آلرژی(حساسیت) به شیر گاو و مادر در نوزادان؛علت، علائم و درمان

نوزادانی که از شیرمادر تغذیه می‌کنند معمولا به‌دلیل وجود فرآورده‌های لبنی در رژیم‌غذایی مادر دچار آلرژی می‌شوند. حقیقت این است که پادتن‌های موجود در شیر گاو که به‌شکل پروتئین هستند نه لاکتوز معمولا به شیر مادر سرایت کرده و همین امر موجب حساسیت نوزادان به شیر مادر می‌گردد. شیرگاو چه در رژیم غذایی مادر و چه در شیرخشک یکی از شایع‌ترین منبع حساسیت غذایی در نوزادان است.

شیرگاو یکی از رایج‌ترین عوامل ایجاد واکنش منفی در نوزادان است. البته ناگفته نماند که سویا نیز ممکن است موجب ایجاد حساسیت در نوزادان گردد. این مشکل با اسامی مختلفی ازجمله: آلرژی به پروتئین شیرگاو (CMPA)، عدم تحمل پروتئین شیرگاو(CMPI)، حساسیت غذایی و بیماری‌های مرتبط مانند پروکتوکولیت آلرژیک یا سندرم انتروکولیت ناشی از پروتئین غذا (PIES) معروف می‌باشد.

علائم آلرژی به شیر مادر یا شیرخشک در نوزادان معمولا از چند هفته اول تا 2 ماه اول خود را نشان می‌دهد. البته این امر بستگی به‌ این دارد ‌که نوزاد چگونه به پروتئین کسین (کازئین) موجود در شیر واکنش نشان ‌دهد. پروتئین کسین معمولا علت اصلی حساسیت به شیر گاو است. نوزادانی که به پروتئین شیر حساسیت دارند بعد از خوردن شیر دچار علائمی مانند دل درد، گریه زیاد، بدعنقی و یا بالا آوردن شیر می‌شوند.

آلرژی غذایی و یا عدم تحمل غذا همانطور که ممکن است در بین کودکان و بزرگسالان رخ دهد در بین نوزادان نیز شایع است. علائمی چون خس‌خس سینه نوزاد و وزن اضافه نکردن می‌توانند نشانه مشکل جدی در کودکان باشند. در چنین شرایطی به‌منظور تشخیص آلرژی و یا هر گونه عوامل احتمالی باید حتما برای معاینه دقیق کودک به پزشک مراجعه کرد. درصورتی که نوزاد دارای مشکلات تنفسی است دراسرع وقت به پزشک مراجعه کنید. حساسیت به شیر معمولا به‌ محض تعویض شیر برطرف می‌شود.

اگر نوزاد نسبت به شیرمادر علائم و نشانه‌هایی از حساسیت نشان دهد قبل از اقدام به تعویض شیر با یک متخصص اطفال مشاوره کنید. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت تشخیص و درمان حساسیت نوزادتان به شیر با شماره‌   03136826450  تماس بگیرید.

علل


آلرژی یا حساسیت درواقع نوعی واکنش سیستم ایمنی بدن به ماده خارجی است. (در این جا منظور حساسیت به پروتئین موجود در شیر است.) به‌عبارت ساده‌تر سیستم ایمنی بدن نوزاد پروتئین موجود در شیر را به‌عنوان ماده خارجی تصور کرده و برای از بین بردن به آن حمله می‌کند. این موضوع منجر به واکنش آلرژیک در نوزاد می‌شود. اساسا نوزادان قادر نیستند پروتئین‌های موجود در شیرخشک را هم هضم کنند. این موضوع ممکن است موجب شود نوزاد به‌دلیل واکنش آلرژیک از خوردن شیر مادر یا حتی شیرخشک محروم شده و دچار بحران سلامت شود. شدت واکنش معمولا به نوزاد بستگی دارد.

گاهی ‌اوقات وراثت نیز در حساسیت نوزاد به شیرخشک یا شیرمادر نقش دارد. به‌عنوان مثال درصورت حساسیت مادر یا پدر نوزاد نسبت به شیرخشک یا شیر مادر احتمال حساسیت نوزاد بسیار بالا خواهد بود. مطالعات حاکی از آن است نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند به نسبت نوزادانی که شیرخشک تغذیه می‌کنند کمتر دچار حساسیت می‌شوند. اما هنوزعلت این‌که چرا برخی نوزادان به پروتئین شیر حساسیت دارند و برخی ندارند برای محققان مشخص نشده‌است.

علائم


برخی از علائم حساسیت نوزادان به پروتئین موجود در شیرخشک عبارتند از:

  • اسهال- اسهال بیماری است که در بین نوزادان بسیار شایع است. اما طولانی بودن اسهال (2 تا 3 بار در طول روز و یا بیش‌تر از 1 هفته)، و یا وجود خون در پوشک نوزاد می‌توانند علائم آلرژی به شیرخشک باشند.
  • استفراق نوزاد- نوزادان اغلب بعد از شیرخوردن مقداری از شیر را بالا می‌آورند اما اگر این اتفاق بعد از گذشت زمان طولانی از تغذیه اتفاق بیفتد حتما برای معاینه نوزاد باید به پزشک مراجعه کرد.
  • رفلاکس- علائمی چون بالا آوردن شیر و اختلال در بلع می‌توانند از علائم حساسیت به شیر باشند.
  • راش پوستی- راش یا جوش‌های پوستی نوزادان ممکن است به‌دلایل مختلفی چون اگزما یا کهیر رخ ‌دهند. آلرژی به شیرخشک ممکن است یکی از دلایل احتمالی پیدایش جوش در پوست نوزادان باشد خصوصا اگر جوش و یا ضایعات پوستی با عوامل دیگر همراه باشند.
  • گریه زیاد- گریه نوزاد کاملا طبیعی است اما گریه‌های طولانی اغلب غیرطبیعی است. هنگامی که گریه نوزاد بدون دلیل باشد معمولا کولیک یا گریه مداوم نامیده می‌شود. گاهی این گریه‌های طولانی همراه با دل درد ناشی از حساسیت به پروتئین شیر خشک می‌باشد.
  • نفخ- تمام نوزادان دچار باد معده یا نفخ می‌شوند اما هنگامی که نفخ معده نوزاد با علائم دیگر همراه باشد می‌تواند نشانه آلرژی به پروتئن موجود در شیر‌باشد.
  • مشکلات تنفسی- سرماخوردگی معمولا در بین نوزادان شایع است اما علائمی چون خس‌خس سینه نوزاد، مشکلات تنفسی و وجود مخاط زیاد در بینی و گلو طبیعی نیست وباید رسیدگی و درمان شود. چنین مشکلات تنفسی در برخی کودکان می‌تواند نشان آلرژی به پروتئین شیر باشد.

تشخیص


اگر مادری احساس می‌کند که کودکش یکی از علائم و نشانه های مذکور را دارد و از طرفی نگران است که مبادا نوزاد دچار آلرژی شده باشد بهتر است به پزشک مراجعه کند. به‌دلیل این که چنین بیماری‌هایی اغلب ریشه ژنتیکی نیز دارند بنابراین در وهله اول از پدر و مادر کودک درخصوص سوابق پزشکی خانوادگی سوال خواهد شد.

در مرحله بعد آزمایش خون و مدفوع کودک انجام خواهد شد. برای اطمینان از هر تشخیص پزشکی ممکن است به آزمایش پوست نیز نیاز باشد. بنا به دستور پزشک ممکن است پدر و مادر به‌مدت 1 هفته شیر خشک کودک را قطع کرده و سپس روال عادی را ادامه دهند. این کار کمک می‌کند تا تاثیرات منفی بررسی شوند.

اطمینان از این‌که آیا کودک واقعا به شیر حساسیت دارد یا خیر نکته بسیار مهمی است. اگر کودک واقعا به پروتئین شیر آلرژی داشته باشد مادر باید جوانب احتیاط  را رعایت کرده و شیر یا تمام محصولات لبنی را از رژیم غذایی خود حذف کند.

درمان


نوزادانی که از شیرمادر تغذیه می‌کنند.

اگر مادری احساس می‌کند که فرزندش ممکن است به پروتئین موجود در محصولات لبنی که در رژیم غذایی  خود مصرف می‌کند حساسیت داشته باشد باید به‌خاطر داشته باشد که معمولا 10 روز تا 3 هفته طول می‌کشد تا پروتئین شیر از سیستم بدنی نوزاد دفع شود. بنابراین بهتر است 2 تا 3 هفته بعد از حذف لبنیات از رژیم‌غذایی خود نتیجه را ارزیابی کند. درصورتی که حساسیت کودک خفیف باشد مادر می‌تواند با حذف محصولات لبنی چون شیر، خامه، ماست، کره، پنیر، خامه ترش، بستنی، پنیر لور از رژیم غذایی خود علائم ناشی از حساسیت را در کودک خود از بین ببرد. در چنین شرایطی مصرف مقدار کمی محصولات لبنی تاثیر منفی نخواهند داشت.

در مواقعی که حساسیت کودک شدید است باید تمام منابع پروتئین‌های لبنی از رژیم غذایی مادر حذف شوند. شایان ذکر است که اگر مادری بنا به حساسیت کودک خود به پروتئین شیرگاو مجبور به حذف محصولات لبنی شود می تواند بعد از گذشت چندماه و بهبود فرزند خود از محصولات لبنی مجددا استفاده نماید.

حساسیت بسیاری از کودکان به پروتئین لبنیات معمولا 6 تا 18 ماهگی و در بیشتر آن‌ها تا 3 سالگی از بین می‌رود.

نوزادانی که از شیرخشک تغذیه می‌کنند

پدر و مادرهایی که فرزندشان نمی‌توانند پروتئین موجود در شیرخشک را تحمل کنند می‌توانند از راه‌های مختلف وارد عمل شوند. اولین کار استفاده از شیرخشک حاوی سویا است. متاسفانه همانطور که قبلا اشاره کردیم نیمی از نوزادانی که به پروتئین شیر حساسیت دارند معمولا به سویا نیز حساسیت دارند بنابراین نمی‌توان این مورد را بهترین گزینه درنظر گرفت. 2 نوع شیرخشک وجود دارد که ممکن است برای کودکان مفید و سالم باشند:

  • شیرخشک‌های کاملا هیدرولیز شده
  • شیرخشک‌های حاوی اسید آمینه

شیرخشک‌های کاملا هیدرولیز شده

در شیرخشک‌های کاملا هیدرولیزه زنجیره پروتئین کامل و طولانی شیر به اسید آمینه و زنجیره پروتئین کوتاه تجزیه می‌شوند. این فرایند موجب سهولت هضم شیر می‌شود. شیرخشک‌های کاملا هیدرولیزه را نباید با شیرخشک‌های نیمه هیدرولیز اشتباه گرفت. شیرخشک‌های نیمه هیدرولیزه به‌دلیل این‌که حاوی مقادیر زیادی پروتئین شیر هستند موجب کاهش آلرژی نمی‌شوند. بنابراین از آن‌جایی که شیرخشک‌های نیمه هیدرولیزه درصد واکنش به پروتئین موجود در شیر را افزایش می‌شوند بهتر است نوزادان مبتلا به حساسیت از آن‌ها استفاده نکنند. اما با این وجود مشاهده می‌شود که گاهی به نوزادانی که دارای علائمی چون گریه زیاد، نفخ معده، کولیک و استفراق هستند شیرخشک نیمه هیدرولیزه توصیه می‌شود. متخصصین اطفال معتقدند که چنین علائمی حساسیت واقعی نیستند و ناشی از حساسیت به پروتئی شیر می‌باشند.

به‌دلیل این‌که شیرخشک‌های کاملا هیدرولیزه حاوی مقدار کمی پروتیئن هستند بنابراین برخی کودکان خصوصا کودکانی که قادر به هضم پروتئین غذایی نیستند و یا حساسیت‌های غذایی دیگر مرتبط با بیماری را دارند ممکن است به این شیرخشک‌ها نیز واکنش نشان داده و دچار آلرژی شوند. لازم به ذکر است که  شیرخشک‌های فاقد اسید آمینه مناسب چنین کودکانی می‌باشد.

شیرخشک فاقد اسید آمینه

در شیرخشک‌های فاقد اسید آمینه و یا شیرخشک‌های آسان‌گوار، زنجیره پروتئین شیر به اسید آمینه تجزیه شده و درنتیجه فاقد زنجیزه پروتئین شیری (مایه یا کازئین) می‌باشد. هضم شیرخشک‌های فاقد اسید آمینه برای نوزاد راحت‌تر بوده درنتیجه احتمال واکنش آلرژیک در نوزاد کمتر خواهد شد. از آن‌جایی که طعم این شیرخشک‌ها به‌خوبی شیرخشک‌های دیگر نیست بیشتر نوزادان آن را نمی‌خورند اما برای کودکانی که حساسیت شدید به پروتئین شیر دارند می‌تواند مفید باشد. هنگامی که پدر و مادر شیرخشک کودک را تعویض می‌کنند علائم آلرژی به‌مدت 1 ماه کاملا از بین می‌رود. پزشک‌ها معمولا به پدر ومادرها توصیه می‌کنند حداقل تا 1 سالگی فرزند خود را با شیرخشک هیپوآلرژنیک (با حداقل احتمال آلرژی) تغذیه کنند و بعد از آن به‌تدریج شیرگاو را در رژیم غذایی فرزند خود بگنجانند.