روتاویروس در کودکان :علت،علائم، پیشگیری با واکسن

روتاویروس عفونتی است که باعث اسهال می‌شود. این ویروس یکی از دلایل بسیار شایع ابتلا به اسهال در کودکان نوپا و خردسالان در تمام دنیا است. قبل از اختراع واکسن، بیشتر کودکان تا سن 5 سالگی حداقل یک مرتبه به این ویروس مبتلا می‌شدند. عفونت روتاویروس به شدت واگیردار و مسری است. عفونت‌های روتاویروس بیشتر در بین کودکان 3 تا 35 ماهه به خصوص آن‌هایی که در محیط‌های مراقبت از کودک نگهداری می‌شوند شیوع دارد. در برخی مکان‌ها احتمال ابتلا به روتاویروس در زمستان و بهار افزایش می‌یابد. با این که ابتلا به روتاویروس ناخوشایند و ناراحت‌کننده است اما معمولاً می‌توان این بیماری را در منزل و با مصرف مایعات بیشتر برای جلوگیری از کم آب شدن بدن تحت درمان قرار داد. در برخی موارد، کودک باید برای درمان کم‌آبی شدید بدن در بیمارستان بستری شود. واکسیناسیون می‌تواند در پیشگیری از ابتلا به روتاویروس در کودکان مفید باشد. برای کودکان بزرگ‌تر که احتمال ابتلای آن‌ها به روتاویروس کمتر است شستشوی مرتب دست‌ها بهترین اقدام اولیه برای پیشگیری از این بیماری است. معمولاً روتاویروس با علائم و معاینات بالینی تشخیص داده می‌شود. نمونه‌گیری از مدفوع نیز ممکن است برای آنالیز در آزمایشگاه مورد آزمایش قرار گیرد.

ممکن است کودک شما بیش از یک مرتبه به روتاویروس مبتلا شود اما اولین عفونت معمولاً شدیدتر است. روتاویروس نوعی ویروس است که به راحتی در بین نوزادان و کودکان نوپا شیوع پیدا می‌کند. نوزادان و کودکان نوپا که به روتاویروس مبتلا شده‌اند باید به دقت تحت مراقبت قرار گیرند زیرا این بیماری باعث کم آب شدن بدن می‌شود. در صورتی که این بیماری تحت درمان قرار نگیرد، کم آب شدن بدن می‌تواند وضعیتی مهلک را به وجود آورد که نیاز به درمان فوری توسط متخصص اطفال دارد. داروی مشخصی برای درمان روتاویروس وجود ندارد اما متخصص اطفال ممکن است داروهایی را برای درمان علائم این بیماری تجویز کند. داروی ضدویروسی برای درمان این نوع عفونت وجود ندارد و آنتی‌بیوتیک‌ها نیز مؤثر نیستند زیر آنتی‌بیوتیک می‌توانند باکتری‌ها را از بین ببرند و بر ویروس‌ها تأثیری ندارند. جهت دریافت مشاوره و یا رزرو نوبت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌  03136826450  تماس حاصل فرمایید.

علل روتاویروس


روتاویروس چندین روز قبل از ظهور علائم تا 10 روز پس از بهبود علائم در مدفوع فرد مبتلا وجود دارد. ویروس در این مدت به راحتی از طریق وارد کردن دست در دهان شیوع یافته و گسترش می‌یابد حتی اگر فرد مبتلا هیچ گونه علائمی هم نداشته باشد. اگر کودک به روتاویروس مبتلا باشد و دست خود را پس از اجابت مزاج نشورد یا والدین او پس از عوض کردن پوشک کودک یا کمک کردن به او در توالت رفتن دستان خود را به دقت نشورند ممکن است ویروس به هر چیزی که دست می‌زنند مانند غذا، اسباب‌بازی و ظروف انتقال یابد. اگر فرد دیگری نیز دست نشسته بیمار را لمس کند یا پس از لمس اشیا آلوده دست خود را در دهان کند عفونت به وی منتقل می‌شود. در صورتی که سطوح آلوده ضدعفونی نشوند ممکن است ویروس تا چندین هفته یا بیشتر در آن ناحیه باقی بماند. از آنجا که روتاویروس انواع مختلفی دارد ممکن است یک فرد چندین مرتبه به این ویروس مبتلا شود حتی اگر واکسینه شده باشد. به هر حال، عفونت‌های مکرر بعدی معمولاً خطر کمتری دارند.

علائم


طول دوره شروع عفونت تا ظهور علائم (دوره انکوباسیون) برای بیماری روتاویروس معمولاً حدود دو روز است اما اشکال مختلف آن ممکن است دوره از یک تا سه روزه داشته باشند. علائم ابتلا به روتاویروس در کودکان بارزتر است. شایع‌ترین علائم ابتلا به روتاویروس اسهال شدید است. همچنین ممکن است در کودکان هر یک از علائم زیر نیز مشاهده شود:

  • استفراغ
  • مدفوع سیاه و قیری شکل
  • مدفوع همراه با خون یا چرک
  • احساس خستگی و ضعف مفرط
  • تب بالا
  • سوزش
  • دل درد

مهم‌ترین نگرانی درباره این بیماری کم آب شدن بدن است. این گروه سنی بسیار مستعد از دست دادن الکترولیت بدن به دلیل استفراغ و اسهال هستند زیرا وزن بدن آن‌ها کم است. والدین باید به دقت علائم بیماری را در کودک خود مورد توجه و مراقبت قرار دهند. برخی از علائم که باید به آن‌ها توجه شود عبارتند از:

  • خشکی دهان
  • پوست خشک و سرد
  • کمبود اشک در هنگام گریه کردن
  • کاهش دفعات دفع ادرار (یا کمتر خیش شدن پوشک نوزادان)
  • فرورفتگی و گودرفتگی چشم‌ها

تشخیص


پزشک معمولاً ابتلا به روتاویروس را بر اساس علائم آن در کودک تشخیص می‌دهد. فصل سال نیز نکته مهمی است که در تشخیص مورد توجه قرار می‌گیرد. اگر کودک به اسهال مبتلا شده باشد و علائم دیگر در فصل‌های بهار یا زمستان دیده شوند غالباً پزشک به ابتلا به روتاویروس شک می‌کند. آزمایش مدفوع نیز برای تأیید تشخیص انجام می‌شود. این نوع آزمایش فقط در موارد احتمال ابتلای کودک به بیماری‌های دیگر که علائم مشابه دارد انجام می‌شود.

اقدامات درمانی


درمان مشخصی برای معالجه روتاویروس وجود ندارد. آنتی‌بیوتیک‌ها و آنتی‌ویروس‌ها در درمان عفونت‌های ناشی از روتاویروس مؤثر نیستند. معمولاً عفونت پس از گذشت 3 تا 7 روز از بین می‌رود. پیشگیری از کم آب شدن بدن مهم‌ترین نگرانی در این بیماری است. برای پیشگیری از کم آب شدن بدن در زمانی که ویروس در بدن وجود دارد، کودک باید مقادیر زیادی مایعات بنوشد. اگر کودک به اسهال شدید مبتلا شد از پزشک بخواهید که داروهایی مانند پدیالیت برای جبران کم‌آبی بدن تجویز کند به خصوص اگر اسهال به مدت چند روز ادامه یافت. برای کودکان، مایعات جبران‌کننده کم‌آبی بدن، مواد معدنی از دست رفته را بهتر از آب یا مایعات دیگر جبران می‌کند. ممکن است برای درمان کم‌آبی شدید نیاز به تزریق مایعات درون وریدی در بیمارستان باشد. مصرف داروهای ضد اسهال برای درمان عفونت روتاویروس توصیه نمی‌شود.

سبک زندگی و مراقبت‌های خانگی


در صورتی که نوزاد بیمار باشد، مایعات را در مقادیر کم به او بنوشانید. اگر کودک شیر خشک می‌خورد به او مایعات جبران‌کننده یا شیر خشک را در مقادیر کمتر بنوشانید. شیر خشک نوزاد را رقیق نکنید. اگر کودکان بزرگ‌تر خوب غذا می‌خورند، آن‌ها را ترغیب کنید که استراحت کنند. به آن‌ها غذاهای مخلوط مانند کراکر و نان تست بدهید. نوشیدن مقادیر زیاد مایعات مانند مایعات جبران‌کننده کم‌آبی (پدیالیت و...) از اهمیت زیادی برخوردار است. از دادن آب سیب، محصولات لبنی و غذاهای شیرین که ممکن است اسهال کودک را تشدید کنند اجتناب کنید. اگر کودک در حال مبارزه با اسهال و استفراغ است، سخت نگیرید. به او یک قطعه یخ یا جرعه‌های کوچک آب یا مایعات شفاف مانند آب زنجبیل یا آبگوشت بدهید. غذاهای مخلوط به او بدهید. از مصرف هر نوع غذایی که معده را تحریک می‌کند مانند محصولات لبنی، چرب یا غذاهای چاشنی‌دار و کافئین خودداری کنید.

پیشگیری


برای کاهش گسترش روتاویروس دستان خود را به خصوص پس از توالت بردن کودک، عوض کردن پوشک یا کمک به او در توالت رفتن به طور کامل و مرتب بشورید اما حتی شستن دست‌ها تضمینی برای عدم ابتلا به این بیماری ایجاد نمی‌کند. دو نوع واکسن برای روتاویروس وجود دارد:

  • روتاتک: این واکسن با سه دوز، غالباً در سن 2 ماهگی، 4 ماهگی و 6 ماهگی خورده می‌شود. اثر این واکسن در کودکان بزرگ‌تر و بزرگسالان تأیید نشده است. در موارد نادری ممکن است درون‌گیری یک عارضه نادر اما مهلک ناشی از انسداد روده در اثر مصرف واکسن روتاتک اتفاق بیفتد.
  • روتاریکس: این واکسن در دو دوز به نوزادان 2 ماهه و 4 ماهه خورانده می‌شود. آزمایش‌های بالینی این واکسن نشان‌دهنده افزایش احتمال ابتلا به درون‌گیری یا انسداد روده نیست.

واکسن برای کودکان بزرگ‌تر وجود ندارد. به همین دلیل متخصصان به والدین توصیه می‌کنند که در صورتی که امکان این کار را دارند واکسن‌های روتاویروس را در دوران نوزادی به کودکان خود بدهند. عوارض جانبی این واکسن‌ها بسیار نادر است. همانند همه واکسن‌های دیگر، واکنش‌های آلرژیک نادر ممکن است بروز کنند. برخی از عوارض جانبی نادر و موقتی استفاده از این واکسن‌ها تحریک‌پذیری، استفراغ و اسهال است. اگر پس آر واکسیناسیون کودک دچار دل درد، استفراغ، اسهال، مدفوع خونی یا تغییر در عادات اجابت مزاج شده باید بلافاصله با پزشک تماس بگیرید.