درمان سوء تغذیه در کودکان و نوزادان وعوارض آن(کوتاهی قد و افسردگی)

تمام افراد گاهی گرسنه می‌شوند. بدن به وسیله گرسنگی اعلام می‌کند که به غذا نیاز دارد. زمانی که غذای کافی برای رفع نیاز بدن مصرف شود، احساس گرسنگی برطرف می‌شود تا زمانی که معده دوباره خالی شود.

سوء تغذیه به معنای گرسنگی نیست، هرچند این دو واژه همیشه همراه با یکدیگر به کار می‌روند. سوء تغذیه ممکن است در هر سنی ایجاد شود هرچند اطفال، کودکان و نوجوانان بیشتر از سوء تغذیه رنج می‌برند زیرا اکثر مواد غذایی موجود مانع رشد طبیعی کودک می‌شوند. افرادی که به سوء تغذیه مزمن مبتلا هستند، بدنشان مواد مغذی مورد نیاز برای رشد و سلامت را ندارد. ممکن است فرد مدتی طولانی یا فقط مدتی کوتاه به سوء تغذیه مبتلا باشد و سوء تغذیه ممکن است شدید یا خفیف باشد. افراد مبتلا به سوء تغذیه بیشتر در معرض بیماری‌های شدید قرار دارند و در مواردی که بیماری شدید باشد، ممکن است به مرگ این افراد منجر شود.

گرسنگی و سوء تغذیه ی مزمن باعث ایجاد مشکلات زیادی برای سلامت فرد می‌شوند. افرادی که همیشه گرسنه هستند، احتمالا دچار کمبود وزن نیز هستند و وزن آنها از یک فرد طبیعی و هم قد آنها کمتر است. اگر کودکی به سوء تغذیه مبتلا باشد، رشد او کاهش یافته و باعث می‌شود قد او کوتاه‌تر از اندازه‌ی متوسط باشد.

تغذیه خوب در رشد شناختی و جسمی فرد نقشی حیاتی داشته و تاثیر کوتاه مدت و بلند مدت بر روی زندگی فرد خواهد داشت. هر چند تغذیه مناسب در تمام دوران زندگی اهمیت دارد اما در دوران بارداری تا دو سالگی از اهمیت بیشتری برخوردار است. بهترین روش برای اینکه والدین اطمینان حاصل کنند که کودک از تغذیه مناسبی برخوردار است، مصرف غذاهای سالم متنوع و محدودیت مصرف میان وعده‌های ناسالم است. اگر نگران کاهش سطح انرژی کودک یا رشد مناسب او هستید، با یک متخصص اطفال مشورت کنید.

شما می‌توانید جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت تشخیص و درمان سوء تغذیه فرزندتان در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌های   03136826450  تماس بگیرید.

انواع سوء تغذیه


سوء تغذیه در کودکان انواع مختلفی دارد؛ اما سوء تغذیه در مورد فردی به کار می‌رود که در اثر کمبود پروتئین و انرژی دریافتی، از کمبود مزمن توده عضلانی و چربی زیر پوستی رنج می‌برد. سوء تغذیه در مراحل حاد و اولیه فقط بر وزن و ترکیب بدن تاثیر می‌گذارد اما زمانی که به سوء تغذیه مزمن تبدیل شد، فرد از کاهش رشد، کوتاهی قد و اختلال در توانایی فیزیکی و فکری رنج خواهد برد.

 

کوتاهی قد

رشد ناکافی زمانی اتفاق می‌افتد که در اثر رژیم غذایی نامناسب و عفونت‌های مکرر، قد کودک نسبت به سنش کوتاه باشد. در اکثر موارد، رشد ناکافی قبل از سن دو سالگی اتفاق می‌افتد و اثرات جبران ناپذیری روی کودک دارد.

 

ضعیفی

زمانی است که کودک در اثر سوء تغذیه‌ی حاد، نسبت به قد خود بسیار ضعیف است. ضعیفی یکی از علائم مرگ و میر در کودکان زیر پنج سال است. معمولا ضعیفی در اثر کمبود شدید مواد غذایی یا بیماری ایجاد می‌شود.

 

کمبود وزن

کمبود وزن زمانی اتفاق می‌افتد که کودک در اثر ضعیفی، رشد ناکافی، یا هر دو، وزنش نسبت به سنش کم باشد. وزن یک شاخص حساس سوء تغذیه حاد/ کوتاه مدت است. جبران کوتاهی قد کار سختی است اما جبران کمبود وزن با بهبود تغذیه و سلامت فرد در کودکی امکان پذیر است.

 

کمبود ریزمغذی‌ها

کمبود ریز مغذی‌ها زمانی ایجاد می‌شود که مواد معدنی و ویتامین‌های ضروری مانند ویتامین A، آهن و روی به اندازه کافی در بدن کودک وجود نداشته باشند. کمبود ریز مغذی‌ها در اثر فقدان غذاهای مغذی یا عفونت‌هایی همچون کرم‌ها در بلند مدت به وجود می‌آید.

 

علت گرسنگی و سوء تغذیه 


کودکانی که غذای کافی نمی‌خورند، معمولا دچار گرسنگی می‌شوند و این گرسنگی در بلند مدت باعث سوء تغذیه می‌شود. اما ممکن است فرد در اثر دلایلی که هیچ ارتباطی به گرسنگی ندارند نیز به سوء تغذیه دچار شود. حتی کودکانی که خوراکی زیادی مصرف می‌کنند نیز اگر غذاهای حاوی مواد مغذی، ویتامین‌ها و مواد معدنی نخورند، به سوء تغذیه دچار می‌شوند.

برخی از بیماری‌ها یا مشکلات مانع هضم یا جذب صحیح غذا در بدن کودک می‌شود. نمونه‌هایی از این بیماری‌ها و مشکلات عبارتند از:

  • افراد مبتلا به بیماری سلیاک دارای مشکلات روده‌ای هستند و روده‌های آنها در اثر وجود پروتئینی بنام گلوتن که در گندم، جو و گندم سیاه موجود است، تحریک می‌شوند.
  • کودکان مبتلا به فیبروز سیستیک مشکل جذب مواد مغذی دارند زیرا بیماری فیبروز سیستیک بر غده پانکراس اثر می‌گذارد. غده پانکراس عضوی است که در حالت طبیعی، آنزیم‌های مورد نیاز برای هضم غذا را ترشح می‌کند.

افرادی که فقط یک نوع ماده مغذی در بدنشان کم است، دچار کمبود تغذیه‌ای هستند. کمبود تغذیه‌ای نیز خود نوعی سوء تغذیه است (این نوع سوء تغذیه بدان معنی نیست که فرد دچار بیماری خطرناک و شدیدی است). رایج‌ترین نوع کمبود تغذیه‌ای در جهان، کمبود آهن است که منجر به آنمی یا کم خونی می‌شود.

کودکان و نوجوانانی که رژیم‌های خاص – مانند گیاهخواری – دارند باید وعده‌های غذایی متعادل و متنوع داشته باشند تا مواد مغذی کافی به بدنشان برسد. به عنوان مثال، گیاهخواران (هم vegetarians یا گیاهخوارانی که محصولات حیوانی مانند شیر و تخم مرغ مصرف می‌کنند و هم vegans یا گیاهخوارانی که محصولات حیوانی مانند شیر و تخم مرغ مصرف نمی‌کنند) باید پروتئین و ویتامین‌هایی مانند B12 کافی به بدنشان برسد.

 

علائم و اثرات سوء تغذیه روی کودکان


سوء تغذیه هم به جسم و هم به ذهن آسیب می‌رساند. هر چه سوء تغذیه شدیدتر باشد، یا به عبارتی، هر چه مواد مغذی کمتری به بدن برسد، احتمال ایجاد مشکل و ابتلا به بیماری‌های مختلف در فرد بیشتر خواهد بود.

علائم و نشانه‌های سوء تغذیه به کمبودهای تغذیه‌ای فرد بستگی دارند اما برخی از علائم رایج عبارتند از:

  • خستگی و کمبود انرژی
  • سرگیجه
  • اختلال سیستم ایمنی (که باعث ناتوانی بدن در مبارزه با عفونت‌ها می‌شود)
  • خشکی، پوسته پوسته شدن و زبری پوست
  • خونریزی و تورم لثه‌ها
  • پوسیدگی دندان‌ها
  • واکنش آرام و اختلال توجه
  • کمبود وزن
  • رشد ناکافی
  • ضعف عضلانی
  • نفخ معده
  • پوکی استخوان که باعث می‌شود استخوان‌ها به راحتی بشکنند
  • اختلال عملکرد اعضا
  • اختلال یادگیری

اگر فرد باردار دچار سوء تغذیه شود، نوزاد در هنگام تولد دچار کمبود وزن بوده و شانس زنده ماندن او کم خواهد بود. کمبود ویتامین A در اثر سوء تغذیه مهم‌ترین دلیل نابینایی قابل پیشگیری در جهان در حال توسعه است، و کودکانی که به کمبود شدید ویتامین A مبتلا هستند بیشتر در معرض بیماری‌ و مرگ و میر ناشی از عفونت‌هایی همچون اسهال یا سرخک قرار دارند.

کمبود ید باعث عقب ماندگی ذهنی و تاخیر در رشد می‌شود. کمبود آهن در کودکی باعث تاخیر در رشد، کاهش توان تمرکز و عدم فعالیت کافی در کودکان بزرگ‌تر می‌شود. نوجوانان مبتلا به سوء تغذیه معمولا با ماندن در مدرسه مشکل دارند.

 

تشخیص


خوشبختانه، بسیاری از اثرات مضر سوء تغذیه قابل جبران است، مخصوصا اگر سوء تغذیه‌ی کودک خفیف و ناچیز باشد.

اگر والدین فکر می‌کنند که کودک آنها مواد مغذی کافی نمی‌خورد، بهتر است با یک پزشک مشورت کنند. پزشک یک معاینه جسمی از کودک انجام داده و در مورد مقدار غذای مصرفی کودک سوالاتی می‌پرسد. همچنین ممکن است پزشک موارد زیر را نیز انجام دهد:

  • قد، وزن و شاخص توده بدنی کودک را اندازه گیری کند تا ببیند آیا این قد و وزن و شاخص توده بدنی برای سن کودک مناسب هستند یا خیر.
  • وجود مشکلاتی که باعث سوء تغذیه می‌شوند را بررسی می‌کند.
  • برای کودک آزمایش خون تجویز می‌کند تا کمبودهای تغذیه‌ای او بررسی شوند.
  • با توجه به سوابق پزشکی و نتیجه‌ی معاینه جسمی کودک، آزمایش‌های دیگری نیز برای او تجویز می‌کند.

 

درمان


درمان سوء تغذیه به علت ایجاد آن بستگی دارد. ممکن است پزشک توصیه کند که تغییراتی در نوع و مقدار غذای کودک ایجاد شود. پزشک با بیماران همراهی می‌کند تا اطمینان حاصل شود که فرد کالری کافی از گروه‌های اصلی غذایی یعنی کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها، چربی‌ها، لبنیات و همچنین ویتامین‌ها و مواد معدنی دریافت کرده است. اگر مواد غذایی مورد نیاز از راه تغذیه به بدن بیمار نرسد، بیمار باید مکمل‌های خوراکی مصرف کند. ممکن است بین 250 تا 600 کیلو کالری مکمل غذایی برای بیمار تجویز شود.

اگر مشکل یا بیماری خاصی باعث ایجاد سوء تغذیه شده باشد، پزشک در یافتن راه‌هایی برای اطمینان از اینکه کودک مواد مغذی مورد نیاز خود را دریافت می‌کند، به والدین کمک خواهد کرد.

 

پیشگیری از سوء تغذیه


معمولا سوء تغذیه در اثر عدم مصرف مقدار صحیح از مواد مغذی گروه‌های اصلی غذایی به وجود می‌آید. گروه‌های اصلی غذایی عبارتند از:

  • کربوهیدرات‌ها
  • میوه‌ها و سبزیجات
  • پروتئین
  • لبنیات – گیاهاهخوارانی که محصولات حیوانی مصرف نمی‌کنند، می‌توانند مواد مغذی فراوان از منابع غیر حیوانی دریافت کنند.
  • چربی‌ها

یک انسان متوسط هر روز به یک و نیم لیتر مایعات نیاز دارد.