عفونت ادراری کودکان و نوزادان (دختر و پسر)؛ علت و درمان

دستگاه ادراری بخشی از بدن است که وظيفه توليد و دفع ادرار از بدن را بر عهده دارد. این دستگاه متشكل از مثانه، کلیه‌ها و لوله‌های اتصال‌دهنده آن‌ها است. ورود میکروب‌ها (كه باکتری نامیده می‌شوند) به دستگاه ادراری می‌تواند موجب ايجاد عفونت ادراری در کودکان گردد. عفونت‌های ادراری در کودکان می‌توانند عفونتی جدی در سراسر بدن ايجاد كند كه سپسيس ناميده میشود. اختلالات مربوط به عفونت ادراری بیشتر در نوزادان نارس، نوزادان تازه متولدشده، و كودکانی كه دارای انسداد جريان ادرار هستند، اتفاق می‌افتد.

درمان عفونت ادراری در کودکان ساده است، اما درمان زود هنگام از اهميت بسياری برخوردار می‌باشد. اين عفونت‌ها به‌ خودی‌ خود بهبود نمی‌یابند. عدم‌ تشخیص يا درمان عفونت ادراری در کودکان می‌تواند منجر به آسیب کلیه شود. اگر کودک شما از عفونت ادراری رنج می‌برد، به‌ منظور تشخيص و درمان مناسب به متخصص اطفال مراجعه كنيد. تشخیص صحيح (در مقایسه با تشخیص فرضی) شامل شناسایی باکتری ایجادکننده عفونت، حساسیت آنتی‌بیوتیکی آن و تعیین وجود عوامل خطر تشریحی یا عملکردی است كه كودك را مستعد ابتلا به عفونت كنونی می‌سازد. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها منجر به كشته شدن میکروب‌ها و بهبودی كودك می‌گردد. به‌ منظور اطمینان از مؤثر بودن آنتی‌بیوتیک‌ها، كودك بايد تمام دوزهای تجویز شده، حتی زمانی كه رو به بهبود است را مصرف كند. جهت دریافت مشاوره یا رزرو نوبت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌  03136826450  تماس بگیرید.

انواع


عفونت ادراری کودکان به انواع زير طبقه‌بندی می‌شود:

  • عفونت دستگاه ادراری فوقانی: عفونت کلیه يا مجاری ادرار، لوله‌هایی که کلیه‌ها را به مثانه متصل می‌کنند.
  • عفونت دستگاه ادراری تحتانی: عفونت مثانه (سيستيت) یا عفونت مجرای ادرار، لوله‌ای که ادرار را از مثانه دفع می‌کند.

عوامل خطر


عفونت ادراری در دختران شايع‌تر است، زیرا مجرای ادراری در آن‌ها کوتاه‌تر بوده و به مقعد نزدیک‌تر است. پسران زير 1 سال ختنه نشده نیز در معرض خطر بالاتری از عفونت ادراری قرار دارند. سایر عوامل خطر ابتلا به عفونت ادراري در کودکان عبارت‌اند از:

  • اختلال در دستگاه ادراری ( به‌عنوان‌ مثال يك كليه ناقص یا انسداد در مسیر جریان طبیعی ادرار)
  • برگشت (رفلاکس) غيرطبیعی ادرار از مثانه به مجاری ادرار و کلیه‌ها: این اختلال رفلاکس وزيكويورترال نام دارد و بسياری از كودكان مبتلا به عفونت ادراری با اين عارضه مواجه هستند.
  • عادات بهداشتی و توالت رفتن نامناسب
  • سابقه خانوادگی عفونت‌های دستگاه ادراری

علائم عفونت ادراری در کودکان


اکثر عفونت‌های ادراری کودکان در بخش تحتانی دستگاه ادراری، مجرای ادرار و مثانه اتفاق می‌افتد. این نوع از عفونت ادراری در کودکان، سیستیت نامیده می‌شود. یک کودک مبتلابه سیستیت ممکن است علائم زير را تجربه كند:

  • درد، سوزش، یا احساس خستگی هنگام ادرار
  • نياز به ادرار مكرر يا اضطرار برای ادرار (هرچند ممکن است تنها ميزان اندکی از ادرار دفع گردد.)
  • تب
  • بیدار شدن از خواب به‌دفعات برای رفتن به دستشویی
  • مشكلات خيس كردن، حتی اگر کودک برای توالت رفتن آموزش‌ دیده باشد‌.
  • دل‌ درد در ناحیه مثانه (معمولاً زیر ناف)
  • بوی نامطبوع ادرار که ممکن است كدر بوده و يا حاوی خون باشد.

عفونت‌هایی که به مجاری ادرار و کلیه‌ها منتقل می‌شوند پیلونفریت نامیده می‌شوند و معمولاً جدی هستند. این عفونت ادراری در کودکان نيز دارای علائم مشابه می‌باشد، اما کودک اغلب بیمارتر به نظر می‌رسد و احتمال تب (گاهی همراه با لرز)، درد پهلو و كمر، خستگی شدید و یا استفراغ در او بيشتر است.

تشخیص


پزشك يك معاينه فيزیکی انجام می‌دهد و در مورد علائم سؤال می‌کند. به‌ علاوه كودك به‌منظور بررسی وجود ميكروب در ادرار مورد تست‌های آزمايشگاهی، چون آزمايش ادرار و كشت ادرار، قرار می‌گیرد. نتيجه كشت ادرار 1 تا 2 روز طول می‌کشد، بنابراين بسیاری از پزشکان پيش از دريافت نتيجه آزمايش داروهایی را برای رفع عفونت ادراری کودکان تجويز می‌کنند. این بدان دلیل است که علائم کودک و تجزيه شيميایی ادرار ممکن است برای نشان دادن عفونت كافی باشد. پس از بهبودی كودك، پزشك ممكن است به‌ منظور بررسی اختلال احتمالی در دستگاه ادراری كودك را مورد آزمايش قرار دهد. به‌ عنوان‌ مثال، ممكن است اختلال برگشت ادرار از مثانه به کلیه‌ها وجود داشته باشد. چنين اختلالاتی می‌تواند کودک را بیشتر در معرض عفونت مثانه یا کلیه قرار دهد.

درمان عفونت ادراری در کودکان


درمان خانگی

چنانچه كودك بالاتر از 3 سال بوده و در معرض بيماری جدی نباشد، معمولاً مورد درمان خانگی با آنتی‌بیوتیک‌ها قرار می‌گیرد. طول درمان پيشنهادی به نوع عفونت ادراری کودکان دارد:

  • عفونت دستگاه ادرای تحتانی: معمولاً یک دوره 3 روزه
  • عفونت دستگاه ادراری فوقانی: معمولاً یک دوره 10 تا 7 روزه

کودک ممکن است هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک عوارض جانبی را تجربه کند، اما اين عوارض معمولاً خفیف هستند و بايد با قطع مصرف دارو برطرف شوند. در صورت لزوم، پاراستامول نيز می‌تواند برای درمان هرگونه تب یا ناراحتی کودک استفاده شود. اما داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی، مانند ایبوپروفن، نبايد در كودك مبتلا به عفونت ادراری مصرف شود، زیرا ممکن است موجب آسيب به کلیه‌ها شود. آسپرین هرگز نباید در کودکان زیر 16 سال مصرف شود. اگر کودک نتواند قرص يا كپسول مصرف كند، می‌توان از آنتی‌بیوتیک‌ها و پاراستامول در فرم مايع استفاده كرد. وضعیت کودک معمولاً در عرض 24 تا 48 ساعت از شروع درمان بهبود می‌یابد. با این‌ حال، اتمام دوره كامل درمان با آنتی‌بیوتیک‌ها به‌ منظور پيشگيری از عود وجود عفونت ادراری در کودکان از اهميت بسياری برخوردار است.

درمان در بیمارستان

اگر کودک زير سه ماه باشد و يا وضعیت او رو به وضعیت بدی باشد، برای درمان به بیمارستان منتقل می‌شود. پزشکان ممکن است احساس کنند که کودک بدون درمان در بيمارستان در معرض خطر جدی‌تر شدن بیماری قرار دارد:

  • قرار گرفتن كودك در معرض کم‌آبی و بی‌آبی و یا عدم امكان ادامه مصرف داروهای خوراکی به دليل استفراغ
  • علائم غیرمعمولی مانند کاهش جریان ادرار، فشارخون بالا (پرفشاری خون) يا وجود يك توده قابل‌توجه در شکم یا مثانه
  • سابقه بيماری در دستگاه ادراری

در این موارد، کودک معمولاً به مدت چند روز در بیمارستان بستری می‌شود تا آنتی‌بیوتیک‌ها را به‌صورت وريدی (آنتی‌بیوتیک‌های وریدی) دريافت نمايد. همانند درمان خانگی، کودک باید در عرض 24 تا 48 ساعت بهبود یابد.

پیشگیری


در نوزادان و کودکان نوپا، تعويض مكرر پوشك می‌تواند به پيشگيری از انتشار باکتری‌های ایجادکننده عفونت ادراری کمک کند. در هنگام آموزش توالت رفتن به كودكان، بايد مسائل بهداشتی موردتوجه قرار گيرد. دختران باید بدانند که از سمت جلو به عقب و نه از سمت عقب به جلو، خود را خشك نمايند تا از انتشار میکروب‌ها از مقعد به مجرای ادرار پيشگيری شود. دختران در سنين مدرسه باید از حمام كردن در وان و استفاده از صابون‌های قوی که ممکن است موجب تحریک شود، اجتناب كنند، و به‌ جای لباس‌های پلاستیکی از لباس‌های زیر پنبه‌ای استفاده كنند زیرا احتمال رشد باكتری در اين نوع لباس‌ها كمتر است. بايد به كودكان آموزش داده شود كه ادرار را نگه ندارند، زيرا ماندن ادرار در مثانه محل خوبی برای رشد باکتری‌ها است. كودكان باید مقدار زیادی مایعات بنوشند و از مصرف کافئین که می‌تواند موجب تحريك مثانه شود، اجتناب كنند.