آنفولانزای معده و گاستروانتریت حاد و ویروسی در کودکان و نوزادان

آنفلوانزای معده که به نام گاستروانتریت نیز شناخته می‌شود نوعی عفونت دستگاه گوارش است که ارتباطی به آنفلوانزای معمولی ندارد زیرا آنفلوانزای معمولی، دستگاه تنفس را تحت تاثیر قرار می‌دهد. پس از عفونت‌های دستگاه تنفس (مانند سرماخوردگی)، آنفلوانزای معده دومین بیماری رایج در میان بیماری‌های کودکان است. نوزادان و کودکانی بیشتر در معرض ابتلا به آنفلوانزای معده قرار دارند زیرا سیستم ایمنی آنها هنوز در حال شکل گیری و تکامل است، بنابراین هنوز آنتی بادی‌های مورد نیاز برای مبارزه با میکروب‌ها در بدن آنها ساخته نشده است. هرچند آنفلوانزای معده بیماری ناخوشایندی است اما خطرناک نیست. معمولا ویروس‌ها باعث ایجاد آنفلوانزای معده می‌شوند اما ممکن است در اثر وجود باکتری‌هایی همچون ای کولی، سالمونلا و برخی انگل‌ها نیز ایجاد شود.
آنفلوانزای معده باعث التهاب معده و دستگاه گوارش نوزاد شده و معمولا باعث استفراغ، اسهال و تب می‌شود.

به محض اینکه به وجود آنفولانزای معده در نوزاد یا کودک خود شک کردید، به متخصص اطفال مراجعه کنید. همچنین اگر کودک بیش از دو روز استفراغ می کرد یا خون در مدفوع او بود، یا احساس کردید که خیلی بد خلق است نیز با پزشک تماس بگیرید. اگر نوزاد در معرض خطر کم آبی باشد، متخصص اطفال برای او هیدراتاسیون IV تجویز می‌کند. ممکن است پزشک بیمار را در بیمارستان بستری کرده یا فقط چند ساعت نوزاد را در آنجا نگه دارد. اگر آزمایش خون یا مدفوع نشان دهنده‌ی وجود عفونت باکتریایی یا پاراسیتیک باشد، پزشک دوره‌ای آنتی بیوتیک برای نوزاد تجویز می‌کند. نگران نباشید. نوزاد تا چند روز آینده از بیمارستان مرخص شده و به زندگی سالم خود برمی‌گردد.جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت در کلینیک تخصصی کودکان من و کودکم با شماره  03136826450  تماس بگیرید.

علل


مهم‌ترین علت این بیماری وجود ویروس‌هایی از جمله ویروس روتاویروس، آدنوویروس، کالیسی ویروس، و استرو ویروس است.
اما گاستروانتریت ممکن است در اثر برخی عفونت‌های باکتریایی همچون سالمونلا، شیگلا، استافیلوکوکوس، کمپیلوباکتر یا ای کولی نیز ایجاد شود. در برخی موارد وجود انگل‌هایی همچون ژیاردیا نیز باعث بیماری می‌شود.
گاستروانتریت ویروسی بسیاری مسری است. کودک یا نوزاد ممکن است چیزی آلوده به ویروس خورده یا از فنجان یا وسایل شخص مبتلا به ویروش استفاده کرده باشد (ممکن است ویروس بدون هیچ علامتی در بدن شخصی وجود داشته باشد). اگر علت بیماری باکتری یا انگل باشند، احتمالا کودک غذا یا نوشیدنی آلوده‌ای را خورده است.
روش دیگر ابتلا به بیماری در کودکان و نوزادان، تماس با مدفوع عفونی و سپس خوردن دست‌های آلوده است. ممکن است چنین چیزی عجیب به نظر برسد اما گاهی این اتفاق، مخصوصا در مهد کودک‌ها، می‌افتد. به یاد داشته باشید که این جرم‌ها و مواد عفونی بسیار ریز و میکروسکوپی هستند، بنابراین حتی وقتی که دست‌های نوزاد کثیف به نظر نمی‌رسند، ممکن است آلوده به باکتری باشند.

علائم


ممکن است علائم اولیه‌ی آنفلوانزای معده، مخصوصا در نوزادان و کودکان نوپا زیاد قابل توجه نباشند. علائم زیر از موارد هشدار دهنده هستند:

  • تب
  •  استفراغ (بیش از استفراغ‌های معمول روزانه در نوزادان)
  •  اسهال
  •  نق زدن یا کج خلقی
  •  خستگی و تنبلی بیش از حد معمول
  •  کاهش اشتها
    کودکان بزرگ‌تر ممکن است به دل درد، درد عضلات و سردرد نیز مبتلا شوند. معمولا یک تا سه روز پس از قرارگیری نوزاد در معرض عامل بیماری، علائم آشکار می‌شوند و ممکن است بیماری از یک روز تا دو و حتی تا ده روز طول بکشد. مهم‌ترین خطر ابتلا به آنفلوانزای معده، وجود علائم بیماری نیست، هرچند علائم نیز ناخوشایند هستند، بلکه مهم‌ترین خطر این است که بدن کودک دچار بی آبی می‌شود.

درمان



اگر نوزاد یا کودک دارای عفونت باکتریایی باشند، ممکن است پزشک آنتی بیوتیک تجویز کند. هرچند دارو برای گاستروانتریت ویروسی مفید نیست. زیرا هر عفونت ویروسی باید دوره خود را بگذراند. به کودکان داروهای ضد اسهال ندهید، زیرا فقط بیماری او را طولانی‌تر کرده و ممکن است عوارض جانبی جدی داشته باشد. این داروها باعث کاهش سرعت عملکرد سیستم گوارشی شده و مبارزه‌ی کودک با میکروب معده را سخت‌تر می‌سازند. همچنین کودکان نباید داروهای نرم کننده‌ی شکم مانند پپتو بیسمول نیز مصرف کنند.
اگر کودک تب داشته و مریض احوال به نظر می‌رسد، در مورد مصرف مقدار مناسبی از استامینوفن یا ایبوپروفن کودکان با پزشک مشورت کنید. هرگز به کودک آسپرین ندهید زیرا باعث ایجاد سندروم ری (یک بیماری نادر اما کشنده) می‌شود.

درمان خانگی


متاسفانه هیچ درمان مشخصی برای آنفلوانزای ویروسی معده وجود ندارد بلکه این بیماری باید دوره خود را بگذراند. اما جایگزینی مایعات از دست رفته و مواد مغذی به بهبودی سریع‌تر کودک کمک کرده و مانع تشدید عامل بیماری می‌شود. در زیر کارهایی که باید انجام شود آمده است که عبارتند از:

به مصرف مایعات ادامه دهید

در نوزادانی که از شیر مادر یا شیر خشک تغذیه می‌کنند: پس از یکبار استفراغ یا اسهال، اجازه دهید شکم نوزاد بین 15 تا 20 دقیقه استراحت کند و سپس دوباره به او شیر مادر یا شیر خشک بدهید. نوزادان بیمار شیر مادر را به خوبی تحمل می‌کنند و همچنین آنتی بادی‌های موجود در شیر مادر باعث تقویت سیستم ایمنی نوزاد می شود.
در کودکان نوپا و کودکان بزرگ‌تر: با پزشک در مورد مصرف مایعات جبران کننده‌ی کم آبی، مانند پدیالیت، که بهتر از آب جذب بدن می‌شوند مشورت کنید. این مایعات با نمک‌های ضروری و قندهایی که در اثر اسهال و استفراغ از دست می‌روند، غنی شده‌اند. بهتر است همیشه مقداری از این مایعات در جعبه کمک‌های اولیه داشته باشید تا در مواقع ضروری بتوانید از آنها استفاده کنید.
ممکن است در ابتدا کودک نتواند مایع را در معده خود نگه دارد. اما مصرف مداوم و کم (مثلا هر چند دقیقه یکبار یک قاشق چایخوری) باعث تعادل سطح نمک و مایعات بدن و قطع اسهال و استفراغ می‌شود.

بازگشت به رژیم غذایی معمول

اگر کودک هنوز استفراغ می‌کند، نگران غذای او نباشید. اما زمانی که معده آرام شد، غذاهای ملایم که راحت هضم می‌شوند (مانند نان خشک، برنج، موز و سیب زمینی) به کودک بدهید. اکثر متخصصان معتقدند زمانی که کودکان توانستند دوباره غذا را در معده نگه دارند باید دوباره خوردن غذاهای همیشگی (مانند نان کامل و غلات، گوشت‌ها، میوه‌ها و سبزیجات) را شروع کند. همچنین، کودک باید از خوردن غذاهای چرب و شیرین که هضم آنها سخت‌تر است و اسهال را تشدید می‌کند، پرهیز کند.

به کودک اجازه دهید استراحت کند

احتمالا کودک بیش از حد معمول می‌خوابد و نق می‌زند، که این حالت طبیعی است. اما اگر نوزاد یا کودک نوپا بیش از چهار ساعت خوابید (و به اسهال یا استفراغ نیز مبتلا بود)، والدین باید او را بیدار کرده و به او مایعات بدهند. "به یاد داشته باشید که نوزادان زودتر از کودکان بزر‌گتر دچار کم آبی می‌شوند. از حس‌هایی همچون بینایی برای تشخیص کم آبی استفاده کنید."

پیشگیری


پس از تعویض پوشک و شستشوی نوزاد و قبل از صرف غذا، دست‌ها را کاملا با آب گرم و صابون بشوئید. دیگر اعضای خانواده و کارکنان مهد کودک نیز باید این کار را انجام دهند. بهتر است در طول روز نیز دست‌های نوزاد را بشوئید. سعی کنید در هنگام آماده سازی غذا و آشپزی کاملا بهداشت را رعایت کنید.
برای جلوگیری از ابتلای کودک به روتاویروس (که مخصوصا در نوزادان و کودکان کم سن وسال باعث تب، اسهال و استفراغ می‌شود) باید سه مرتبه به کودک واکسن روتاویروس تزریق شود: یکی در دو ماهگی، دیگری در چهار ماهگی و آخری در شش ماهگی.