بیماری تورتیکولی (کجی گردن) نوزادان و کودکان

بیماری تورتیکولی به کج شدن گردن فرد به علت کوتاه شدن عضله سینرکتلیواستوم (SCM) اطلاق می‌گردد. SCM ماهیچه بلند موربی است که از دو نقطه یکی از استخوان قفسه سینه و دیگری ترقوه شروع می‌شود و به استخوان گیجگاه (قسمتی از استخوان جمجمه که دقیقاً زیر گوش قرار دارد) ختم می‌شود. عضله سینرکتلیواستوم در دو طرف سر قرار دارد. هنگامی که یکی از عضلات منقبض می‌شود باعث کج شدن گردن به سمت خود می‌شود و در نتیجه ماهیچه سمت دیگر کشیده و منبسط می‌شود. در بیماری کج گردنی، ماهیچه SCM منقبض شده و همان‌طور باقی می‌ماند و در نتیجه گردن به همان سمت کج می‌گردد.

بیماری تورتیکولی، بیماری دردناکی برای نوزادان و کودکان نیست اما می‌تواند باعث تغییر و ناهماهنگی چهره نوزاد گردد. همچنین در نوزادان و کودکان سبب بروز مشکل در حرکت طبیعی سرها می‌شود. خوشبختانه این مشکل قابل درمان است؛ بنابراین درصورتی‌که مشاهده کردید فرزندتان سر خود را کج نگه می‌دارد با یک متخصص اطفال تماس بگیرید. جهت حل این مشکل نیاز به درمان به‌موقع و مراقبت‌های کافی پس از آن می‌باشد. در این صورت فرزند شما با سلامتی به رشد خود ادامه داده و دنیا را با سری که به تناسب بر شانه‌ها قرار دارد خواهد دید. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌های   03136826450 تماس بگیرید.

 

دلایل 


دو نوع بیماری کج گردنی (تورتیکولی) وجود دارد: تورتیکولی عضلانی مادرزادی و تورتیکولی اکتسابی. در ادامه در مورد دلایل به وجود آمدن هر کدام از آن‌ها مطالبی آورده شده است:

تورتیکولی عضلانی مادرزادی  

چنانچه نوزاد هنگام تولد دارای عارضه کج گردنی باشد یا در سه ماهه اول تولد با این مشکل مواجه شود به تورتیکولی مادرزادی که به آن تورتیکولی استرنوموستئید نیز گفته می‌شود مبتلا شده است. در ادامه دلایل اتفاق افتادن این عارضه در نوزادان آورده شده است:

  • متولد شدن با پا: در این موقعیت، نوزاد ابتدا از قسمت پایین‌تنه به دنیا می‌آید. در این شرایط ممکن است سر نوزاد در حین فرایند تولد در کانال زایمان گیر کرده و کشیده شود. این اتفاق ممکن است باعث پاره شدن ماهیچه SCM شود و در نتیجه نوزاد با خونریزی داخلی و کبودی ماهیچه‌ها مواجه شود. بعد از گذشت مدتی بافت‌های اثر زخم در ماهیچه‌ها ایجاد گردیده که سفت می‌شود و در نهایت باعث کج شدن گردن به یک سمت می‌شود.
  • مشکل رشد در جنین: در حین مراحل رشد جنین ممکن است گردن وی کج شده و همان‌گونه به ادامه رشد خود ادامه دهد. این شرایط باعث کوچک شدن ماهیچه SCM می‌شود و در نتیجه نوزاد با عارضه تورتیکولی متولد می‌گردد. کورتیکولی جنین بر اثر برخی عوامل مانند نابهنجاری‌های مادرزادی ماهیچه‌ای یا استخوانی، مشکلات داخل رحمی و آسیب دیدن جنین نیز ممکن است ایجاد گردد.
  • به دنیا آمدن با زخم: درصورتی‌که نوزاد در کانال زایمان گیر کند ممکن است با استفاده از انبر یا عمل مکش به دنیا بیاید. این نیرو و فشار اضافی که بر نوزاد حین عمل زایمان وارد می‌شود می‌تواند منجر به آسیب‌دیدگی ماهیچه SCM گردد. استفاده غیراصولی از تجهیزات کمکی در حین زایمان می‌تواند منجر به آسیب‌دیدگی و در نتیجه تورتیکولی در نوزاد گردد.

تورتیکولی اکتسابی

این نوع کجی گردن در طول زندگی برای فرد ایجاد می‌شود و در بدو تولد وجود ندارد.

علائم 


گردن کج آشکارترین نشانه بیماری تورتیکولی در فرد است. با این حال، بروز هر کدام از نشانه‌های زیر ممکن است به دلیل بروز این بیماری را در کودک بوده و والدین باید به آن‌ها توجه خاص داشته باشند.

  • نوزاد فقط سر خود را به یک سمت می‌گرداند. به عنوان مثال، درصورتی‌که نوزاد از توتیکولی سمت راست رنج ببرد (سر به سمت راست کج شده باشد) همواره سر خود را به سمت چپ حرکت می‌دهد. درصورتی‌که نوزاد بخواهد سمت راست خود را نگاه کند کل بدن خود را به راست می‌چرخاند.
  • نوزاد ترجیح می‌دهد فقط از یکی از سینه‌های مادر شیر بنوشد. با توجه به اینکه در عارضه تورتیکولی دامنه حرکت سر نوزاد محدود می‌شود، ممکن است نوزاد در نگه داشتن سر خود به یک طرف برای شیر خوردن با مشکل مواجه شود. ممکن است نوزاد هنگامی که از یکی از سینه‌های مادر شیر می‌خورد خود را سفت و سخت نگیرد اما موقع شیر نوشیدن از سینه دیگر احساس ناراحتی کرده و ترجیح دهد فقط با استفاده از یکی از سینه‌ها تغذیه گردد.
  • در روی ماهیچه‌های گردن یک توده ضخیم وجود دارد. وجود توده نشان دهنده بافت‌های زخم در گردن است. درصورتی‌که نوزادی آسیب‌دیدگی ماهیچه SCM داشته باشد، والدین شاهد یک توده با اندازه نخود در ماهیچه وی خواهند بود.

تشخیص

 


متخصصین علم سلامت از یکی از سه روش زیر جهت تشخیص کجی گردن در نوزادان استفاده می‌کنند:

  • بررسی فیزیکی و دیداری: راه دیداری تشخیص تورتیکولی در نوزادان بررسی بصری آن‌هاست. پزشک ممکن است سر نوزاد را حرکت دهد و وجود هر گونه مقاومتی از جانب ماهیچه SCM را بررسی کند. درصورتی‌که ماهیچه گردن نوزاد در حین زایمان آسیب دیده باشد، پزشک به دنبال هرگونه علامت خارجی اثر زخم در گردن وی می‌گردد. بررسی نوزاد بلافاصله پس از به دنیا آمدن و همچنین چندین روز بعد می‌تواند کمک شایانی در جهت تشخیص زودهنگام تورتیکولی باشد. در مورد تورتیکولی‌های اکتسابی پزشک به دنبال علائم برخی از مشکلات سلامتی در بیمار گردیده و در مورد سابقه سلامتی نوزاد از شما سؤالاتی خواهد پرسید.
  • عکس‌برداری با اشعه ایکس: با کمک اشعه ایکس می‌توان تصویر واضحی از ساختار استخوانی بدن مشاهده کرد. این روش در تشخیص وجود تورتیکولی و یا هر گونه نابهنجاری استخوانی در نوزاد کمک‌کننده خواهد بود.
  • تحلیل سونوگرافی: تصویربرداری سونوگرافی با کمک امواج صوتی با فرکانس بالا تصویری از ماهیچه‌ها و رگ‌های خونی فرد ایجاد و نمایش می‌دهد. با استفاده از سونوگرافی پزشک می‌تواند به طور قطعی تشخیص دهد آیا ماهیچه SCM دچار مشکل هست یا خیر.

درمان


درصورتی‌که کجی گردن از نوع اکتسابی بوده و به علت یک عارضه دیگر سلامتی باشد، پزشک ابتدا به درمان آن عارضه خواهد پرداخت. در غیر این صورت پزشک با کمک یکی از روش‌های زیر به علاج این بیماری می‌پردازد:

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی یک روش غیرتهاجمی در درمان کجی گردن است. تمرینات گردن و کشش‌های لازم برای گردن می‌تواند حتی در خانه و توسط متخصص یا یکی از والدین انجام شود. درصورتی‌که این مسئولیت را پدر و مادر بر عهد بگیرند لازم است ابتدا توسط یک متخصص فیزیوتراپیست اطفال آموزش داده شوند. تمرینات کشش با برقراری جلسات منظم از قبل زمان‌بندی شده با یک متخصص فیزیوتراپ کودکان جهت بررسی نتایج و پیشرفت بیمار همراه خواهد بود.

تمرینات کششی باعث تسکین گرفتگی ماهیچه SCM شده و آن را به محل اصلی و طبیعی خود بازمی‌گرداند. در این تمرینات سر نوزاد به آرامی به جهت‌های مختلف کشیده شده و باعث کاهش کجی آن می‌شود. یک دوره کامل تمرینات باعث اصلاح ماهیچه‌ها و بازگردانی دامنه حرکت آن‌ها به میزان طبیعی می‌شود.

گردن بند طبی 

بریس یک وسیله لوله‌ای شکل مناسب برای بیماری تورتیکولی (TOT) و در حقیقت نوعی قاب پلاستیکی است که می‌تواند گردن نوزادان و کودکان را محافظت کند و به آن گردنبند (بریس) نیز گفته می‌شود.

TOT با وارد آوردن فشار ملایم بر قسمت کج گردن باعث صاف نگه داشته شدن گردن کودک می‌شود. این گردنبند با وارد آوردن فشار و کشش بر عضله SCM به مرور سبب اصلاح وضعیت گردن و صاف شدن آن می‌شود. پزشک آموزش‌های لازم به والدین کودک جهت پوشاندن و درآوردن گردنبند TOT را ارائه می‌کند. لازم است کودک به اندازه تعداد ساعاتی که برای وی تجویز شده است در روز گردنبند فوق را بر تن کند. بیشتر گردنبندها قابل شستشو هستند زیرا از پلاستیک و پارچه قابل شستشو ساخته شده است.

معمولاً استفاده از گردنبند TOT به همراه فیزیوتراپی توصیه می‌گردد.

بوتاکس

 

تزریق بوتولینوم که به آن بوتاکس نیز گفته می‌شود، می‌تواند سبب کاهش کشیدگی ماهیچه SCM و کمتر شدن کجی گردن شود. داروی بوتاکس در حقیقت سم بوتولینوم است که توسط نوعی باکتری موسوم به کلستریدیوم بوتولینوم ترشح می‌شود. مقداری از این دارو مستقیماً به ماهیچه SCM تزریق شده و باعث آزاد شدن کشیدگی آن می‌شود. بسته به شدت بیماری تورتیکولی ممکن است برای برخی نوزادان یا کودکان بیش از یک تزریق لازم باشد.

روش تزریق بوتاکس یک روش میانه بین روش‌های درمانی فیزیکی و عمل جراحی است و بیشتر برای نوزادان و کودکانی مناسب است که از طرفی به فیزیوتراپی جواب مثبت نداده‌اند و از طرف دیگر بیماری آن‌ها آن‌قدر شدید نیست که از روش عمل جراحی برای آن‌ها استفاده شود. بوتاکس همچنین برای درمان تورتیکولی انقباضی در بزرگ‌سالان استفاده می‌شود. محققان دریافته‌اند که تزریق بوتولینوم حتی برای نوزادان مبتلا به کجی گردن نیز مؤثر است؛ اما این روش درمانی برای نوزادان بیشتر از 6 ماه مناسب‌تر است.

عمل جراحی

درصورتی‌که کودک به سایر روش‌های درمانی پاسخ مثبت نداده باشد روش درمانی جراحی به عنوان آخرین روش برای معالجه وی استفاده می‌شود. هدف از عمل جراحی در نوزادان و کودکان کاهش کشش ماهیچه SCM و رسیدن به گردن سالم بدون هیچ‌گونه کجی است. روش درمانی عمل جراحی به شدت بیماری تورتیکولی بیمار بستگی دارد.

در روش متداول عمل جراحی فوق ابتدا یک شکاف در نقطه پایینی اتصال ماهیچه SCM بر روی قفسه سینه ایجاد می‌شود. در این قسمت ماهیچه از استخوان جدا شده، رها شده و سپس در محل مناسب مجدداً به استخوان وصل می‌شود.

روش جراحی می‌بایست با جلسات متعدد فیزیوتراپی همراه شود و قدرت کشش ماهیچه‌ها تقویت گردد. لازم است کودکان و نوزادان پس از عمل جراحی، جهت صحیح نگه داشته شدن گردن از گردنبند طبی استفاده نمایند. هنگامی که ماهیچه بهبود پیدا کرده و در محل مناسب تثبیت شد بیمار درمان شده و از بیماری تورتیکولی نجات پیدا خواهد کرد.