهاب و عفونت لوزه‌ در کودکان شوند.

عوامل خطر


عوامل خطرزا برای التهاب لوزه‌ها عبارت‌اند از:

  •  سن پایین: التهاب لوزه‌ها اکثر اوقات در کودکان رخ می‌دهد، البته بروز این بیماری در کودکان کمتر از دو سال بسیار نادر است. التهاب لوزه‌ها با منشأ باکتریایی در کودکان سنین 5 تا 15 سال رایج‌ترین نوع این بیماری می‌باشد، درحالی‌که التهاب لوزه‌ی ویروسی در کودکان سنین پایین‌تر بیشتر شایع است.
  •  قرار گرفتن مکرر در معرض میکروب‌ها: کودکان سنین مدرسه ارتباط و تماس نزدیکی با هم سن و سالان خود دارند و مدام در معرض ویروس‌ها و باکتری‌هایی قرار می‌گیرند که می‌توانند سبب بروز التهاب لوزه شوند.

علائم


علائم و نشانه‌های شایع در التهاب لوزه‌ها عبارت‌اند از:

  •  لوزه‌های قرمز و متورم
  •  پوشش یا لکه‌های سفید یا زردرنگی روی لوزه‌ها
  •  گلودرد
  •  مشکل و احساس درد در قورت دادن غذا
  •  تب
  •  بزرگ شدن و سوزش غدد (گره‌های لنفاوی) در ناحیه‌ی گردن
  •  صدای خش‌دار، خفه یا تو گلویی
  •  بد بو بودن دهان
  •  دل‌درد، خصوصاً در کودکان سنین پایین‌تر
  •  خشکی گردن
  •  سردرد

در کودکان سنین پایین‌تری که قادر به توصیف علائم و وضعیت خود نیستند، علائم التهاب لوزه می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  •  سرازیر شدن آب دهان به خاطر مشکل و احساس درد در هنگام قورت دادن غذا
  •  امتناع کردن از خوردن غذا
  •  نق‌نق کردن و بی‌قراری غیرمعمول

مشکلات ناشی از التهاب لوزه


التهاب یا ورم ناشی از عفونت و التهاب مکرر یا همیشگی (مزمن) لوزه‌ها می‌تواند منجر به بروز مشکلاتی گردد، از جمله:

  •  مشکل در تنفس
  •  وقفه در تنفس در هنگام خواب (آپنه‌ی انسدادی خواب)
  •  عفونتی که به بافت‌های اطراف نیز سرایت می‌کند (سلولیت لوزه‌ای).
  •  عفونتی که منجر به انباشته شدن چرک در پشت لوزه می‌شود (آبسه‌ی پریتونسیلر).

اگر التهاب لوزه‌ی ناشی از استرپتوکوک A یا شکل دیگری از این باکتری درمان نشوند یا اگر درمان با داروهای آنتی‌بیوتیک کافی نباشد، خطر ابتلای کودک به اختلالات کمیابی مانند موارد زیر بیشتر خواهد شد:

  •  تب روماتیسمی، یک اختلال التهابی است که روی قلب، مفاصل و بافت‌های دیگر تأثیرگذار است.
  •  گلومرولونفریت متعاقب استرپتوکوک، یک اختلال التهابی در کلیه‌ها می‌باشد که منجر به دفع ناکافی مایعات زائد و اضافی از خون می‌شود.

تشخیص


متخصص اطفال کار تشخیص را با معاینه‌ی فیزیکی آغاز می‌کند که شامل مراحل زیر می‌باشد:

  •  با استفاده از یک چراغ مخصوص معاینه، گلو و احتمالاً گوش و بینی کودک را می‌بیند، زیرا ممکن است محل تجمع عفونت باشند.
  •  راش‌های پوستی را جستجو و بررسی می‌کند که به نام تب مخملک می‌شناسند و با برخی از موارد گلودرد میکروبی ارتباط دارد.
  •  گلوی کودک را به‌آرامی لمس می‌کند تا تورم غدد (گره‌های لنفاوی) را چک کند.
  •  با یک گوشی معاینه، به تنفس کودک گوش می‌دهد.
  •  بزرگی طحال را بررسی می‌کند (برای رسیدگی به بیماری مونو نوکلئوز که ممکن است سبب التهاب لوزه‌ها نیز شود).

برداشتن نمونه از گلو

با این روش آزمایش ساده، پزشک یک سواب استریل را روی قسمت پشت گلوی کودک می‌کشد تا نمونه‌ای از ترشحات را به دست آورد. این نمونه، برای تشخیص عامل باکتری استرپتوکوک، در آزمایشگاه بررسی و آزمایش می‌شود. بسیاری از کلینیک‌ها دارای تجهیزات آزمایشگاهی هستند که می‌توانند نتیجه‌ی این آزمایش را در طی چند دقیقه ارائه دهند. اگرچه، برای داشتن نتیجه‌ای مطمئن‌تر معمولاً این نتیجه را به آزمایشگاه می‌فرستند که نتایج در طی 24 ساعت یا 48 ساعت بعد داده می‌شود.
اگر نتیجه‌ی سریع آزمایش در کلینیک مثبت باشد، تقریباً با اطمینان می‌توان گفت که کودک به عفونت باکتریایی مبتلا است. اگر جواب آزمایش منفی باشد، احتمالاً کودک دچار عفونت ویروسی می‌باشد. اگرچه، پزشک برای تعیین علت بروز عفونت، منتظر نتیجه‌ی آزمایشگاه خواهد ماند.

آزمایش خون

پزشک ممکن است انجام آزمایش خون یا CBC از خون کودک را توصیه کند. نتیجه‌ی این آزمایش که می‌تواند اغلب در یک کلینیک انجام بگیرد، نشان‌ دهنده‌ی تعداد انواع سلول‌های خونی می‌باشد. نمایش آنچه که بالا رفته است، آنچه که نرمال است و یا آنچه که پایین‌تر از حد نرمال است می‌تواند نشان دهد که آیا یک عفونت احتمالاً ناشی از عامل باکتریایی ست یا ویروسی. اغلب برای تشخیص گلودرد میکروبی به آزمایش خون نیازی نیست. اگرچه اگر تست آزمایشگاهی گلودرد میکروبی منفی باشد، ممکن است برای کمک به تعیین علت التهاب لوزه به آزمایش خون نیاز باشد.

درمان التهاب لوزه


داروهای آنتی‌بیوتیک

اگر التهاب لوزه‌ها ناشی از عفونت باکتریایی باشد، پزشک اطفال یک دوره مصرف داروهایی آنتی‌بیوتیک را توصیه خواهد کرد. در اکثر درمان‌های آنتی‌بیوتیکی که معمولاً برای التهاب لوزه‌ی ناشی از استرپتوکوک گروه A تجویز می‌شوند، پنی‌سیلین خوراکی برای 10 روز باید مصرف شود. اگر کودک نسبت به پنی‌سیلین حساسیت داشته باشد، پزشک آنتی‌بیوتیک دیگری را برای او تجویز خواهد کرد. کودک باید دوره‌ی مصرف آنتی‌بیوتیک را طبق تجویز دکتر کامل کند حتی اگر علائم آن کاملاً از بین رفته باشد. عدم مصرف کامل داروها ممکن است باعث بدتر شدن عفونت و یا سرایت کردن آن به قسمت‌های دیگر بدن گردد. خصوصاً کامل نکردن دوره‌ی درمان انتی بیوتیک می‌تواند سبب افزایش خطر ابتلا به تب روماتیسمی و التهاب شدید کلیه در کودک شود.

جراحی

روش جراحی برای برداشتن لوزه‌ها (عمل لوزه) ممکن است برای درمان التهاب لوزه‌ی مکرر و بازگشت‌پذیر، التهاب لوزه‌ی مزمن یا التهاب لوزه‌ی باکتریایی که نسبت به درمان‌های دارویی واکنشی نشان نمی‌دهد، به کار برده شود. به‌ طورکلی، التهاب لوزه‌ی مکرر به این صورت مشخص می‌شود:

  •  ابتلا به التهاب لوزه بیش از هفت بار در سال
  •  ابتلا به التهاب لوزه بیش از چهار تا پنج بار در سال در هر یک از دو سال قبل
  •  بیش از سه بار ابتلا در سال در هر یک از سه سال گذشته

عمل لوزه در کودکان معمولاً به‌ صورت عمل سرپایی انجام می‌شود، مگر آنکه سن کودک بسیار کم باشد، وضعیت سلامتی پیچیده و دشواری داشته باشد یا اگر احتمال بروز مشکلاتی در حین جراحی وجود داشته باشد. از این‌ رو کودک باید قادر باشد که همان روز جراحی به خانه برگردد. دوره‌ی کامل بهبودی بعد از جراحی لوزه در کودکان بین 7 تا 14 روز خواهد بود.

درمان خانگی

اگر علت التهاب لوزه یک عامل ویروسی باشد، راهکارهای خانگی می‌توانند تنها درمان این بیماری باشند. در این مورد پزشک هیچ داروی آنتی‌بیوتیکی را تجویز نخواهد کرد. کودک در طی ده روز بهبود خواهد یافت. روش‌های درمان خانگی برای دوران بهبودی شامل موارد زیر می‌باشند:

  •  کودک را وادار به استراحت کنید.
  •  مایعات کافی به او بدهید.
  •  غذاها و نوشیدنی‌هایی که خوردنشان راحت است به او دهید. مایعات گرم مانند غذاهای آبکی یا سوپ، چای یا آب گرم با عسل و درمان‌های سرد مانند تکه‌های یخ که می‌تواند درد گلو را کاهش دهد.
  •  غرغره کردن آب‌نمک، اگر کودک می‌تواند غرغره کند، یک محلول آب‌نمک که حاوی 1 قاشق چای‌خوری نمک در نصف لیوان آب گرم (237 میلی‌لیتر) می‌باشد می‌تواند به کاهش گلودرد کمک کند. از کودکتان بخواهید که محلول را غرغره کند و سپس آن را بیرون بریزد.
  •  هوا را مرطوب نگه‌دارید.
  •  از استفاده از مواد محرک و حساسیت‌زا خودداری کنید.

پیشگیری


میکروب‌هایی که باعث بروز التهاب لوزه‌ی ویروسی یا باکتریایی می‌شوند، مسری می‌باشند، بنابراین بهترین راه برای پیشگیری از آن، رعایت بهداشت است. به کودکتان یاد دهید که:

  •  دست‌های خود را همیشه کاملاً بشوید، خصوصاً بعد از دستشویی رفتن و قبل از غذا خوردن
  •  از خوردن در ظرف غذا، لیوان، بطری‌های آب یا وسایل شخصی دیگران خودداری کند.
  •  بعد از اینکه التهاب لوزه در او مشخص شد، مسواک خود را عوض کند.