اختلال رشد کودکان و نوزادان (FTT)؛ علت، علائم و درمان

اختلال رشد به وضعیتی گفته می‌شود که وزن و قد کودک نسبت به کودکان هم‌سن و هم‌جنس خودش به آهستگی افزایش می‌یابد. کودکی که دچار اختلال رشد است مهارت‌های جسمانی‌اش مانند ایستادن، راه رفتن، و غلت زدن به کندی شکوفا می‌شود. کند بودن رشد کودک می‌تواند مهارت‌های ذهنی و اجتماعی او را به تاخیر بیاندازد. انجام دادن چکاب‌های منظم می‌تواند از اختلال رشد جلوگیری کند. این چکاب‌ها باید از دوران بارداری شروع شوند و تا بزرگسالی ادامه یابند. پزشک باید به‌طور منظم، مقدار رشد کودک را با منحنی رشد مطابقت دهد.

مراجعه زودهنگام به متخصص اطفال می‌تواند کودک شما را در مسیر صحیح سلامت و تغذیه مناسب قرار دهد. پزشک به بررسی علت اختلال رشد می‌پردازد و سعی می‌کند کودک شما را در مسیر صحیح قرار دهد. انتخاب روش درمانی مناسب به علت اختلال رشد بستگی دارد. اگر اختلال رشد به مشکلات تغذیه‌ای مربوط باشد پزشک می‌تواند رژیم غذایی متعادلی را در اختیار والدین قرار دهد. اگر علت اختلال رشد، عوامل روانی اجتماعی باشد، باید درمان را با بهبود پویایی خانواده و شرایط زندگی آغاز کرد. رفتار و نگرش والدین می‌تواند در ایجاد مشکلات کودک نقش داشته و نیاز به بررسی داشته باشد. در اکثر موارد، باید به منظور تمرکز بر اجرای یک برنامه جامع پزشکی، روانی و رفتاری، کودک را در بیمارستان بستری کرد. اگر به موقع به درمان اختلال رشد کودک خود بپردازید، کودک می‌تواند رشد طبیعی داشته باشد. به این ترتیب از بروز مشکلات حاد پزشکی پیشگیری می‌کنید.
جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره‌  03136826450  تماس بگیرید.

علل اختلال رشد


اختلال رشد دلایل مختلفی دارد و گاهی چند عامل به‌طور همزمان در اختلال رشد کودک نقش دارند. گاهی اختلال رشد به مشکلات پزشکی یا برخی عوامل در محیط رشد کودک مربوط است.

علل پزشکی اختلال رشد

عوامل متعددی باعث اختلال در فرآیند رشد کودک می‌شوند. این عوامل عبارتند از:

  • مشکلات ژنتیکی مانند سندروم داون
  • مشکلات مربوط به اعضای بدن
  • مشکلات هورمونی
  • آسیب مغز و سیستم اعصاب مرکزی که باعث ایجاد مشکلات متعدد در تغذیه نوزاد می‌شوند.
  • مشکلات قلبی یا ریوی
  • که می‌توانند در حرکت مواد مغذی در بدن تاثیر بگذارند
  • کم‌خونی یا سایر اختلالات خونی
  • مشکلات روده که باعث اختلال در جذب مواد مغذی یا فقدان آنزیم‌های هضم می‌شوند.
  • عفونت‌های مزمن طولانی
  • اختلالات متابولیسمی
  • مشکلات مربوط به دوران بارداری، یا کم‌وزنی نوزاد

علل محیطی اختلال رشد

عوامل محیطی موثر در اختلال رشد عبارتند از:

  • فقدان پیوند عاطفی میان کودک و والدین
  • فقر
  • مشکلات مربوط به روابط بین کودک و پرستار کودک
  • عدم درک نیازهای تغذیه‌ای کودک توسط والدین
  • ابتلا به عفونت انگل، یا مسمومیت
  • عادات ناسالم غذایی مانند غذا خوردن مقابل تلویزیون و نداشتن برنامه منظم تغذیه‌ای.

با این حال در اکثر موارد نمی‌توان علت اختلال رشد را مشخص کرد.

علائم و نشانه‌های اختلال رشد


کودکی که دچار اختلال رشد نسبت به هم‌سالان خود رشد طبیعی ندارد و از آنها کوچک‌تر یا کوتاه‌تر هستند. نوجوانان نیز تغییراتی که در دوره بلوغ می‌دهد را تجربه نمی‌کنند. در قسمت زیر به شایع‌ترین علائم اختلال رشد اشاره می‌کنیم. با این حال علائم اختلال رشد در کودکان مختلف، متفاوت است. علائم اختلال رشد عبارتند از:

  • پارامترهای مربوط به قد، وزن، و دور سر با استانداردهای جدول رشد مطابقت نمی‌کند.
  • وزن، کمتر از سه درصد از خون است ندارد در جدول رشد است یا ۲۰ درصد زیر وزن طبیعی مربوط به قد آنهاست.
  • رشد کودک کند است یا متوقف شده است.

کودکانی که دچار اختلال رشد هستند به لحاظ موارد زیر مشکل دارند:

  • مهارت‌های جسمانی مانند راه رفتن، ایستادن، نشستن، غلت زدن و ...
  • مهارت‌های ذهنی و اجتماعی
  • خصوصیات ثانویه جنسی (تاخیر در رسیدن به بلوغ)

معمولا کودکانی که دچار اختلال رشد هستند تمایلی به خوردن و تغذیه ندارند یا به لحاظ دریافت سطح مناسبی از مواد مغذی مشکل دارند.
سایر علائم و نشانه‌های که در کودک مبتلا به اختلال رشد مشاهده می‌شود عبارتند از:

  • یبوست
  • گریه و بی‌قراری زیاد
  • خواب بیش از حد (لتاروی)
  • اختلالات خلق‌و‌خو.

چه موقع به پزشک مراجعه کنیم


اکثر کودکان در دو هفته اول عمر خود، دچار کاهش وزن می‌شوند. نگران نباشید این امر طبیعی است. اما پس از آن کودکان به سرعت رشد می‌کنند. اگر کودک نارس باشد، رشد کودک کمتر خواهد بود. آنها از سن واقعی او برای مطابقت شاخص رشدش با جدول رشد استفاده می‌کنند، و تا سن ۲ سالگی، از سن واقعی او برای بررسی وزن، رشد، و مهارت‌هایش استفاده می‌کنند.
در صورتی که هر یک از موارد زیر رخ دارد هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید:

  • کودک برای نفس کشیدن مشکل داشته باشد
  • کودک غش کند
  • کودک در حال وزن کم کردن باشد
  • کودک ضعیف و بی‌قرار باشد
  • رشد کودک طبیعی و مطابق انتظار نباشد.

تشخیص اختلال رشد


متخصص اطفال می‌تواند اختلال رشد کودک را تشخیص دهد. پزشک هنگام ویزیت نوزادان، وزن آنها را اندازه‌گیری می‌کند. اگر پزشک به اختلال رشد مشکوک باشد ارزیابی دقیقی از رشد، عملکرد، و توانایی‌های کودک انجام می‌دهد. پزشک وزن کودک را با میانگین سن، وزن، و جنسیت در جدول رشد مطابقت می‌دهد. وزن کودکی که دچار اختلال رشد است زیرخط رشد ایده‌آل قرار دارد. اگر قد کودک در قسمت پایین منفی رشد قرار بگیرد، کودک دچار اختلال رشد است.

  • برخی از آزمایشات می‌توانند تاثیرات اختلال رشد را بر رشد و سلامت کودک ارزیابی کنند. این آزمایشات عبارتند از: آزمایش خون
  • آزمایش ادرار
  • عکسبرداری توسط اشعه‌ایکس
  • ارزیابی رشد.

درمان اختلال رشد


درمان اختلال رشد با توجه به موارد زیر متغیر است:

  • شدت علائم
  • وضعیت کلی سلامت کودک
  • موارد مورد نظر والدین یا پرستار کودک
  • محیط خانوادگی
  • علت اختلال رشد

اگر برخی از مشکلات پزشکی باعث اختلال رشد شده باشد پزشک می‌تواند به رفع این مشکل بپردازد. به این ترتیب می‌تواند به کودک کمک کند به رشد طبیعی برگردد. اگر مشکلات عاطفی یا شرایط منزل باعث اختلال رشد کودک شده باشد، مشاوره و بهبود شرایط منزل می‌تواند به کودک کمک کند. والدین می‌توانند با رعایت موارد زیر به بهبود شرایط منزل کمک‌ کنند:

  • در طول روز به کودک سه وعده غذا بدهند.
  • تعداد و تنوع غذاها را افزایش دهند.
  • میزان انرژی مواد غذایی را افزایش دهند مانند اضافه کردن پنیر، مارگارین، یا خامه.
  • مصرف شیر را تا ۵۰۰ میلی‌لیتر در روز افزایش دهند.
  • از دادن آب‌میوه و افشرده به کودکان خودداری کنند.
  • به موقع و در کنار سایر اعضای خانواده به کودک غذا بدهند.
  • والدین به همراه کودک غذا بخورند.
  • از درگیری و دعوا موقع غذا خوردن اجتناب کنند.
  • هرگز کودک را وادار به غذا خوردن نکنند.

گاهی پزشک دستور بستری شدن کودک را در بیمارستان می‌دهد. اگر مدت زیادی از اختلال رشد کودک نگذشته باشد، کودک می‌تواند به رشد عادی برگردد.