علائم، عوارض و درمان بیماری سلیاک در کودکان

در کودکان مبتلا به بیماری سلیاک، هر گونه تماس با گلوتن (گروهی از پروتئین‌های غذایی) باعث واکنش سیستم دفاعی (ایمنی) بدن می‌شود. این پاسخ ایمنی به گلوتن- صرف نظر از جایی که تماس با بدن اتفاق می‌افتد، عمدتا باعث آسیب به پوشش روده (روده کوچک) می‌شود. به همین دلیل است که بیماری سلیاک یک بیماری خود ایمنی نامیده می‌شود.
روده کوچک سالم با برجستگی‌های کوچک انگشت مانند (به نام ویلی) پوشیده شده است که روی سطح آن ایستاده‌اند. ویلی سطح در دسترس برای جذب مواد مغذی از مواد غذایی را افزایش می‌دهد. هنگامی که کودکان مبتلا به بیماری سلیاک در معرض گلوتن قرار می‌گیرند، واکنش ایمنی ناشی از آسیب به ویلی، که آن را مسطح می‌کند باعث واکنش خود ایمنی می‌شود. در نتیجه، جذب مواد مغذی با مشکل رو به رو می‌گردد که سوء جذب نامیده می‌شود.

اگر فکر می‌کنید کودک شما ممکن است بیماری سلیاک داشته باشد، بسیار مهم است که توسط متخصص اطفال بررسی شود. یک رژیم غذایی بدون هیچ گونه گلوتن تنها درمان بیماری سلیاک کودک می‌باشد. مصرف حتی مقادیر کمی از گلوتن می‌تواند باعث آسیب روده شود و سبب بازگشت علائم می‌گردد. دنبال کردن یک رژیم غذایی بدون گلوتن نیاز به تطابق پدر و مادر و کودکان دارد. برخی از کودکان مبتلا به بیماری سلیاک دارای کمبود ویتامین یا مواد مغذی هستند. درباره مصرف یک مکمل مولتی ویتامین و چگونگی استفاده از مواد غذایی بدون گلوتن که غنی از مواد مغذی هستند، با متخصص اطفال صحبت کنید.
جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با  03136826450  تماس بگیرید.

عوامل خطر


این بیماری در مردم سراسر جهان و در هر سنی اتفاق می‌افتد. افراد در اثر ترکیبی از حساسیت ژنتیکی و عوامل محیطی به بیماری سلیاک مبتلا می‌شوند. اگر هر دوی شرایط فراهم باشند، برخی افراد به این بیماری دچار می‌شوند.
افراد دارای خویشاوند مبتلا به بیماری سلیاک یا افرادی که دارای شرایط ژنتیکی خاصی (مانند سندرم داون یا سندرم ترنر) هستند در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری سلیاک قرار دارند.
کودکانی که دارای یک بیماری خود ایمنی مانند دیابت نوع 1 هستند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های خود ایمنی دیگر مانند بیماری سلیاک می‌باشند.

علائم


برخی از علائم رایج بیماری سلیاک شامل اسهال، کاهش اشتها، درد شکم و نفخ، رشد ضعیف و کاهش وزن می‌باشد. بسیاری از کودکان در سن 6 ماهگی تا 2 سالگی تحت تشخیص قرار می‌گیرند، یعنی سنی که بیشتر کودکان برای اولین بار گلوتن را در غذاها تجربه می‌کنند.
فرد مبتلا به بیماری سلیاک ممکن است احساس خستگی کند و می‌تواند تحریک پذیر باشد. برخی دیگر نیز دچار خارش پوستی و آفت دهان می‌شوند. و در بعضی موارد، کودک ممکن است هیچ نشانه‌ای از خود بروز ندهد و سپس در اثر استرسی مانند یک صدمه، به صورت ناگهانی شروع به بروز مشکلات کند.

عوارض


گلوتن برای افرادی که دارای بیماری سلیاک هستند سمی است زیرا باعث ایجاد واکنش ایمنی می‌شود حتی اگر کودک نشانه‌ای بروز ندهد. اگر کودک همچنان در معرض گلوتن قرار گیرد، بیماری سلیاک در کودکان ممکن است به مشکلات بیشتری در آینده منجر شود، از جمله:

  • تراکم استخوان پایین (استئوپنی یا پوکی استخوان)
  • برخی سرطان‌های روده کوچک
  • سایر بیماری‌های خود ایمنی (به عنوان مثال مشکلات تیروئید)
  • کمبود ویتامین و مواد معدنی به دلیل سوء جذب
  • تشخیص

آزمایشات متعددی برای تشخیص بیماری سلیاک انجام شده است. کودک باید در حین آزمایش همچنان غذاهای حاوی گلوتن را مصرف کند. شروع یک رژیم غذایی بدون گلوتن یا اجتناب از گلوتن قبل از تکمیل آزمایشات ممکن است باعث نتایج نادرست آزمایشات شود.

آزمایش خون

اولین گام در آزمایش بیماری سلیاک آزمایش خون است. آزمایش خون نشان می‌دهد که آیا کودک دارای سطح بالایی از آنتی بادی‌ها (پروتئین‌ها) در برابر بافت ترگلوتامیناز (tTG) که بخشی از روده کوچک است، می‌باشد یا خیر. سطح این آنتی بادی‌ها معمولا در افراد مبتلا به بیماری سلیاک زیاد است (تا زمانی که رژیم غذایی آن‌ها حاوی گلوتن است)، اما در افراد بدون بیماری سلیاک تقریبا هیچگاه افزایش نخواهد یافت.

نمونه برداری از روده کوچک

اگر آزمایش خون سطح بالایی از آنتی بادی‌های tTG را نشان دهد، تشخیص باید با بررسی یک نمونه از پوشش روده کوچک از طریق میکروسکوپ تایید شود.
نمونه (که بیوپسی نامیده می‌شود) معمولا در طول آزمایشی به نام آندوسکوپی فوقانی برداشته می‌شود. این آزمایش شامل بلع یک وسیله انعطاف پذیر کوچک به نام آندوسکوپ است که در انتهای خود یک دوربین دارد. پزشک این آزمون را در حالی انجام می‌دهد که کودک بی‌حسی دریافت کرده است. دوربین به پزشک اجازه می‌دهد تا قسمت بالایی دستگاه گوارش را مشاهده کند و بخش‌های کوچکی (بیوپسی) از سطح روده کوچک را بردارد. انجام بیوپسی درد ندارد.

درمان


بیماری سلیاک یک بیماری مادام العمر است. هیچ درمان یا دارویی برای بیماری سلیاک وجود ندارد. تنها درمان آن یک رژیم غذایی بدون هیچگونه گلوتن برای تمام عمر است. رژیم غذایی به کنترل علائم کمک خواهد کرد و سلامت کودک را حفظ می‌نماید.
حتی اگر کودک نشانه‌ای از بیماری را نداشته باشد، به محض تشخیص باید از رژیم غذایی جدی بدون گلوتن برای درمان بیماری پیروی شود.
کودک همچنین باید از تماس پوست با محصولات گلوتن محافظت شود. محصولات حاوی گلوتن می‌تواند شامل مواد غذایی یا غیر غذایی (مانند کرم دست) باشد. تماس با گلوتن باعث ایجاد واکنش‌های پوستی در برخی افراد مبتلا به بیماری سلیاک می‌شود. همچنین ممکن است افراد مبتلا به بیماری سلیاک، زمانی که با گلوتن تماس پیدا می‌کنند، گلوتن را از پوست خود به دهان و روده خود منتقل کنند، که خطرناک است.
هنگامی که گلوتن از رژیم غذایی کودک حذف می‌شود، روده کوچک شروع به بهبود می‌کند. کودک احساس بهتری خواهد داشت و پس از حدود شش ماه دوری شدید از گلوتن، علائم بهبود می‌یابند.
اگر علائم کودک بهبود پیدا کرد، رژیم غذایی بدون گلوتن را متوقف نکنید. کودک احساس خوبی دارد، زیرا رژیم غذایی بدون گلوتن عمل می‌کند. اگر والدین رژیم غذایی بدون گلوتن را متوقف کنند، نشانه‌ها دوباره بازمی‌گردند و ویلی مسطح خواهد شد. حتی اگر کودک علائمی نداشته باشد، توقف رژیم غذایی بدون گلوتن باعث آسیب به ویلی و بازگشت تمام علائم قبلی می‌شود.
اگر علائم بیماری سلیاک در کودک بعد از شش ماه بهبود نیافت، با پزشک تماس بگیرید.

رژیم مناسب


رایج‌ترین غلات جهان (گندم، چاودار و جو) حاوی گلوتن هستند و گلوتن به بسیاری از غذاهای آماده اضافه می‌شود.
به طور کلی والدین باید از دادن مواد غذایی حاوی گندم، چاودار و جو به کودک اجتناب کنند.
میوه‌های تازه، سبزیجات، شیر، تخم مرغ، گوشت فرآوری نشده و مرغ، برنج، ذرت و سیب زمینی بدون گلوتن و بی‌خطر هستند. غلات به طور طبیعی بدون گلوتن مانند گندم سیاه، کینو و ارزن، منبع خوبی از مواد مغذی هستند، اما ممکن است به گندم آغشته باشند. این دانه‌ها و آرد فقط باید در صورتی مورد استفاده قرار گیرد که برچسب "بدون گلوتن" داشته باشند. برچسب روی غذاهای آماده و چاشنی‌ها را با دقت بخوانید، به مواد افزودنی، مانند تثبیت کننده‌ها یا امولسیفایرها که ممکن است شامل گلوتن باشند، توجه زیادی داشته باشید.
در ابتدا ممکن است کودک هنگام استفاده از محصولات لبنی دچار مشکل باشد؛ بسیاری از افراد مبتلا به بیماری سلیاک ممکن است موقتا دچار عدم تحمل لاکتوز نیز باشند. اگر علائم کودک پس از غذا خوردن یا نوشیدن مواد حاوی لاکتوز بدتر می‌شود، موقتا از لاکتوز اجتناب شود.
در حالی که جوی دوسر به طور طبیعی بدون گلوتن است، ممکن است در طول فرآوری به آرد آلوده شود. بنابراین، والدین باید مطمئن باشند که جو از طریق فرآیند پروتکل خلوص تولید می‌شود و بسته بندی به طور مشخص نشان دهد که این محصول بدون گلوتن است و در یک فرآیند بدون گلوتن تولید شده است. کودکانی که به تازگی تشخیص بیماری سلیاک در آنها انجام شده است، باید قبل از اضافه کردن جو به رژیم غذایی، صبر کنند تا روده‌شان بهبود پیدا کند. اگر جو دوسر بدون گلوتن به رژیم غذایی اضافه شود، باید با دستورالعمل پزشک انجام گردد. جوی دوسر معمولا به صورت کم به رژیم اضافه می‌شود و به تدریج در طول زمان افزایش می یابد تا از بروز علائم ناشی از افزایش فیبر در رژیم غذایی جلوگیری شود. نظارت دقیق بر علائم مهم است زیرا درصد کمی از افراد وجود دارد که نمی‌توانند پروتئین موجود در جو را تحمل کنند.